Кіріспе

Швейцарияның Грабюнден кантонында орналасқан муниципалитет, Швейцариядағы қала.

Давос (/UK/'/d//æ//v//ɒ//s//, //d//ɑː/'/v//ɒ//s/, /US//d//ɑː/'/v//oʊ//s/; немесе ; ; архаикалық) – Альпілік курорттық қала және Швейцарияның Грабюнден кантонындағы Працтигау/Давос аймағындағы муниципалитет. Давос тұрақты түрғындарымен Ландвассер өзенінің жағасында, Ретия Альпында, Плесслер және Альбула таулары арасында орналасқан. Муниципалитет Ландвассер өзенінің дерлік барлық аңғарын қамтиды, ал халық, экономикалық белсенділік және әкімшілік орталығы – екі іргелес ауыл: Давос-Дорф (Давос ауылы) және Давос-Плац (Давос алаңы), теңіз деңгейінен биіктікте. 19 ғасырда таулық денсаулық орталығы ретінде танымал болған Давос, бүгінде әлемдік саяси және корпоративтік лидерлердің жыл сайынғы кездесуі – Дүниежүзілік экономикалық форумды өткізуімен әйгілі. Ұзақ тарихы бар қысқы спортпен айналысатын Давоста Швейцарияның ең ірі шаңғы курорттарының бірі орналасқан, сондай-ақ әр желтоқсанда халықаралық Шпенглер кубогы хоккей турнирі ұйымдастырылады.

Атауы

Тавау – романш тіліндегі атау, және латынша tubus сөзінен шыққан, мұнда шатқал мағынасында қолданылады.

Тарих

Давос аймағының қазіргі қоныстануы Жоғарғы Орта ғасырларда Рето-романдықтардың көшіп келуімен басталды. Давос ауылы алғаш рет 1213 жылы Таваус деп тілге алынған. Шамамен 1280 жылдан бастап Ваз барондары неміс тілінде сөйлейтін Вальзер отарлаушыларына қоныстануға рұқсат берді және оларға кең ауқымды өзін-өзі басқару құқықтарын берді. 1289 жылы Давос халқы мен Ваз бароны арасындағы келісім бойынша, Давос азаматтары жеке салық төлеуге міндетті емес, тек Давос үкіметі Ваз баронына жыл сайынғы тауар мөлшерін төлеуге тиіс болды. Давос Швейцарияның шығысындағы ең ірі Вальзер қонысына айналды. Жергілікті тұрғындар әлі күнге дейін Граубюнденге тән емес диалектте сөйлейді, ол Валез кантонындағы Рарон қаласында қолданылатын неміс тіліне ұқсас. 1438 жылы Давос Он Юрисдикция Лигасымен және 1289 жылғы ескі келісімде берілген құқықтарды мойындаған келісім арқылы қосымша құқықтарға ие болды. Осы келісімге сәйкес, Давос Он Юрисдикция аумағындағы сауда салығынан босатылды және тек Он Юрисдикцияның сегізінің аумағында әскери қызметке адамдар беруге міндетті болды. Осының нәтижесінде Давос Австрия империясының бұйрықтарын орындаудан бас тартты. Сонымен қатар, ол өкпе ауруымен ауыратын науқастарға ұсынылды. Туберкулезбен ауыратын Роберт Луис Стивенсон 1880 жылы Эдинбургтік дәрігері Джордж Бальфурдың кеңесі бойынша Давоста қыстады. Артур Конан Дойл 1899 жылы Давостағы шаңғы спорты туралы мақала жазды. Давостағы санаторий Томас Маннның «Сиқырлы тау» романындағы Берггоф санаторийіне шабыт берді. 1936-1938 жылдар аралығында Эрнст Людвиг Кирхнер, өмірінің соңында және 1917 жылдан бері Давоста тұратын, Давос пен Юнкербоденді бейнеледі. Оның суреттері романтикалық және пантеистік атмосфераға ие, сонымен қатар формальды құрылымы қарапайым. Давостағы санаторийлер көптеген неміс науқастарын тартты, олардың көпшілігі Давоста қалды. Осының салдарынан, Швейцария бейтарап болған Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Давос Швейцариядағы нацистік қызметтің орталығына айналды. Табиғи мұз дәуірінде қысқы спорт түрлерінің дамуымен Давос және Давос мұз стадионы жылдам коньки тебудің орталығы болды. Мұнда көптеген халықаралық чемпионаттар өткізіліп, көптеген әлемдік рекордтар орнатылды, алғашқысы 1898 жылы төрт рекорд орнатқан Педер Остлунд болды. 1913 жылы қалада жалғыз Еуропалық банди чемпионаты өтті. Кейіннен Давос шаңғы курортына айналды, оған әсіресе Ұлыбритания және Нидерландыдан келген туристер көптеп келді. 1970 және 1980 жылдардағы өркендеуден кейін, қала жетекші, бірақ бұрынғыдай танымал емес туристік орталық ретінде орнықты. Америкалық Ван Лир отбасы бұрынғы Валер тегімен осында көшіп келді. Бүгінде Валерлер әлі де өмір сүреді және үкімет мүшелері болып табылады.

Топография

Давостың басты ауылы Ландвассердің тар аңғарының жоғарғы бөлігінде, Вольфганг асуынан сәл төмен орналасқан. Давос көлі ауылдың солтүстік-шығысында жатыр, бұрын Ландвассердің бастауы болған. Давос муниципалитеті (text=Gemeinde Davos) ауданы (2004/09 жылғы мәліметтер бойынша) - , оның ішінде Ландвассер аңғарының көп бөлігі және оның қосалқы аңғарлары кіреді. Бұл аумақтың шамамен 35,0%-ы егіс жәne шаруашылыққа пайдаланылады, ал 22,2%-ы орманмен жабылған. Қалған жердің 2,3%-ы құрылыстар (ғимараттар немесе жолдар) үшін қолданылады, ал 40,5%-ы өнімсіз жер. 2004/09 жылғы мәліметтерге сәйкес, ғимараттар жалпы аумақтың 1,2%-ын құрайды, бұл 1985 жылғы көрсеткіштен артық. Осы кезеңде муниципалитеттегі демалыс аймақтарының көлемі 0,22%-ға өсті. Егіс жәne шаруашылыққа пайдаланылатын жердің ішінде далалар мен шалғындықтар басым, ал қалғаны таулы жайылымдар. 1985 жылдан бері егіс жәne шаруашылыққа пайдаланылатын жер көлемі азайды. Осы уақыт аралығында орманды жерлердің көлемі артты. Өзендер мен көлдер муниципалитет аумағының бөлігін жабады. Вольфганг асуы Ландвассер аңғарынан Ланквартқа құятын суларды бөліп тұрады, сонымен қатар жыл бойы автомобиль жолы мен Ретия темір жолы арқылы байланыс қамтамасыз етіледі. Асудан өту Клостерс ауылына және Праттигауға апарады. Ландвассердің негізгі аңғарынан оңтүстікке қарай үш ұзын қосалқы аңғар созылады, олардың бірі Флюэла асуына және одан әрі Энгадинге дейін жетеді.

Саяси бөліну

Давос муниципалитеті толығымен алты Fraktionsgemeinden-ге бөлінеді: Давос ауылы, Давос алаңы, Давос Фрауенкирх, Давос Гларис, Давос Монштейн және Давос Висен. Fraktionsgemeinden-нің атаулары олардың ішіндегі ең ірі ауылдың атына сәйкес келеді. Муниципалитеттегі кішірек елді мекендер: Давос-Клавадель ауылы, Ларет, Вольфганг, Обен-Зее, Мейерхоф, Стилли, Бунда және Спина (негізгі Ландвассер аңғарында), Цхугген, Дёрфжи, Ин-ден-Бюлен, Хоф, Тьюфи, Гадмен, Ам-Рин, Дюррбоден, Сертиг-Дёрфли, Оберальп, Иннеральп (қосымша аңғарларда). 2017 жылға дейін муниципалитет Prättigau/Davos ауданының Давос кіші ауданында орналасқан; 2017 жылдан кейін ол Prättigau/Davos аймағының бір бөлігіне кіреді. Жер аумағы бойынша, 2009 жылы Висенмен біріккеннен кейін Швейцариядағы ең үлкен муниципалитет болды. Давос 2010 жылы Glarus Süd құрылғаннан кейін бұл мәртебені жоғалтты және бүгінде Граубюнден кантонында 4-ші орында тұр.

Парламент

Заң шығарушы өкілеттік Ұлы өлкелік кеңесте (Grosser Landrat) шоғырланған. Ол 17 мүшеден тұрады, сайлаулар төрт жылда бір рет өтеді. Ұлы өлкелік кеңес ережелер мен қағидаларды қабылдайды, оларды Кіші өлкелік кеңес және әкімшілік жүзеге асырады. Делегаттар көпшілік дауыс беру жүйесі (Majorz) арқылы сайланады. Ұлы өлкелік кеңестің отырыстары бұқаралыққа ашық. Олар әдетте жылына он рет жиналады. Ұлы өлкелік кеңестің мүшелері кәсіби саясаткерлер емес, оларға қатысқандары үшін еңбекақы төленеді. Давоста тұратын және дауыс беруге құқығы бар кез келген азамат ең көп дегенде он екі жылға Ұлы өлкелік кеңестің мүшесі болып сайлана алады. Ұлы өлкелік кеңестің соңғы кезекті сайлауы 2020 жылдың 27 қыркүйегінде, 2021 жылдың қаңтарынан 2024 жылдың желтоқсанына дейінгі мерзімге (Заңнамалық кезең) өткізілді. Қазіргі уақытта Ұлы өлкелік кеңеске 6 (1) либерал (FDP/PLR), 3 (1) Швейцариялық халық партиясы (SVP/UDC), 3 (+2) Социал-демократиялық партия (SP/PS) мүшесі, 2 (+2) Жасыл либералдық партия (glp/pvl) мүшесі, сондай-ақ Орталық партиядан, Евангелиялық халық партиясынан (EVP/PES) бір мүшеден және бір тәуелсіз мүшеден тұрады.

Ұлттық кеңес

2019 жылғы федералды сайлауда ең көп дауыс жинаған партия SP болды, ол дауыстардың 21,3%-ын алды. Келесі бес партия SVP (20,0%), FDP (10,1%), CVP (6,8%) және glp (6,8%) партиялары болды. Федералды сайлауда барлығы 2 885 дауыс берілді, сайлауға қатысу көрсеткіші 41,8% құрады. 2015 жылғы федералды сайлауда ең көп дауыс жинаған партия SVP болды, ол дауыстардың 30,0%-ын алды. Келесі бес партия FDP (20,4%), BDP (15,8%), SP (14,7%), glp (12,1%) және CVP (5,2%) партиялары болды. Федералды сайлауда барлығы 3 231 дауыс берілді, сайлауға қатысу көрсеткіші 46,7% құрады.

Туған және қос қалалар

Ешқайсысы жоқ. Бұрынғы қарым-қатынастар кеңес тарапынан 2010 жылдың ақпан айынан бастап қатаң үнемдеу шараларына байланысты тоқтатылды.

Халық саны

Давостың 2014 жылғы халқының 27,0% шетелдік азаматтарды құрайды. 2015 жылы халықтың 7,3% Германияда, ал 6,9% Португалияда туған. Соңғы төрт жылда (2010–2014 жылдар) халық саны 0,27% өсті. 2014 жылы муниципалитетте туу көрсеткіші мың тұрғынға 9,1 адам, ал өлім көрсеткіші 8,2 адамды құрады. 2014 жылы балалар мен жасөспірімдер (0–19 жас) халықтың 17,3% құраса, ересектер (20–64 жас) 64,5% және қарттар (64 жастан асқандар) 18,2% болды. 2014 жылы Давоста 5441 жеке шаруашылық болды, олардың орташа мөлшері 2,03 адамды құрады. 2000 жылы муниципалитеттегі 2133 тұрғын үйдің 30,7% жеке үйлер, ал 39,1% көппәтерлі үйлер еді. Бұған қоса, ғимараттардың шамамен 25,9% 1919 жылға дейін, ал 8,3% 1991–2000 жылдар аралығында салынған. 2013 жылы мың тұрғынға шаққандағы жаңа тұрғын үй құрылысының деңгейі 23,46 құрады. 2015 жылы муниципалитет бойынша бос тұрғын үйлердің көрсеткіші 0,71% болды.

Білім

Давоста халықтың шамамен 74% (25–64 жас аралығындағылар) міндетті емес жоғары орта білім немесе жоғары білім (университет немесе Fachhochschule) алған. 2014 жылы муниципалитетте барлығы 8853 адам жұмыс істеді. Олардың ішінде 80 кәсіпорында 203 адам негізгі экономикалық секторда жұмыс істеді. Екінші секторда 145 жеке кәсіпорында 996 жұмысшы жұмыс істеді. Ал үшінші сектор 926 кәсіпорында 7654 жұмыс орнын ұсынды. 2014 жылы 908 шағын кәсіпорында (50-ден аз қызметкер) барлығы 5211 адам жұмыс істеді. 17 орта кәсіпорында 2074 қызметкер, ал 1 ірі кәсіпорында 369 адам жұмыс істеді. 2014 жылы халықтың 23,5% әлеуметтік жәрдем алды.

Дін

2000 жылғы санақ бойынша 5 321 тұрғын (халықтың 46,6%) Швейцария реформаланған шіркеуіне жатса, 3 950 тұрғын (34,6%) рим-католик дінін ұстанады. Қалған халықтың ішінде 10 адам (немесе халықтың шамамен 0,09%) христиан-католик дініне, 439 адам (халықтың 3,85%) православие шіркеуіне, 274 адам (2,40%) басқа христиан шіркеуіне, 79 адам (0,69%) мұсылман, 56 адам (0,49%) басқа дінге (аталуы тиіс емес), ал сегіз тұрғын (0,07%) яһуди дінін ұстанды. Бұған қоса, 832 тұрғын (7,29%) дінсіз, агностик немесе атеист болса, 448 адам (3,92%) сұраққа жауап бермеген.

Мәдениет

Давоста Швейцарияның ұлттық маңызы бар жеті мұражайлық нысан бар. Олардың ішінде қалалық мұрағат, Кирхнер мұражайы, Гроссес Женачхаус (Пфрундхаус деп аталатын қайырымдылық үйінің бір түрі) және Орман зираты (Вальдфридхоф) кіреді. Тізімге сондай-ақ бірнеше қонақ үйлер мен шипажайлар да енген. Үш қонақ үй немесе бұрынғы қонақ үй: Berghotel Schatzalp, бұрынғы Grand Hotel Belvédère және R. Gaberel-дің Zürcher Höhenklinik шипажайы. Давоста Дүниежүзілік экономикалық форумының жыл сайынғы жиналыстары өтеді. Қала Viva La Bam телешоуының бір бөлімінде көрсетілген, онда Еуропаның түрлі қалалары зыярат етілген. 2003 жылдың 14 наурызында қалада Winterjam фестивалі өтті, онда Sum 41, Crazy Town және Guano Apes сияқты топтар өнер көрсетті.

Көлік

Давос – Ретиан темір жолының (RhB) теміржол желісінің бір бөлігі. RhB-ның Давоста екі негізгі станциясы бар: (солтүстік-шығыс) және (оңтүстік-батыс). Муниципалитеттегі басқа станциялар Клостерс бағытындағы және Филисур бағытындағы станциялар. Parsennbahn көлігінің Давос-Дорф (Parsennbahn) аңғар станциясы (Weissfluhjoch, Парсенн) Давос-Дорфта, ал Schatzalp Bahn станциясы Давос-Плацта орналасқан. Сондай-ақ, Давос-Плацта Якобшорнға дейінгі канат жолының төменгі станциялары, Давос-Плац DKB станциясы (тиісті теміржол станциясының жанында) және Уссер Ишқа дейінгі креслолық көліктің станциясы – Давос-Плац (Talstation Carjöl) орналасқан. Ринерхорнға дейінгі лифттің төменгі станциясы Давос-Гларис RhB станциясының жанында. Ал Флюеланың бүйір аңғарындағы Пиша аймағының (Дёрфджи) станциясына автобуспен жетуге болады. Жергілікті автобустарды Verkehrsbetrieb der Landschaft Davos Gemeinde (vbd) басқарады.

Зерттеу

Давоста бірнеше ғылыми-зерттеу институты бар: травма және бұлшық-қаңқа жүйесінің ауруларына бағытталған AO қоры, Швейцарияның аллергия және астманы зерттеу институты (SIAF), Дүниежүзілік радиациялық орталық (PMOD/WRC) және Швейцария Федералдық орман, қар және ландшафт зерттеу институтының (WSL) қар және лавинаны зерттеу институты (SLF).