Мысықтардағы қант диабеті

Кіріспе

Мысықтардың созылмалы аурулары – мысықтардағы қант диабеті

Қант диабеті – мысықтарда кездесетін созылмалы ауру, онда инсулинге төмен жауап немесе инсулинге қарсы тұру салдарынан қандағы глюкоза деңгейі тұрақты түрде жоғарылайды. Диабетке шалдығу қаупі 230 мысықтың біреуінде болады және бұл көрсеткіш артуда. Диабет мысықтарға қарағанда иттерде жиірек кездеседі. Бұл ауру емделгісі келеді және дұрыс емделген жағдайда мысықтың өмір сүру ұзақтығы қалыпты болады. 2-типті диабеті бар мысықтарға уақтылы және тиімді ем жасалса, қант диабетінің ремиссиясына қол жеткізуге болады, яғни мысыққа инсулин инъекциясы қажет болмайды. Емделмеген жағдайда ауру мысықтың аяқтарының әлсіреуіне, содан кейін тоңуға, кетоацидозға және/немесе дегидратацияға, тіпті өлімге алып келеді. Мысықтардағы қант диабеті келесі түрлерге бөлінеді: 1-типті қант диабеті, онда иммундық жүйе ұйқы безіне шабуыл жасайды, мысықтарда сирек кездеседі (иттер мен адамдардан өзгеше). 2-типті диабет диабетке шалдыққан жағдайлардың 80-95%-ын құрайды. Симптомдар анықталған кезде олар көбінесе инсулинге күшті тәуелді болады. Glipizide препараты 2-типті диабетке шалдыққан мысықтарда тиімді емес, адамдарға қарағанда. Сонымен қатар, гиперкортицизм де себеп болуы мүмкін. Кейбір мысықтарда қатерлі ісік ұйқы безінің аралдарының жоғалуына әкеледі. Бірінші белгілер – кенеттен салмақ жоғалту (немесе кейде салмақ қосу), су ішу және зәр шығарудың артуы; мысалы, мысықтар суға құмар болып, крандардың немесе су ыдыстарының маңында жиналады. Асқарақтық кенеттен күшейеді (қалыптыдан үш есеге дейін) немесе мүлдем жоғалады. Артқы аяқтардың нейропатиясы мысықтың саусақтарының орнына тобықтарымен жүруіне себеп болуы мүмкін. Алдыңғы аяқтар да осыған ұқсас қозғалысқа ие болады, мысық саусақтарының орнына "ладоньдарымен" тұрады. Бұл симптомдар организмнің глюкозаны энергия көзі ретінде пайдалана алмауынан туындайды. Ашқарақ қандағы глюкоза тестісі осы кезде диабетке күдік тудырады. Адамдарда қолданылатын үйдегі қанды бақылау құрылғылары мысықтарда да қолданылады, әдетте құлақтың шетінен немесе табан жастықтарынан қан алынады. Ауру прогрестік дамығанда несепте кетон денелері пайда болады, оларды адам несебін тексеруге арналған несеп жолақтарымен анықтауға болады. Соңғы сатысында мысық әлсірей бастайды, организм тіршілік үшін өзінің май және бұлшық етін ыдыратады. Әлсіздік/салқындық және ацетон иісі кетоацидоздың және/немесе дегидратацияның жедел белгілері болып табылады және медициналық жәрдемді қажет етеді. Емделмеген жағдайда диабет комаға және содан кейін өлімге алып келеді.

Diabetes is a chronic disease in cats whereby either insufficient insulin response or insulin resistance leads to persistently high blood glucose concentrations. Diabetes affects up to 1 in 230 cats, and may be becoming increasingly common. Diabetes is less common in cats than in dogs. The condition is treatable, and if treated properly the cat can experience a normal life expectancy. In cats with type2 diabetes, prompt effective treatment may lead to diabetic remission, in which the cat no longer needs injected insulin. Untreated, the condition leads to increasingly weak legs in cats and eventually to malnutrition, ketoacidosis and/or dehydration, and death. Diabetes in cats can be classified into the following:
Type1 diabetes, in which the immune system attacks the pancreas, is "extremely rare" in cats, unlike in dogs and humans. Type2 diabetes is responsible for 80–95% of diabetic cases. They are generally severely insulin dependent by the time symptoms are diagnosed. Glipizide for T2DM are not known to be effective in cats, unlike in humans. and hyperadrenocorticism. In some cats, cancer causes the loss of pancreatic islets. The first outward symptoms are sudden weight loss (or occasionally gain) accompanied by excessive drinking and urination; for example, cats can appear to develop an obsession with water and lurk around faucets or water bowls. Appetite is suddenly either ravenous (up to three times normal) or absent. Neuropathy in the hind legs may cause the cat to develop a plantigrade stance, walking on its hocks rather than its toes. The front legs may develop a corresponding palmigrade stance, with the cat standing on its "palms" rather than its toes. These symptoms arise from the body's inability to use glucose as an energy source. A fasting glucose blood test will normally be suggestive of diabetes at this point. The same home blood test monitors used in humans are also used on cats, usually by obtaining blood from the ear edges or paw pads. As the disease progresses, ketone bodies will be present in the urine, which can be detected with the same urine strips used for testing human urine. In the final stages, the cat starts wasting, with the body breaking down its own fat and muscle to survive. Lethargy/limpness and acetone smelling breath are acute symptoms of ketoacidosis and/or dehydration and constitute a medical emergency. Untreated, diabetes leads to coma and then death.

Диабеттік төтенше жағдайлар

Инсулиннің жеткіліксіз мөлшерде болуы ұзақ мерзімде тіндік аштыққа алып келуі мүмкін, себебі глюкоза миға немесе денеге жеткізіле алмайды. Сусыздану, ашаршылық, инфекция немесе организмге түсетін басқа да стресс факторларымен қатар бұл жағдай диабетикалық кетоацидозға – үйде емдеуге болмайтын, өлім-жітім көрсеткіші жоғары медициналық шұғыл жағдайға – прогрессиялай алады. Симптомдары: шаршаңқылық, ауыздан немесе несептен жеміс иісі шығуы, тынысқырудың қиындауы және су ішуге құштарлықтың артуы. Шұғыл көмекке сұйықтықпен емдеу, инсулин, пайда болған симптомдарды басқару және 24 сағаттық стационарлық ем кіреді.

Асқынулар

Диабетикалық нейропатия салдарынан артқы аяқтар әлсіреуі мүмкін, ал жүріс-тұрысы қатты немесе шайқалулы болуы мүмкін. Бұл перифериялық жүйкелердің миелин қабығына глюкозаның зияны мен жасушалардың оттегі тақырыбынан зақымдануынан туындайды, ал мұның өзі созылмалы гипергликемияға байланысты болады. Көбінесе мысықтарда кездеседі, артқы аяқтар әлсірейді, сосын мысық қалыпты жағдайда бақайшасымен тұрған орнына, тобықтарымен тұрып, плантиградтық позаны көрсете бастайды. Мысық жүруге, секіруге қиналады және бірнеше қадамнан кейін отыруға мәжбүр болуы мүмкін. Нейропатия кейде қандағы қант деңгейі қалыпқа келгеннен кейін 6-10 апта ішінде өздігінен жазылуы мүмкін.

Себептер

Диабет белгілері қандағы глюкозаның тұрақты түрде жоғары концентрациясынан туындайды, бұл инсулиннің жеткіліксіздігінен немесе инсулинге сезімталдықтың төмендеуінен болуы мүмкін. Көптеген мысықтардағы диабет адамның 2-ші түріне ұқсас, β-клеткалардың жұмысындағы бұзылыстармен және инсулинге қарсы тұрумен сипатталады. Инсулинге қарсы тұруға себеп болатын факторларға семіздік және акромегалия сияқты эндокриндік аурулар жатады. Көбінесе, көлікпен тасымалдалған және/немесе ветеринар дәрігерге әкелінген стресске ұшыраған мысықтың қандағы глюкоза деңгейі уақытша көтеріліп, "стресс гипергликемиясы" деп аталады, ол бірнеше сағаттан кейін қайтадан қалыпқа келеді. Дегенмен, бұл көтеріліс мысықтың қандағы фруктозамин деңгейіне әсер етпейді, сондықтан ол жалпы қандағы қант деңгейін анықтау үшін жақсы көрсеткіш болып табылады.

Менеджмент

Диабет – емделе алатын жағдай, бірақ оған немқұрайлы қараса, сөзсіз өлімге алып келеді. Білікті ветеринар дәрігердің ерте диагностикасы мен емдеуі жүйке зақымдануын болдырмауға көмектеседі, ал сирек жағдайларда аурудың жазылуына мүмкіндік береді. Диабетпен ауыратын мысықтар үшін гларгин сияқты ұзақ әсер ететін инсулиннің күніне екі рет инъекциялары (2022 жылдан бастап әлемнің барлық аймақтарында синтетикалық аналог ретінде қолжетімді) және аз көмірсулы диета ең тиімді. Диабет – көмірсулар метаболизмінің ауруы болғандықтан, негізінен ақуыз және майға негізделген диетаға көшу гипергликемияның пайда болуын және қайталануын азайтады.

Диета

Диета – емдеудің маңызды бөлігі және кейбір жағдайларда инсулинмен емделгеннен кейін өздігінен тиімді болуы мүмкін. Мысалы, жақында жасалған шағын зерттеуде, қант диабеті бар көптеген мысықтар төмен көмірсулы диетаға көшкеннен кейін инсулин қажет етпейтіні анықталды. Мұның себебі, төмен көмірсулы диета инсулин қажеттілігін азайтады және қандағы қант деңгейінің ауытқуын төмендетеді, оны болжауды жеңілдетеді. Сонымен қатар, майлар мен ақуыздар көмірсуларға қарағанда баяу метаболизмделеді, бұл тамақтан кейін қауіпті қант деңгейінің өрбуін азайтады. Жақында ұсынылатын диеталар, бұрын ұсынылған жоғары талшықты диетадан гөрі, мысықтар үшін төмен көмірсулы диетаға көшуге бейім. Көмірсулардың ең жоғары деңгейі дәнді дақылдардан жасалған құрғақ тамақта (тіпті қымбат "дәрілік" түрлерінде де) кездеседі, сондықтан мысықтар ақуыз бен майға баса назар аударатын консервіленген тамақтан көбірек пайда көреді. Диабетпен ауыратын мысықтарға арналған рецепт бойынша жасалған консервіленген тағамдар да, әдеттегі брендтік тағамдар да тиімді. Иелері мысықтардың күнделікті энергия қажеттілігінің 10% аспайтындай етіп көмірсулармен қамтамасыз етуге тырысуы керек.

Дәрі-дәрмектер

Glipizide сияқты, ұйқы безін күшейтіп, инсулин шығаруға көмектесетін (немесе кейбір жағдайларда глюкоза өндірісін төмендететін) ауызға қабылданатын дәрілер мысықтарда көбірек қолданылмайды, және ұйқы безі жұмыс істемесе, бұл дәрілердің тиімділігі болмауы мүмкін. Кейбір зерттеулер көрсеткендей, бұл дәрілер ұйқы безіне қосымша зақым келтіруі немесе бауырдың зақымдануына себеп болуы мүмкін. Кейбір иелер таблеткадан инсулин инъекцияларына ауысуға тартынады, бірақ бұл қорқу негізсіз; бағасы мен қолдану ыңғайлылығы арасындағы айырмашылық шамалы (көптеген мысықтарға таблетка беруге қарағанда инъекция жасау оңай), ал инъекциялар ауруды емдеуде тиімдірек. Bexagliflozin (Bexacat) 2022 жылдың желтоқсан айында АҚШ-та медициналық қолдануға мақұлданды. Бұл АҚШ-тың Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) кез келген жануар түрінде мақұлдаған алғашқы натрий-глюкоза котранспортері 2 (SGLT2) тежегіші болып табылатын жаңа ветеринарлық дәрі.

Инсулин

Көбінесе қандағы қант деңгейін күні бойы қалыпты шекте ұстау үшін күніне екі рет баяу әсер ететін инсулин дозасы қолданылады. Осы әдіс бойынша, мысықтың үлкен мөлшерде тамақ жеуінен немесе құрамында көп көмірсу бар тағамдардан аулақ болуы қажет. Тамақтандыру инсулиннің ең жоғары белсенділік кезеңімен сәйкес келуі үшін жоспарлануы мүмкін. Инсулинді күніне бір рет беру ұсынылмайды, себебі мысықтарда инсулин адамдар мен иттілерге қарағанда жылдам метаболизмге ұшырайды. Мысалы, адамдарда 24 сағатқа дейін әсер ететін инсулин мысықта шамамен 12 сағатқа ғана тиімді болуы мүмкін. Мысықтарды жануарлар инсулинімен (сиыр инсулині мысық инсулиніне ең жақын) немесе синтетикалық адам инсулинімен емдеуге болады. Инсулиннің маркасы мен түрін таңдау әр жануар үшін жеке болып келеді және сынақтар қажет болуы мүмкін. Адамның синтетикалық инсулині Humulin N / Novolin N / NPH мысықтар үшін көбінесе тиімсіз, бірақ бұл түр 1990 жылдары қолданудан тоқтатылды және қазір көптеген елдерде табу қиын. АҚШ және Ұлыбританияда осы инсулинді табуға болады, сондай-ақ көптеген ветеринар дәрігерлер оны қайтадан үй жануарларына ұсынып бастады, бірақ көптеген өндірушілер 2007 жылдан бастап оны шығаруды тоқтатты. Қазір синтетикалық PZI аналогы ProZinc қолжетімді. Caninsulin (АҚШ-та Vetsulin деп аталады) – ветеринар дәрігерінің рецепті бойынша сатылатын, мысықтар үшін мақұлданған шошқа инсулинінің бренді. Өндірушінің сайтында көрсетілгендей, мысықтарда инсулиннің әсер ету профилі NPH инсулиніне ұқсас, ол қандағы қант деңгейін жылдам төмендетіп, бірақ шамамен 6-8 сағатқа ғана әсер етеді. Vetsulin 2009 жылдың қараша айында АҚШ-та күшінің тұрақсыздығына байланысты қайтарылып алынды, бірақ 2013 жылдан бастап қайта қолжетімді болды. 2004 және 2005 жылдары екі жаңа, өте баяу әсер ететін синтетикалық адам инсулині пайда болды, олар инсулин детемир (Levemir) және инсулин гларгин (Lantus) деп аталады. Мысықтарда инсулин гларгин қолдану бойынша зерттеулер жақсы нәтижелер көрсетті. Соңғы зерттеулер Levemir-ді де ұқсас протоколмен қолдануға болатынын және осы протокол бойынша инсулиннің кез келген түрі мысықтың күрделі емес жағдайларын ремиссияға жеткізуге көмектесетінін көрсетті, ең жақсы нәтижелер диагноз қойылғаннан кейін мүмкіндігінше ертерек осы протоколдарды бастаған мысықтарда байқалды.

The method usually employed is a dose of slow acting insulin twice daily to keep the blood sugar within a recommended range for the entire day. With this method, it is important for the cat to avoid large meals or high carbohydrate food. Meals may also be timed to coincide with peak insulin activity. Once daily doses are not recommended, since insulin usually metabolizes faster in cats than in humans or dogs. For example, an insulin brand that lasts 24 hours in people may only be effective for about 12 in a cat. Cats may be treated with animal insulin (bovine based insulin is most similar to cat insulin) or with human synthetic insulin. The best choice of insulin brand and type varies from animal to animal and may require some trial and error. The human synthetic insulin, Humulin N /Novolin N/ NPH, is usually a poor choice for cats, but that type was phased out over the 1990s and is now difficult to find in many countries. There are sources in the US and UK, and many vets are now starting to recommend them again for pets, but they have been discontinued by most manufacturers as of 2007 2008. A new synthetic PZI analogue called ProZinc is now available. Caninsulin (known in the US as Vetsulin) is a brand of porcine based insulin approved for cats which is available with a veterinarian's prescription. According to the manufacturer's website, the insulin's action profile in cats was similar to that of NPH insulin, and it lowered blood sugar quickly, but for only about 6–8 hours. Vetsulin was recalled in the US in November 2009 due to inconsistent strength; it was available again as of 2013. Two ultra slow time release synthetic human insulins became available in 2004 and 2005, generically known as insulin detemir (Levemir) and insulin glargine (Lantus). Studies have had good results with insulin glargine in cats. Follow up research shows that Levemir can be used with a similar protocol and that either insulin on this protocol can lead uncomplicated feline cases to remission, with the most success being in cats who start on these protocols as soon as possible after diagnosis.

Қандағы қант деңгейі туралы нұсқаулар

Абсолюттік көрсеткіштер жануарлар арасында және өлшеуіштердің калибрленуіне байланысты өзгереді. Адамдарға арналған глюкометрлер мысықтардың қанын қолданғанда көбінесе дұрыс нәтиже береді, бірақ қандағы глюкоза деңгейі төмен болғанда (<80 мг/дл–4,44 ммол/л) қате оқулар болуы мүмкін. Мұндай жағдайда адам мен жануардың қызыл қан жасушаларының мөлшерінің айырмашылығы дәл емес көрсеткіштерге әкелуі мүмкін.

Сомогидің қайта оралуы

Инсулиннің шамадан көп мөлшері қандағы глюкоза деңгейінің күрт өсуіне алып келуі мүмкін. Бұл "Сомоги эффектісі" деп аталады және мысық иелері оны үйде қандағы глюкозаны бақылағанда жиі байқайды. Қандағы глюкоза деңгейі гипогликемияға дейін түскен кезде, организм қорғаныш механизмі ретінде бауырдағы гликогеннен айналған глюкозаны, сондай-ақ адреналин және кортизол гормондарын қанға шығарады. Гликоген қандағы глюкоза деңгейін көтереді, ал басқа гормондар мысықты қысқа мерзімге инсулинге төзімді етеді. Егер организмде гликоген қоры жеткіліксіз болса, кері реакция болмайды және мысық гипогликемияда қалады. Гларгинмен емделген мысықтарда қандағы глюкоза деңгейін қатаң бақылауға бағытталған емдеу жоспарында гипергликемия сирек кездеседі.

Гипогликемия

Тіпті үй жануарларын сақ ұстаған адамдарда да жіті гипогликемиялық эпизод (қандағы қант деңгейінің өте төмен болуы) болуы мүмкін, өйткені мысықтардың инсулинге деген қажеттілігі кейде ескертусіз өзгеріп отырады. Симптомдарға әлсіздік/салғырлық, шатасу/бас айналу, ішек-қуық қызметін бақылаудың жоғалуы, құсу, содан кейін есінен тану және/немесе ұстамалар жатады. Жедел емдеу үшін мысықтың тіс жәндігіне бал немесе жүгері сіробын жағу керек (есінен танып қалғанда да, бірақ ұстама кезінде емес). Мысықтарда симптомдық гипогликемия – медициналық төтенше жағдай және мысыққа кәсіби медициналық көмек қажет. Ветеринарға бара жатқанда да бал мен жүгері сіробын беруді жалғастыру керек, өйткені қандағы қанттың әр минуты миға зақым келтіреді. Адамға калибрленген қандағы глюкоза көрсеткіші <2,2 ммоль/л немесе 40 мг/дл болғанда, бірақ ешқандай белгісі жоқ мысықты мүмкіндігінше тезірек тамақтандыру керек. Тамақтанбайтын гипогликемиялық мысықтарды жағдайы тұрақталғанша бал немесе жүгері сіробымен мәжбүрлеп тамақтандыруға болады, бірақ есінен танып қалған немесе ұстама басталған жағдайда бұл жасалмауы керек, себебі сұйықтық жануардың өкпесіне түсіп, тұншығуға әкелуі мүмкін. Жеңіл гипогликемиялық эпизодтар байқалмай қалуы мүмкін немесе лотоктан тыс несеп шоғыры сияқты із қалдыруы мүмкін. Мұндай жағдайда, бірнеше сағаттан кейін жасалған келесі тестте қандағы қант деңгейі парадоксалды түрде жоғары болуы мүмкін, өйткені мысықтың денесі төмен қант деңгейіне жауап ретінде бауырды жинақталған гликогенді босатуға ынталандырады.

Ремиссия

Ремиссия мысыққа диабет үшін ем қажет болмай, қандағы глюкоза деңгейі кем дегенде бір ай бойы қалыпты болғанда пайда болады. 2-типке ұқсас диабетпен ауырған төрт мысықтың шамамен біреуі ремиссияға жетеді. Кейбір зерттеулерде ремиссия деңгейі одан да жоғары екені көрсетілген, бұл зерттеу ортасынан тыс жерде қолдану қиын болатын интенсивті бақылаудың нәтижесі болуы мүмкін. Зерттеулер ремиссияның сәтті болуына әртүрлі факторларның ықпал ететінін анықтады; жалпы алғанда, келесі факторлар ремиссияға қол жеткізу мүмкіндігін арттырады: Әдетте, ауырған мысықтар семіз болады. Еуропа мен Австралиядағы бірма мысықтарында диабет даму қаупі жоғары; Америкадағы бірма мысықтарында бұл қауіп жоғары емес, себебі Америка бірма мысықтары мен әлемнің басқа аймандарындағы бірма мысықтарының арасында генетикалық айырмашылықтар бар.