Кіріспе

Kubb ойыны (швед және гутния тілдерінде осылай айтылады) – бұл ойындағы мақсат – ағаш блоктарды (kubbar) ағаш таяқтарды (kastpinnar) лақтырып құлату. Kubb ойыны боулинг пен жылқы тастаудың үйлесімі деп айтуға болады. Ойын "пич" деп аталатын кішкентай тіктөртбұрышты алаңда өтеді. "Куббтар" алаңның екі басында, ал үлкен ағаш блок – "патша" алаңның ортасына қойылады. Ережелер елден елге, аймақтан аймаққа өзгеше болуы мүмкін, бірақ ойынның басты шарты – қарсыластың "куббтарын" құлатып, содан кейін қарсылас бұрын құлатудан бұрын "патшаны" құлату. Ойын бес минуттан бір сағаттан аса уақытқа дейін жалғаруы мүмкін. Ойынды шөп, құм, бетон, қар, тіпті мұз сияқты әртүрлі беттерде ойнауға болады.

Мүмкін ата-бабалары

Куббтың басқа шынақтарды құлату ойындарынан (боулинг және скиттл сияқты) ерекшелігі 1) командалар ойын алаңының қарама-қарсы жақтарын "меншік етеді", ал 2) құлатылған шынақтар "қайта пайдаланылады" және қарама-қарсы жақтарына лақтырылуы мүмкін. Ендрей мен Золнай аталмаған ойынды қысқаша атап өтті: "Сол кезде әр жақта сегіз адам ойнады, әрқайсысы өз алаңында он екі [шынақ] орнатып, қарсыластың шынақтарын доптармен атты. Бірақ құлатылған шынақтар да өз кезегінде снаряд ретінде қолданылуы мүмкін еді, және соңғы тік шына қалған команда жеңіске жетті". Бұл ойын, екі адам немесе екі топ қатысатын, кайзерлер деп аталады. Онда тоғыз шынақ екі жаққа бөлінеді. "Кез келген адам немесе топ төрт шынаққа ие болса, патша шынақ пен бірінші лақтыру құқығына ие болады. Шынақтарды әр жақ қалаған жерге орналастыра алады, тіпті оларды домалатпай, тек лақтыру арқылы ғана жеткізуге болатын жерге де қоюға болады; бірақ [шынақтар] екінші жақтан көрінбеуі керек. Егер төрт шынаққа ие болған және бірінші лақтырған адам қарсыластың бір шынағын тигізсе, қарсыласы құлатылған шынақты қарсы жаққа лақтыруға міндетті, олар оны құлаған жеріне қайта орнатуы керек. Егер осы шынақты лақтырған адам қарсыластың тағы бір шынағын құлатса, оның міндеті сол шынақты қарсыласына лақтыру болады. Ойын осылай жалғасады, бір жақта бірде-бір шынақ қалмайынша. Соңында, әркімнің өзінің шынақтарының артында тұруы керек, және (қарсылас алыс орналастырған шынаққа жету үшін) өз [шынақтарының] алдына қадам баспаңыз. Суретшінің немесе оюшының қателігіне алданбаңыз, олар ойынға он түрлі, әрқайсысының өзіндік пішіні бар шынақ салған: оның орнына, осы ойын үшін сегіз қарапайым шынақ пен бір патша шынақты пайдаланыңыз". Карелиялық ойын kyykkä және, мүмкін, Сибирьдегі bunnock ойындарының екеуінде де командалық жақтары бар және (поляк ойыны мен кайзерлерден айырмашылығы) шарлардың орнына таяқшалар қолданылады. Типологиялық тұрғыдан куббқа байланысты болғанымен, бұл ойындар мен кубб арасындағы нақты тарихи байланыс көрсетілген жоқ.

Швеция

Сёрен Валлин 1911 жылғы энциклопедияда сипатталған швед ойынының атауын (белгісіз) куббтың негізгі түрі және оның алға батыры деп анықтады. Бұл ойын Швеция материгінде кем дегенде 1878 жылдан бері белгілі болған, сол кезде ол Ungdomens Bok, шамамен "Жас өспірімдер кітабы" деп сипатталды. Kägelkrig, поляк ойыны және кайзерлерде де қарсыластың қалған шыналарын түсіру үшін құлатылған шыналар қарсыластың жағына лақтырылады, бұл қазіргі куббтың ерекшелігі емес.

Готландия

1912 жылы Кубб Готландта белгілі болмаған, себебі сол жылы Стокгольмде өткен Олимпиада ойындарымен байланысты Готландтың дәстүрлі ойындарының тізімі құрастырылған. Чемпионат ережелері АҚШ Ұлттық чемпионатының ережелеріне бейімделген.

Құрылғы

АҚШ чемпионатының және Әлем чемпионатының ережелеріне сәйкес, кубб 5 метрлік ені және 8 метрлік ұзындығы бар тікбұрышты алаңда ойналады. Бұрышқы қазықтар тік төртбұрыш пішіндес етіп орналастырылады. Орталық қазықтар ұзын қабырғаларының (тік төртбұрыштың ұзын жиектерінің) ортасына орналастырылып, алаңды екіге бөледі. Алаңның шекарасын белгілеу үшін басқа белгілердің қажеті жоқ, бірақ ойынға кедергі келтірмейтін белгілерге рұқсат етіледі (мысалы, бор сызықтары). Патша алаңның ортасына тік орнатылады, ал куббтар негізгі сызыққа (тік төртбұрыштың қысқа жиектеріне) орналасады, әр жағынан бес кубб бір-бірінен тең қашықтықта орналасқан. Ойынды негізгі сызықта бастайтын куббтар негізгі куббтар деп аталады. Негізгі сызық куббтардың ортасынан өтуі тиіс. Кішкентай балалар үшін 8 метрлік ұзындықты қысқартуға болады.

Ережелер жиынтығы

Кубб ойыны үшін екі ресми турнир ережесі бар: Әлем чемпионатының ережелері және АҚШ Ұлттық чемпионатының ережелері.

Турнирлер

Кубб әлем чемпионаты жыл сайын Швецияның Готланд аралында өткізіледі. АҚШ чемпионаты жыл сайын Висконсин штатының Эу-Клэр қаласында өткізіледі. АҚШ-тағы турнирлер 2007 жылдан бері, әсіресе Орта Батыс аймағында, қарқынды дамыды. 2016 жылы АҚШ-тың турнир тізіміне 40-тан астам турнир енді. Көптеген турнирлер Миннесота және Висконсин штаттарында өтеді. 2013 жылы АҚШ-тың Орта Батыс чемпионаты қайта жандандырылды. Жыл сайынғы турнир Орта Батыс аймағында жылжып өтеді. (2013: Rockford, IL; 2014: Decorah, IA; 2015: Madison, WI; 2016: Madison, WI; 2017: Shakopee, MN; 2018: Canton, OH) Еуропалық турнирлер Швецияда, Германияда, Швейцарияда, Бельгияда, Нидерландыда, Чехияда, Ұлыбританияда және Италияда ұйымдастырылады. Көптеген елдерде өздерінің ұлттық чемпионаты бар.