Кіріспе

Guts немесе disc guts (кейде Guts Frisbee сауда маркасының атауына сілтеме жасай отырып) – доджболдан шабыттанған, қарсы команданың ойыншыларына ұшқыш дискіні (доп емес) лақтырудан тұратын ойын.

Ойын ойнау

Бірден беске дейінгі команда мүшелері қарсы командаға қарай бір қатарға тұрады, екі команда да бір-біріне параллель тізіледі. Қай команда ойынды бастайтыны "дискіні лақтыру" арқылы шешіледі, бұл монетаны лақтыруға ұқсас, бірақ дискінің өзі қолданылады. Ойынды бастау үшін команданың бір мүшесі таңдалады. Ол мүше лақтыруға дайын екенін көрсету үшін қолын көтереді, сол кезде қарсы команданың мүшелері қозғалмай қалады. Лақтырушы содан кейін қарсы команданың бір мүшесіне барынша күшпен дискіні лақтырады. Егер лақтырушы "ұпай алатын аймақты" (қарсы команданың тұрған жерінен сәл үлкен белгіленген аймақ) өткізіп алса, қарсы команда ұпай алады. Егер қарсы команданың мүшесі дискіні таза ұстаса, екі команда да ұпай жинамайды. Егер лақтыру ұпай алатын аймақта болса және қарсы команда ұстай алмаса немесе ұстап, дискіні түсіріп алса, лақтырушы команда ұпай алады. Содан кейін қарсы команда дискіні алып, лақтырушы командаға айналады. Қарсы команда дискіні бір қолымен таза ұстауы керек және лақтырушы дискіні жібергеннен кейін ғана орнынан қозғала алады. Дискіні қол мен дененің басқа бөлігінің, соның ішінде екінші қолдың арасында ұстауға болмайды. Бұл жиі "секірулер" немесе "домалаулар" деп аталатын қиын тізбекке әкеледі, яғни дискі қарсы команда ойыншыларының қолынан немесе денесінен секіріп, дискінің жылдамдығын төмендетіп, оны ұстағанша ойында ұстап тұрады. Бұл көбінесе қарсы команданың бірнеше ойыншысын қатыстырады. Ойын командалардың бірі кемінде 21 ұпай жинағанға дейін және ұпайдың айырмасы кемінде 2 ұпай болғанға дейін жалғасады.

Тарих

Фрисбидің алғашқы халықаралық турнирі 1958 жылы Мичиган штатының Игл-Харбор қаласында өтті. Бұл спорт Хили отбасының, атап айтқанда, Джеймс (Тим), Джон (Джейк), Роберт (Боутс) және Питер (Бека) ағайындарының хоббиі ретінде пайда болды. 1960 жылдары Джим Богджо Сниор оның ұлттық деңгейде танымалдылығын арттырды. 1960 жылдары «гутс» (guts) дамыған сайын, ойыншылар жылдамдата түсті, соның салдарынан дискілердің қорғаушының қолына тигенде сынға ұшырауы жиі кездесетін жағдайға айналды. Жылдам келе жатқан дискіні тікелей ұстауға батыл болу керек болды, содан осы спорттың аты «гутс» деп қойылды. Бір турнирдегі ойыншының алақанындағы терең жараны жабу үшін 15 тігіс салынды. 1970 жылдардың басында бұл спорт АҚШ-та және басқа елдерде кеңінен таралды, радио, теледидар, ірі газеттер және Time журналы сияқты басылымдарда жарияланды. Ойынның өркендеген кезеңінде турнирлерде 60-тан астам команда қатысып, матчтар IFT-нің Джулиус Т. Начазель кубогы үшін қызықты бәсекеге толы болды. Радикалды қисық лақтырулар, секіріп түскен фрисбилер командаластар арасында шапшаң қозғалып, әдемі суға секірулермен, «гутс» экстремалды спортқа айналды, ол жылдам реакция, физикалық төзімділік және шоғырлануды қажет етеді. 1970 жылдары, тіпті ABC-нің Wide World of Sports телеарнасы «гутс» ойынын көрсеткенде және Торонтодан Чикаго мен Лос-Анджелесге дейін көптеген турнирлер ашылғанда, бұл спорттың АҚШ-тағы танымалдылығы біртіндеп төмендеді. 1970 жылдары «гутс» ойыншық компаниясы Wham O арқылы Азияға енгізілді, ал 1990 жылдары ол Жапония мен Тайваньда АҚШ-тан гөрі танымал болды. Алайда, соңғы жылдары жаңа, күшті американдық ойыншылардың пайда болуы американдық қызығушылықты қайта жақтандырып, кейбір ескі ойыншыларды «зейнетке» шығудан алды.

Ұйым

Спорттың халықаралық басқару органы, басқа да ірі ұшу дискісі ойындары сияқты, Дүниежүзілік ұшу дискісі федерациясы (WFDF) болып табылады. Солтүстік Америка үшін, ойынға арналған Құрама Штаттар Guts Players Association (USGPA) төрелік етеді. 2007 жылдың 30 маусымы мен 1 шілдесі аралығында Мичиган штатының Хэнкок қаласында өткен елуінші жылдық Халықаралық фризби турнирі (IFT) – бұл АҚШ пен Канаданың түкпір-түкпірінен келген ойыншыларды және алғаш рет Жапониядан келген екі мықты команданы, соның ішінде WFDF әлем чемпиондары «Катонды» қамтыған ірі guts дискісі турнирі болды. 2007 жылдан бастап USGPA ең көрнекті ойыншыларды Guts Hall of Fame-ге енгізуді жоспарлап отыр, бұл Фред Моррисонға (түпнұсқа «Плутон табақшасы» ұшу дискісінің ойлап табушысы), Хилли ағайындыларына (guts ойынын ойлап тапқандар және IFT негізін қалаушылар) және «Стейди Эд» Хедриктің (IFT чемпионы және қазіргі заманғы диск-гольф алаңдарында қолданылатын стандартты «полюс тесігі» себетінің ойлап табушысы) қатарына қосылады.

Dodge дискісі

Дискіден қашу (немесе фризбиден қашу). Бұл нұсқада ұпай жинау, дискіні ұпай аймағына лақтыру арқылы емес, қарсыластарды дискімен шабу арқылы, олардың дискіні ұстап алуға үлкермеуіне байланысты жүзеге асырылады. Қарсыластарға қозғалуға рұқсат етіледі. Егер ойыншы дискіге шалынса және оны ұстай алмаса, ол "ойыннан шығарылады" және ойын алаңынан кетуге тиіс. Егер ойыншы лақтырылған дискіні жерге тигізбей, оған тигенге дейін немесе кейін, немесе басқа ойыншыға тигенге дейін немесе кейін ұстаса, онда дискіні лақтырған ойыншы оның орнына ойыннан шығарылады. Ойын бір ғана ойыншы қалғанда аяқталады. Әдетте, ойын екі ойыншының, әрқайсысы бірнеше дискімен қатысатын "атыс" арқылы аяқталады. Соңғы ойыншылар бір уақытта бірнеше "шабуыл" жасайды, сонда біреуі қарсыласы лақтырған дискіні ұстамай шалынады. Ойынның Dodgebee деген түрі Hero Discs компаниясының тауарлық белгісі болып табылады. Dodgebee дискі өте жұмсақ болғандықтан, ойыншыларды жарақаттамай, оны өте жылдам лақтыруға болады.

Флатергут

Flutterguts – құс атпаудың бәсекелеспейтін түрі. Екі команда бір-бірінен бірнеше метр қашықтықта орналасады. Басты ереже өзгерісі – дискіні оның орталық осінен айналдырмай лақтыру керек (яғни, ол аударылуы мүмкін, бірақ айналуы мүмкін емес). Бұл шектеу жылдам лақтыруды қиын етеді, бірақ дискіні ұстау әлі де күрделі болып қалады.

NutDisc (жаңғақ дискі)

NutDisc – бұл бассейн маңында ойналатын ішу ойыны ретінде дамытылған "ішек-қарын" ойынының бір түрі. Екі ойыншы бір-бірімен бетпе-бет тұрады, біреуі мүлдем қозғалмай, сусынды тікелей созылған қолында, денесіне перпендикуляр түрде ұстап тұрады. Екінші ойыншы дискіні оларға лақтырып, олар қозғалмағанда ойыншының өзіне немесе оның сусынына тигізуге тырысады. Егер ойыншыға тигізілсе, ол сусын ішеді. Егер ойыншының жыныс мүшесіне тигізілсе, ол сусынының барлығын ішіп бітіруі керек. Егер сусынға тигізілсе, ойыншы сусынының барлығын ішіп бітіріп, бассейнге секіреді.