Солшыл диктатор: Хуан Веласко Альварадоның өмірі мен саясаты

Кіріспе

Солшыл перулік генерал, диктатор Хуан Франсиско Веласко Альварадо (16 маусым 1910 жыл - 24 желтоқсан 1977 жыл) - 1968 жылы Фернандо Белаунде президенттігіне қарсы сәтті төңкеріс жасағаннан кейін Перу президенті болған перулік генерал. Оның президенттігі кезінде ұлтшылдық, сондай-ақ Перудің жергілікті халқына бағытталған, мемлекеттік капитализмнің солшыл бағытты саясаты, мысалы, ұлттандыру немесе аграрлық реформа қабылданды. Бұл саясат 1975 жылы оның премьер-министрі Франсиско Моралес Бермудес басшылығымен жасалған тағы бір төңкерістен кейін өзгертілді. Веласко АҚШ-қа қарсы бағытталған сыртқы саясатты ұстанды, келісімдерді қайта қарауды талап етті және Латын Америкасы елдерінің АҚШ-қа зиянды тәуелділігі деп есептеген жағдайды сынады. Перу мен Кеңес Одағының қарым-қатынасын нығайтса да, Веласко коммунизмге қатысты бекем қарсы болды. 1929 жылы ол Перудің Лима қаласына бару үшін кемеге тығылып кірді, жасын жалғандап, Перу армиясына офицер болып енуге тырысты. Бірақ емтиханға кешігіп келгендіктен, 1929 жылдың 5 сәуірінде қатардағы жауынгер ретінде қабылданып, оқуға түсті. Бір жыл өткен соң, ол Escuela Militar de Chorrillos-қа түсу үшін конкурсқа қатысып, барлық үміткерлердің арасында ең жоғары ұпал алды. 1934 жылы ол үздік дипломмен және курстың үздігі болып бітірді.

Сыртқы және әскери саясат

Сыртқы саясатта, 1970-ші жылдардағы Латын Америкасы әріптестерінен өзгеше, олардың көпшілігі оңшыл әскери диктатуралар болғандықтан, ол Кеңес блогымен серіктестік орнатып, Кубамен және Фидель Кастромен қарым-қатынасты жақындырып, Кеңес әскери техникасын ірі көлемде сатып алды. Генерал Веласко мен оның хунтасы билікке келгеннен кейін АҚШ пен Перу арасындағы қарым-қатынас керілістікке толы, тіпті жаулыққа дейін жетті. Бұл, үкіметтің социалистік бағытталған саясатымен қатар, перулік қоғамның АҚШ көбінесе басқа елдердің мүдделерін бірінші орынға қояды деген сенімінен де туындады, мысалы, Шилі (Тарата дауында Перуға қолдау көрсеткеніне қарамастан) немесе Колумбия (Саломон Лосано шарты бойынша АҚШ-тың делдалы арқасында Панаманы жоғалтқаны үшін өтемақы алу мақсатында). 1968 жылы Веласко билікке келгеннен кейін бес күн өткен соң генерал Перу экономикасын ұлттандыруды бастады, соның ішінде Америкалық Халықаралық Мұнай Компаниясының (IPC) солтүстік Перудағы Талара мұнай порты мен мұнай өңдеу зауытындағы мұнай кен орындарын экспроприациялады және мемлекеттік меншікке алды, бұл аймақ Эквадормен шекаралас Пюра облысында орналасқан, ал Веласко осы Пюрада дүниеге келген. IPC-нің экспроприациясы АҚШ-тың жаңа президенті Ричард Никсон басқаратын әкімшіліктің сыртқы саясаттағы алғашқы дағдарыстарының бірі болды. Джон Н. Ирвин II жағдайды реттеу үшін арнайы елші болып тағайындалды және АҚШ заңнамасымен талап етілген санкцияларды ресми түрде қолдануға қарсы кеңес берді. Ақырында, дау Перудің IPC-ге өтемақы төлеуге келіспеген позициясын сақтауға мүмкіндік беретін, кең ауқымды талаптар келісімі аясында шешілді. АҚШ пен Перу арасындағы келіспеушіліктер көптеген мәселелер бойынша жалғасты, соның ішінде Перудің 200 шақырымдық балық аулау шегіне қойған талабы, нәтижесінде бірнеше американдық балық аулау кемелері тәркіленді және американдық мыс өндіруші компания Cerro de Pasco Corporation ұлттандырылды. Дегенмен, осы қадамдарға қарамастан, АҚШ 1970 жылы болған жер сілкінісі салдарынан шамамен 50 000 адам қаза тауып, 600 000-нан астам адам үйсіз қалғанда дереу гуманитарлық көмек көрсетті.

In foreign policy, in contrast with his 1970s Latin American contemporaries, which were mostly right wing military dictatorships, he pursued a partnership with the Soviet bloc, tightening relations with Cuba and Fidel Castro and undertaking major purchases of Soviet military hardware. Relations between the United States and Peru were tense and even hostile, as soon as General Velasco and his junta took power. This was due to the government's socialist leaning policies, but also because of a belief on the part of the Peruvian public that the U. S. generally favored other nations first, such as Chile in the context of their territorial dispute (in spite of its support of Peru over the Tarata dispute), or Colombia, in the context of the United States' mediation in favor of the Salomon Lozano Treaty in order to compensate the country for its loss of Panama. Just five days after Velasco seized power in 1968, the General began the nationalization of the Peruvian economy with the expropriation and nationalization of the American International Petroleum Company (IPC) oil fields located in the northern Peruvian oil port and refinery of Talara, Piura, near the Peruvian border with Ecuador, Piura being the region where Velasco was born. The IPC expropriation was one of the first foreign policy crises for the new American administration of President Richard Nixon. John N. Irwin II was appointed special Ambassador to negotiate a solution and recommended against formal application of sanctions required by U. S. law. Eventually, the dispute was resolved in the context of a broader claims agreement so formulated as to permit Peru to maintain the position that it had not agreed to compensate IPC. US–Peru disagreements continued over a broad range of issues including even Peru's claim to a 200 mile fishing limit that resulted in the seizure of several US commercial fishing boats and the expropriation of the American copper mining company Cerro de Pasco Corporation. However, in spite of these provocations, the U. S. responded immediately with humanitarian aid in 1970, when an earthquake killed about 50,000 people and left over 600,000 homeless.

Ауыстыру

Инфляция, жұмыссыздық, азық-түлік тапшылығы және 1974 жылы баспасөзді қысымға алудан кейін күшейген саяси оппозиция сияқты экономикалық қиындықтар Веласко әкімшілігіне күшті қысым жасап, оның құлауына әкелді. 1975 жылдың 29 тамызында бірнеше көрнекті әскери қолбасшылар оңтүстік Тачна қаласында «Тачназо» деп аталған төңкеріс жасады. 1-ші, 2-ші, 3-ші, 4-ші және 5-ші әскери аймақтардың әскери қолбасшылары Веласконың «Перу революциясының» мақсаттарының көп бөлігіне қол жеткізе алмағанын және өкілдігін атқаруға қабілетсіз екенін мәлімдеді. Жаңа әскери хунтаның бірауыздан қабылдаған шешімімен премьер-министр Франсиско Моралес Бермудес президенттік лауазымға тағайындалды. Веласко биліктен алынар алдында кем дегенде бір жыл бойы ауыр сырқатқа шалдыққан. Ол эмболия салдарынан бір аяғын жоғалтқан, сонымен қатар оның танымдық қабілеттері мен мінез-құлқына қан айналымымен байланысты проблемалар әсер еткен деген қауесет тарады. Төңкеріс кезінде ол Лимадан шығысқа қарай 20 шақырым жердегі Шаклакайодағы президенттік қысқы резиденциясында жазылып жатқан. Ол дереу Үкімет сарайында министрлер кеңесін шақырып, ештеңе істей алмайтынын түсінді. 1975 жылдың 29 тамызында кешке ол халыққа соңғы үндеу жасап, «перуандықтар бір-бірімен соғыса алмайды» деген себеппен төңкеріске қарсы тұрудан бас тартатынын мәлімдеді. 1970-ші жылдарда халықаралық нарықтың перуандық экспорттан алшақтауы Веласконың дәстүрлі экспорт өнімдерін өндіретін салаларды дамытуға жасаған әрекеттерін нәтижесіз қылды және қарыздық жүктемеге алып келді. 1974 жылы сол кезде аса таныс емес Уго Чавес және оның ілесінде онға жуық курсанттар мен сарбаздар, барлығы жастар, сол атпен аталатын шайқастың 150 жылдығын атап өту үшін Айакучоға, Перуға сапар шекті. Оларды генерал Веласко жеке қарсы алды. Веласко олардың әрқайсысына «La Revolución Nacional Peruana» («Перу ұлттық революциясы») кітабының кішкентай қалталық нұсқасын сыйлады. Курсанттар Веласконың перуандық халықпен де, перуандық әскердің қатардағы сарбаздарымен де жақын қарым-қатынаста екенін байқады. Чавес бұл кітапты өте ұнатып, мазмұнын зерттеп, үнемі өзімен бірге алып жүрді. Алайда, 1992 жылы Венесуэладағы төңкеріс әрекетіне басшылық еткені үшін тұтқындалғаннан кейін ол кітапты жоғалтты. 25 жыл өткен соң, президент болған Чавес өзінің үкіметінің жаңа Боливар конституциясының миллиондаған данасын тек кішкентай көк түсті кітапшалар түрінде басып шығаруға бұйрық берді, бұл Веласконың сыйлығына жасалған ішінара құрмет болды.

Economic difficulties such as inflation, unemployment, food shortages and increased political opposition after the 1974 crackdown on the press ultimately increased pressures on the Velasco administration and led to its downfall. On August 29, 1975, a number of prominent military commanders initiated a coup in the southern city of Tacna, nicknamed the Tacnazo. The military commanders of the 1st, 2nd, 3rd, 4th, and 5th military regions declared that Velasco had not achieved most of what the "Peruvian Revolution" had stood for and was unable to continue in his functions. Prime Minister Francisco Morales Bermúdez was then appointed president, by unanimous decision of the new military junta. Prior to being deposed, Velasco had been seriously ill for at least a year. He had lost a leg to an embolism, and his cognitive abilities and personality were rumoured to have been affected by related circulatory problems. At the time of the coup, he was convalescing in the presidential winter residence at Chaclacayo, countryside 20 kilometers east of Lima. He immediately called for a meeting with his council of ministers, at Government Palace in downtown Lima, where he discovered that there was little or nothing to do. He made a last speech to the nation on the evening of August 29, 1975, announcing his decision not to resist the coup because "Peruvians cannot fight against each other". Due to the international market moving away from Peruvian exports in the 1970s, efforts by Velasco to solidify industries of typical exports were fruitless and resulted with a debt burden. In 1974, a then relatively unknown Hugo Chávez and around one dozen fellow cadets and soldiers, all youths, traveled to Ayacucho, Peru to celebrate the 150th anniversary of the eponymous battle. There, they were personally greeted by General Velasco. Velasco gave each of them a miniature pocket edition of La Revolución Nacional Peruana ("The Peruvian National Revolution"). The cadets also noted Velasco's perceived close relationship with both the Peruvian masses and the rank and file of the Peruvian military. Chávez became attached to this book and would study its contents and constantly carry it on his person. However, Chávez later lost it after his arrest for leading the 1992 Venezuelan coup attempt. Twenty five years later, as president, Chávez ordered the printing of millions of copies of his government's new Bolivarian Constitution only in the form of miniature blue booklets, a partial tribute to Velasco's gift.