Кіріспе

Перу Республикасының Конгресі (lang es) – Перуде заң шығару билігін жүзеге асыратын бірпалаталы орган. Перу Конституциясындағы импичмент туралы кеңінен жорытқыш түсіндірмеге байланысты, Перу Президенті Конгресс тарапынан себепсіз қызметтен алынуы мүмкін, бұл заң шығарушы билікті атқарушы биліктен күшті етеді. 2023 жылғы ақпан айында Перу Конституциялық Сотының, Перу Конституциясын түсіндіруге міндетті және мүшелері Конгресс тарапынан тікелей сайланатын органның, шешімімен заң шығарушы органға қатысты сот бақылауы да алынып тасталды, нәтижесінде Конгресс Перу үкіметінің толық бақылауына ие болды. 2021 жылғы Перу парламенттік сайлауынан бастап, оңшыл партиялар заң шығарушы органда көпшілік орындарды иеленді. Конгрестегі ең ірі солшыл партия – «Еркін Перу» партиясы, институционалдық билігіне орай консервативтік және фухимористтік партиялармен бірікті. Конгрестің құрамы Перу Конституциясының IV тармағының I тарауында белгіленеді. Конгресс әр аймаққа бөлінген округтердегі өкілдерден, сондай-ақ екі арнайы округтен – Лима провинциясынан және шетелде тұратын Перу азаматтарынан тұрады. Өкілдердің саны Конституция бойынша 130 деп белгіленген. 2017 жылғы халық санауына сәйкес, ең ірі делегация Лима провинциясына тиесілі, онда 36 өкіл бар. Конгресс заңдар мен заңнамалық қаулыларды қабылдауға, сондай-ақ қолданыстағы заңдарды түсіндіруге, өзгертуге немесе жоюға жауапты. Конгресс халықаралық шарттарды ратификациялайды, ұлттық бюджетті бекітеді және ел атынан қарыз алуға рұқсат береді. Бұған қоса, ол заң жобаларына қатысты Президенттің наразылықтарын конгрессмендердің заңды санының жартысынан астам дауысымен қабылдамайды. Конгресс Президентті қоса алғанда, үкіметтік лауазымдарды иеленушілерді қызметтен шеттетуге, шетелдік әскерлердің ел аумағына кіруіне келісім беруге және Президентке елден кетуге рұқсат беруге құқылы. Конгресс Лимадағы Заң шығару сарайында отырады. Конгрестің төрағасы – Конгресс Президенті, оны мүшелері сайлайды (сондықтан ол әдетте басқарушы партияның жетекшісі болып табылады). Президент және үш вице-президент басқарушы коалиция тарапынан сайланады.

Тарих

Бірінші Перу конгресі 1822 жылы Франсиско Ксавьер де Луна Писарро басқарған Конституциялық конгресс ретінде құрылды. 1829 жылы үкімет Сенаттан және Депутаттар палатасынан тұратын екіпалаталы Конгресс орнатты. Бұл жүйе бірнеше рет Конституциялық съездермен үзіліп, бірнеше жыл бойы жаңа Конституцияларды қабылдады. Депутаттар Заң шығару сарайында қайта жиналды, ал сенаторлар 1930 жылға дейін Лимадағы бұрынғы Перу инквизициясына орналасты, ол кезде Аугусто Б. Легуия Луис Мигель Санчес Серромен құлатылды. Ол 1931–1933 жылдарға Конституциялық конгресс құрды, ол 1933 жылғы Конституцияны қабылдады. Президенттің бұйрығымен, Конгресте болған Перудің Априста партиясының мүшелері үкіметке қарсы революциялық ілімдері үшін тұтқындалды. 1933 жылы Санчес Серроны APRA мүшесі өлтірген кезде генерал Оскар Р. Бенавидес билікті қолға алып, 1939 жылға дейін Конгрессті жапты, ол кезде Мануэль Прадо Угартече президент болып сайланды. Әртүрлі диктатуралар кезінде Конгресс төңкерістермен үзіліп отырды. 1968 жылы Хуан Веласко Альварадо президент Фернандо Белаундеді төңкеріспен құлатты, бұл Конгрессті қайтадан жабуға әкелді. 1979 жылғы Конституция 1979 жылдың 12 шілдесінде 10 жылдық әскери биліктен кейін сайланған Конституциялық жиналыспен қабылданып, 1933 жылғы тоқтатылған Конституцияның орнын алды. Ол 1980 жылы биліктен қуылған президент Фернандо Белаунде қайта сайланғанда күшіне енді. Ол президентті бір бес жылдық мерзімге шектеді және 60 мүшесі бар Сенаттан (жоғарғы палата) және 180 мүшесі бар Депутаттар палатасынан (төменгі палата) тұратын екіпалаталы заң шығарушы орган құрды. Екі палатаның мүшелері бес жылдық мерзімге сайланды, олар президентпен бірге жұмыс істейді. Партиялық тізімдер бойынша пропорционалды өкілдік екі палатада да қолданылды: Сенат үшін аймақтық негізде және төменгі палата үшін Д'Хондт әдісі қолданылды. Екі палатаның мүшелері Перу азаматы болуы керек, депутаттар үшін 25 жастан, сенаторлар үшін 35 жастан кем болмауы керек. 1990 жылдардың басында екіпалаталы Конгресс халықтың төменгі қолдау көрсеткішіне ие болды. Президент Альберто Фухимори екі палатада да көпшілікке ие болмады, оппозиция Конгрессті басқарды, бұл Фухиморидің президент ретінде билігіне кедергі келтірді. Ол 1992 жылы өз үкіметіне қарсы төңкеріс жасап, Конгрессті таратуға шешім қабылдады. Өзін-өзі көтеріліс жасағаннан кейін, Конгресс таратылғаннан кейін, Демократиялық Конституциялық Конгресс 120 мүшесі бар бір палатаны құрды. Демократиялық Конституциялық Конгресс 1993 жылғы Конституцияны қабылдады, ол президентке көбірек билік берді. Жаңа бірпалаталы Конгресс 1995 жылы жұмыс істей бастады, оған көпшілікті иеленген Фухиморидің конгрессмендері басым болды. Конгресс Конгресс Төрағасы болу үшін Конгрессменге немесе Конгрессменге бір жылдық мерзімге рұқсат береді. Олланта Хумала, Педро Пабло Кучински және Мартин Вискара президенттіктері кезінде Перудің бұрынғы диктаторы Альберто Фухиморидің қызы Кейко Фухимори бастаған оңшыл Конгресс президенттердің көптеген әрекеттеріне кедергі келтірді. Халықаралық ашықтық ұйымының басшысы Уолтер Альбанның айтуынша, Перу Конгрессіне өздерінің мәртебесін және парламенттік иммунитетті сақтап қалу үшін реформаларға кедергі келтіретін қылмыстық топтар еніп кетті. 2016–2021 жылдардағы конгрестік мерзімді президент Мартин Вискара 2019 жылдың қыркүйегінде таратып, 2019–2020 жылдардағы Перу конституциялық дағдарысын туғызды. Вискара 2020 жылдың 26 қаңтарына кезектен тыс сайлау өткізу туралы жарлық шығарды. Өкілдер бастапқы заңнамалық мерзімнің қалған бөлігін, яғни 2021 жылдың шілдесінде аяқталды. 2021 жылдың 26 шілдесінде жаңа және қазіргі Конгресс ант берді, Халықтық әрекет мүшесі Мария дель Кармен Альва бастаған одақ Перу Конгресін табысты бақылауға алды. 2022 жылдың 7 желтоқсанында президент Педро Кастильо Конгрессті және бүкіл мемлекеттік аппаратты конституцияға қайшы жолмен таратып, өздігінен төңкеріс жасауға тырысты. Кейіннен ол импичментке ұшырап, Конгресс оны қызметінен алып тастады.

Біліктіліктері

Перу Конституциясының 90-бабы конгрессмендерге үш талап қояды: 1) олар туғаннан азамат болуы керек; 2) олардың жасы кем дегенде 25-ке толуы керек; 3) олар сайлауға қабілетті болуы керек. Президенттікке кандидаттар бір уақытта конгресске үміттене алмайды, бірақ вице-президенттікке кандидаттар мұндай мүмкіндікке ие. Бұдан бөлек, 91-бапта жоғары лауазымды мемлекеттік қызметкерлер мен қарулы күштердің немесе ұлттық полицияның кез келген өкілі қызметтен кеткеннен кейін алты ай өткен соң ғана конгрессмен бола алатыны айтылған. Парламенттік этика жөніндегі комиссия (La Comisión de Ética Parlamentaria) кодекс сақталуын қадағалап, оны бұзғандарды жазалауға жауапты. Тәртіптік шаралар: (а) жеке, жазбаша ескерту; (б) Конгресс шешімі арқылы жария ескерту; (с) үш күннен 120 күнге дейін заң шығару қызметінен шеттеу. Сонымен қатар, конгрессмендер қызмет мерзімі басталар алдында бір реттік қосымша айлық алады, ол орналасуға байланысты шығындар жәрдемақысы деп аталады.

Төраға және Бюро

Ең маңызды лауазым - Конгресс Төрағасы, егер Президент және екі вице-президент те қызметке қабілетсіз болса, президенттік мұрагерлік тізбегінде төртінші болып табылады. Конгресс Төрағасы тек уақытша президент ретінде қызмет ете алады, себебі ол барлық үш атқарушы лауазым иесі қызмет ете алмайтын жағдайда жаңа сайлау тағайындауға міндетті. Президент үш вице-президентпен бірге қызмет етеді, олар бірлесіп Mesa Directiva del Congreso деп аталады, ағылшын тілінде Бюро деп белгілі. Үш вице-президент әрқашан президенттің партиясынан болуы міндетті емес. Бюро барлық әкімшілік функцияларды, сондай-ақ Конгрестің ішкі қаржылық саясатын және жұмысқа алу қажеттіліктерін бекітеді. Бюроның кез келген мүшесі Конгресс мүшесі тарапынан сөгіс алған болуы мүмкін.

Атқарушы кеңес

El Consejo Directivo, немесе Атқарушы кеңес, Бюроның төрт мүшесінен және Конгресстегі әрбір саяси партиядан қатысатын, Атқарушы өкілдері деп аталатын өкілдерден тұрады. Оның құрамы әр партияның Конгресстегі мандаттарының санына сәйкес келеді. Кеңес әкімшілік және заңнамалық функцияларды атқарады. АҚШ Өкілдер палатасының Регламент комитеті сияқты, ол Пленарлық Ассамблеяның күн тәртібін бекітеді және күн тәртібіндегі мәселелерді талқылауға уақыт бөліп береді.

Ауызекі өкілдер кеңесі

Конгресстегі әрбір саяси партия партия жетекшісі қызметін атқаратын және Бюро мүшелерімен бірге Баспасөз хатшылары кеңесінің құрамына кіретін өкілді таңдайды. Баспасөз хатшылары кеңесінің басты міндеті – комитеттерге тағайындаулармен және комитеттерден Пленарлық жиналысқа заң жобаларының келу тәртібін реттеумен айналысады.

Бас хатшылық

Ла Офицалиа Майор, немесе Бас хатшылық – Бас хатшы басқаратын аппарат. Ол Конгресс мүшелеріне күнделікті басқару жұмыстарында көмек көрсетуге жауапты. Бас хатшы Бюро мен Атқару кеңесі тағайындайды және олардың басшылығымен қызмет етеді.

Комитеттер

Тұрақты комитеттер күнтізбедегі ағымдағы мәселелерді зерттеп, олар туралы есеп беруге жауапты, әсіресе заң шығару және бақылау функцияларында. Конгресс Төрағасы парламенттік фракциялармен келісе отырып немесе Атқару кеңесімен кеңескеннен кейін тұрақты комитеттердің санын ұсынады. Комитеттердегі орындар әр партияның жалпы санына пропорционалды түрде бөлінеді. Комитеттердің көп бөлігінің жұмысын 24 тұрақты комитет жүзеге асырады. Конгрессмен Омар Чехаде 2020 жылдың қараша айында жаңа екіпалаталық конституциялық түзету ұсынды, бірақ ол әлі Конгресс тарапынан бекітілген жоқ.

Қоғамдық пікір

Конгресс Перудегі ең беделсіз институттардың бірі болып табылады және соңғы кезде 2000-шы жылдардың басынан бері ең төменгі деңгейдегі қолдауға ие. 2021 жылғы Перудің жалпы сайлауынан кейін Конгресске наразылық күрт өсті, IEP сауалнамалары бойынша 2021 жылдың тамызында 61% болса, 2023 жылдың наурызында 91% -ға жетті.