Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Неокальвинисттік қозғалыс
Neo Calvinistic movement
Қоғамның реформациялық философиясы – Герман Доуэйверд пен Д. Х. Т. Воленховен бастамасымен құрылған, реформацияланған христиандық бағытта философиялық ойды дамытуға ұмтылатын неокальвинисттік қозғалыс. Ол саяси қауымдастық идеясымен байланысты және 16 ғасырғы монархомахиялық ой-өрістен бастау алады. Бұл ойлау мектебі Нидерландыда ерекше ықпал етіп, елдің алғашқы заманауи ұлттық мемлекет болуына үлкен үлес қосты. Ар-ождан еркіндігі және зұлымдыққа қарсы күрес реформациялық қоғам философиясында ерекше орынға ие.
Reformational philosophy of society is a neo Calvinistic movement pioneered by Herman Dooyeweerd and D. H. Th. Vollenhoven that seeks to develop philosophical thought in a Reformed Christian direction. It is related to the idea of a political community and can be traced back to 16th century monarchomach thinking. This school of thought had a particular influence in the Netherlands and contributed to the country being the first modern nation state. Freedom of Conscience and the fight against tyranny have a special place in the Reformational philosophy of society.
Тарихи шолу
1926 жылы Нидерландтағы Амстердам қаласындағы Бос университетке (VU) екі кальвинист ғалым тағайындалды. Екеуі де білімдерін сол жерде аяқтаған және университеттің негізін қалаушысы Абрахам Куйпердің ой-пікірлеріне ықпал еткен, оның неокальвинизмі голланд қоғамының саясаты мен мәдениетіне маңызды әсер еткен еді. Д. Х. Т. Волленховен университетте философия пәнінің алғашқы толық уақытты профессоры болып тағайындалды, ал оның күйеу баласы Герман Дуйевеерд заң факультетіне тағайындалды. Екеуі де ерекше христиан философиясын дамытуда бірлесіп жұмыс істеді және олардың еңбектері келесі он жылда айтарлықтай нәтижелер берді. 1930 жылдардың ортасында Дуйевеердтің үш томдық «Заң идеясының философиясы» (De Wijsbegeerte der Wetsidee) атты маңызды еңбегі жарық көрді. Осы кезде Волленховен кальвинистік философия қауымдастығын құрды, ол 1963 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін президенті болды, сол кезде 500-ден астам мүшесі бар халықаралық ұйымға айналды. Дуйевеерд қауымдастықтың «Philosophia Reformata» атты ғылыми журналының алғашқы редакторы болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Кальвинистік философия қауымдастығы мемлекеттік университеттердегі арнайы кафедраларға профессорларды тағайындауға мүмкіндік беретін заңдық ережеден пайдаланды, осы мақсатта екінші ұйым құрылды. Йохан Меккес 1947 жылы Роттердам, Лейден және Эйндховенде, К. Й. Попма 1948 жылы Гронингенде, кейіннен Утрехтте (1955), С. У. Зюидема 1948 жылы Бос университеті мен Утрехтте және Хендрик Ван Риссен 1951 жылы Делфт пен Эйндховенде тағайындалды. 1950-1960 жылдары, негізінен Волленховеннің американдық шәкірті Х. Эван Руннердің ықпалы арқылы, голланд тегі бар көптеген солтүстік америкалықтар осы кальвинистік философтардан білім алуға келді, бұл жаңа философияның ықпалын арттырды. Дуйевеерд өзінің бұрынғы еңбегін «Теориялық ойлауға жаңа сын» (A New Critique of Theoretical Thought) деген атпен ағылшын тілінде қайта жариялады. Осының нәтижесінде Дуйевеерд Нидерландтан тыс жерлерде кеңінен танылды. Кальвинистік тамырларына қарамастан, реформациялық философия әрқашан экуменикалық көзқарасқа ие болды. Кейін Дуйевеерд «кальвинистік» терминін қабылдамай, өзінің философиясын «реформациялық экуменикалық» христиан ретінде қарастыруды қалады. Қауымдастықтың 50 жылдығында Якоб Клапвейк реформациялық философияның негізгі тақырыптарын қорытындылады және оның одан әрі үлесін күтті. Бұл маңызды мақала «Өткен мен болашақтың арасындағы шекарадағы реформациялық философия» деп аталды. 1995 жылы Кальвинистік философия қауымдастығы Реформациялық философия қауымдастығына айналды, ал оны қолдаушы қоры Христиан философиясы қоры (Stichting voor Christelijke Filosofie, жаңа голланд тілінде) аталды.
In 1926 two Calvinist scholars were appointed to positions in the Free University (VU) in Amsterdam, the Netherlands. Both had completed their education there and had been influenced by the thought of its founder Abraham Kuyper whose brand of Neo Calvinism had made a significant impact on the politics and culture of Dutch society. D. H. Th. Vollenhoven was appointed as the university's first full time professor of philosophy and his brother in law, Herman Dooyeweerd, was appointed to the law faculty. Both men had already been cooperating in the development of a uniquely Christian philosophy and their labours began to see considerable fruit over the next ten years. The mid 1930s saw a series of significant publications culminating in Dooyeweerd's magnum opus De Wijsbegeerte der Wetsidee (The Philosophy of the Cosmonomic Idea) in three volumes. At this time Vollenhoven organised the Association for Calvinistic Philosophy which he served as president until his retirement in 1963, by then an international organisation with over 500 members. Dooyeweerd became the first editor of the Association's academic journal Philosophia Reformata. After the Second World War the Association for Calvinistic Philosophy took advantage of a legal provision which, by establishing a second organization for that purpose, allowed those interested in the further project to appoint professors in special chairs at state universities. Johan Mekkes was appointed in 1947 at Rotterdam, Leiden and Eindhoven, K. J. Popma at Groningen in 1948 and later Utrecht (1955), S. U. Zuidema at the Free University and Utrecht in 1948 and Hendrik Van Riessen at Delft and Eindhoven in 1951. In the 1950s and 1960s, mainly through the influence of Vollenhoven's American student H. Evan Runner, many North Americans with Dutch roots came to study under these Calvinistic philosophers increasing the influence of this new philosophy. Dooyeweerd also revised his earlier work for English publication under the title A New Critique of Theoretical Thought. As a consequence Dooyeweerd has received greatest exposure outside of the Netherlands. Although Calvinistic in roots reformational philosophy has always been ecumenical in outlook. Dooyeweerd later rejected the term “Calvinistic” wishing his philosophy to be seen as "Reformational Ecumenical" Christian. On the 50th anniversary of the Association Jacob Klapwijk summarized some of the central themes of reformational philosophy and looked forward to its continuing contributions. This important article was titled “Reformational Philosophy on the Boundary Between the Past and the Future.” In 1995 the Association for Calvinistic Philosophy became the Association for Reformational Philosophy, while its supporting foundation became the Foundation for Christian Philosophy (Stichting voor Christelijke Filosofie, with the new Dutch spelling).
Негізгі талаптар
Реформациялық философияны ерекшелейтін екі негізгі пікір бар.
There are two main claims that characterise reformational philosophy.
Философиялық ойдың діни тамырлары
Реформациялық философия теориялық ойдың, оның ішінде философиялық ойдың тәуелсіз екендігі туралы көзқарасты жоққа шығарады. Теориялық ойлау – таза рационалдық әрекет; оның таза рационалдық негізі бар, немесе оның мүмкін болуы үшін алдын ала теориялық шарттар мен міндеттемелердің қажеті жоқ деген пікір қорғалмайды. Теориялық емес факторларды мойындамай, теориялық ойды түсіндіруге жасалған кез келген тыраштан шешілмейтін қайшылықтарға келіп соқтығады. Дойвевердтің «теориялық ойды трансценденттік тұрғысынан сынау» жұмысының қорытындысы – философия діни терең алғышарттарсыз жұмыс істей алмайды. Оның философия тарихындағы діни негізгі мотивтердің ықпалын талдауы, әсіресе қазіргі гуманизмдегі табиғат пен бостандықтың ықпалын талдауы (Dooyeweerd 1997, 1-том) осы қорытындыны көрсетеді.
Reformational philosophy rejects the view that theoretical thought, including philosophical thought, is autonomous. The view that theoretical thinking is a purely rational activity; has a purely rational ground, or requires no pre theoretical conditions or commitments for its possibility cannot be sustained. Any attempt to explain theoretical thought without acknowledging non theoretical factors is destined to fall into irresolvable antinomies. The conclusion of Dooyeweerd's “transcendental critique of theoretical thought” is that philosophy cannot function without religious deep presuppositions. His analysis of the influence of religious ground motives in the history of philosophy – particularly that of nature freedom in modern humanism (see Dooyeweerd 1997 Vol.1) – is illustrative of this conclusion.
Модальдық теория
Реформациялық философия әрқашан философияның нақты ғылымдар үшін пайдалы болуымен айналысып келді; осы тұрғыда ең үлкен ықпалды жоймайтын модальдық аспектілер теориясы болды. Есептер әртүрлі болғанымен, шынайылықты қабылдау жолдары мен тәсілдерін көрсететін он бес модальдық аспектіні ажырату қалыпты жағдай. Олар: сандық, кеңістіктік, кинематикалық, физикалық, органикалық, психикалық, логикалық, тарихи, тілдік, әлеуметтік, экономикалық, эстетикалық, құқықтық, моральдық және мистикалық. Әрбір режим өзін басқа барлық режимдерде, кейінгі режимдерді "көздейтін" немесе ертерек режимдерді "кері байланыстыратын" режим ішіндегі аналогиялар арқылы көрсетеді. Шынайылықты редукционизмсіз түсіндіру үшін әрбір нысан, әрекет немесе процестің барлық модальдық аспектілерде қалай жұмыс істейтінін мойындау қажет, әйтпесе қайтадан қайшылықтарға ұшырайды (Dooyeweerd 1997, 2-том).
Reformational philosophy has always been concerned that philosophy be fruitful for the special sciences; the theory of irreducible modal aspects has had the greatest influence in this respect. Although accounts differ, it is customary to distinguish fifteen modal aspects which evince the ways or modes we experience reality. These are: numerical, spatial, kinematic, physical, organic, psychical, logical, historical, linguistic, social, economic, aesthetic, legal, moral and mystical. Each mode expresses itself in all the other modes through analogies within the mode that either "anticipate" later modes or “retrocipate” earlier modes. Any non reductionist account of reality must acknowledge the particular ways each entity, action or process function within all of the modal aspects or else fall, once again, into antinomies (see Dooyeweerd 1997 Vol.2).