Кіріспе

Автомобильдік техника терминологиясы Борттағы диагностика (OBD) - бұл көлік құралының өзін-өзі диагностикалау және есеп беру қабілетіне қатысты термин. Құрама Штаттарда бұл өзіндік диагностика - бұл Federal Emissions стандарттарына сәйкес, көліктің шығыр құбырларындағы шығарындыларды бастапқыда сертификатталған стандарттың 150% -дан астамына дейін арттыра алатын ақауларды анықтау үшін талап. Мұның басты пайдасы - OBD жүйелері көлік құралының иесіне немесе жөндеушіге әртүрлі көлік құралдарының ішкі жүйелерінің жай-күйіне қол жеткізуге мүмкіндік береді. OBD арқылы қол жетімді диагностикалық ақпарат көлемі 1980 жылдардың басында көлік құралында орнатылған компьютерлердің енгізілгенінен бері кеңінен өзгерді. OBD-нің алғашқы нұсқалары, егер мәселе анықталған болса, жай ғана ақаулық индикаторы жарығын (MIL) немесе "идиот жарығын" жағып береді, бірақ проблеманың сипаты туралы ешқандай ақпарат бермейді. Қазіргі заманғы OBD-ны іске асыру стандартталған цифрлық байланыс портын пайдаланады, бұл шынайы уақыт деректерін стандартталған диагностикалық қателік кодтарының немесе DTC-ның қатарлы стандартталған сериясына қоса береді, бұл адамға көліктегі ақауларды тез анықтауға және жоюға мүмкіндік береді.

АЛДҚ

GM-дің ALDL (Assembly Line Diagnostic Link) кейде 1981 жылдан бастап OBD I диагностикасының алдыңғысы немесе өндірушінің меншік нұсқасы ретінде аталады. Бұл интерфейс әр түрлі түрлерде жасалды және қуат беру жүйесін басқару модульдерімен (PCM, ECM, ECU) өзгертілді. Әр түрлі нұсқаларда пин-ауттар мен бауд-реттерде кішкене айырмашылықтар болды. Алдыңғы нұсқалар 160 бадты пайдаланады, ал кейінгі нұсқалар 8192 бадты қолданады және PCM-ге екі бағыттағы байланыстарды қолданады.

OBD-I

OBD I-нің реттеу мақсаты автомобиль өндірушілерді көліктің «қызметтік өмірі» үшін тиімділігін сақтайтын сенімді шығарындыларды бақылау жүйелерін жобалауға ынталандыру болды. 1988 жылдан бастап Калифорнияда жылдық шығарындыларды тексеруді міндеттеу және сынақтан өтпеген көліктерді тіркеуден бас тарту арқылы жүргізушілер сынақтан тұрақты түрде өтетін көліктерді сатып алуға бейім болады деп үміттенілді. OBD I көбінесе сәтсіз аяқталды, себебі шығарындыларға қатысты диагностикалық ақпаратты беру тәсілдері стандартталмаған. Барлық көліктерден стандартталған және сенімді шығарындылар туралы ақпарат алудағы техникалық қиындықтар жылдық тексеру бағдарламасын тиімді жүзеге асыруға мүмкіндік бермеді. OBD I көліктерінің диагностикалық қате кодтарын (DTC) көбінесе қымбат сканер құралынсыз табуға болады. Әрбір өндіруші өз диагностикалық байланыс разъёмін (DLC), DLC орналасқан жерін, DTC анықтамаларын және DTC-ні көліктен оқу процедурасын пайдаланды. OBD I көліктерінің DTC-лері көбінесе «Қозғалтқышты тексеру» (CEL) немесе «Қозғалтқышты тезірек жөндеу» (SES) шамдарының жыпылықтау үлгілері арқылы оқылады. Диагностикалық разъёмнің белгілі бір контактілерін қосу арқылы «Қозғалтқышты тексеру» шамдары нақты қате жағдайына сәйкес келетін екі таңбалы санды жыпылықтайды. Дегенмен, кейбір OBD I көліктерінің DTC-лері әртүрлі жолмен түсіндіріледі. Cadillac (бензинмен жұмыс істейтін) жанармаймен қамтамасыз етілген көліктері нақты бортындағы диагностикамен жабдықталған, жаңа цифрлық электрондық климаттық бақылау дисплейі арқылы ақаулық кодтарын, атқарушыларды сынау және сенсорлық деректерді ұсынады. «Қуатты өшіру» және «Жылыту» түймелерін бірнеше секунд басып тұру сыртқы сканер құралын қажетсіз диагностикалық режимді қосуға мүмкіндік береді. Кейбір Honda қозғалтқыштарының компьютерлері DTC-ні көрсету үшін белгілі бір үлгіде жанатын LED шамдарымен жабдықталған. General Motors, кейбір 1989–1995 жылғы Ford (DCL) көліктері және кейбір 1989–1995 жылғы Toyota/Lexus көліктері сенсорлық деректердің тікелей ағынына ие; алайда, көптеген басқа OBD I жабдықталған көліктерде мұндай мүмкіндік жоқ. OBD I көліктерінде OBD II жабдықталған көліктерге қарағанда DTC саны аз.

OBD-II

OBD II бұл OBD I-ге қарағанда мүмкіндіктері және стандартталуы жағынан жақсартылған. OBD II стандарты диагностикалық қосылыстың түрін және оның қосқыштарын, қолда бар электрлік сигнал протоколдары мен хабарлама форматын көрсетеді. Сондай-ақ, бақылауға болатын көлік параметрлерінің тізімі және әрқайсысы үшін деректерді кодтау әдісі ұсынылады. Қосқышта сканер құралын көлік аккумуляторынан қуатпен қамтамасыз ететін тістік бар, бұл сканер құралын жеке қуат көзіне қосу қажеттілігін жояды. Дегенмен, кейбір техниктер сканер құралын қосымша қуат көзіне қосып, көлік ақаулық салдарынан электр қуатын жоғалтқан жағдайда деректерді қорғау үшін пайдалануы мүмкін. Соңында, OBD II стандарты DTC-нің кеңейтілген тізімін ұсынады. Осы стандарттаудың нәтижесінде бір құрылғы кез келген көліктің бортындағы компьютерлерге сұрақ қоюға болады. Бұл OBD II екі модельде шықты: OBD IIA және OBD IIB. OBD II стандарттауын шығарындыларға қойылатын талаптар тудырды, және осы стандарт арқылы тек шығарындыларға қатысты кодтар мен деректерді жіберу талап етілсе де, көптеген өндірушілер OBD II деректер байланыс қосылысын көліктің барлық жүйелерін диагностикалау және бағдарламалау үшін жалғыз қосылыс ретінде жасады. OBD II диагностикалық ақаулық кодтары 4 таңбадан тұрады және әріппен басталады: P – қуат беру жүйесі (қозғалтқыш және беріліс), B – кузов, C – шасси және U – желі.

EOBD

Еуропалық бортындағы диагностика (EOBD) ережелері OBD II-ге еуропалық балама болып табылады және 2001 жылдың 1 қаңтарынан бастап ЕО мүше мемлекеттерінде алғаш рет тіркелген M1 санатындағы (8 жолаушыдан аспайтын және жалпы салмағы 2500 кг немесе одан аз) барлық жеңіл автомобильдерге, ал дизельдік қозғалтқышты автомобильдерге 2004 жылдың 1 қаңтарынан бастап қолданылады. Жаңадан енгізілген модельдер үшін ережелер бір жыл ертерек күшке енді – бензин үшін 2000 жылдың 1 қаңтары, ал дизель үшін 2003 жылдың 1 қаңтары. Жалпы салмағы 2500 кг-нан асатын жеңіл автомобильдер мен жеңіл коммерциялық көліктер үшін ережелер бензин модельдері үшін 2002 жылдың 1 қаңтарынан, ал дизель модельдері үшін 2007 жылдың 1 қаңтарынан бастап қолданылды. EOBD техникалық тұрғыдан OBD II-ге ұқсас, бірдей SAE J1962 диагностикалық қосылысы мен сигнал протоколдары қолданылады. Euro V және Euro VI эмиссия стандарттарымен EOBD эмиссиясының шегі бұрынғы Euro III және IV стандарттарынан төмен.

EOBD қателік кодтары

EOBD қателік кодтарының әрқайсысы бес таңбадан тұрады: бір әріп, одан кейін төрт сан. Әріп сұраныс жіберіліп отырған жүйеге сілтеме жасайды, мысалы, Pxxxx қуат жүйесін білдіреді. Келесі таңба EOBD стандартына сәйкес болса 0 болады. Сондықтан ол P0xxx түрінде болуы керек. Келесі таңба ішкі жүйені көрсетеді. P00xx – Отын және ауа мөлшерінің реттелуі және қосымша шығарындыларды бақылау. P01xx – Отын және ауа мөлшерінің реттелуі. P02xx – Отын және ауа мөлшерінің реттелуі (форсунка тізбегі). P03xx – Қозғалтқыш немесе қателік. P04xx – Қосымша шығарындыларды бақылау. P05xx – Көлік жылдамдығын бақылау және бос жүріс жүйесі. P06xx – Компьютерлік шығыс тізбегі. P07xx – Трансмиссия. P08xx – Трансмиссия. Келесі екі таңба әрбір ішкі жүйедегі жеке қателікті көрсетеді.

EOBD2

"EOBD2" термині кейбір автокөлік өндірушілері OBD немесе EOBD стандартына жатпайтын, өндірушіге тән мүмкіндіктерін атау үшін қолданатын жарнамалық сөз. Бұл жағдайда "E" әрпі "Enhanced" (күшейтілген) дегенді білдіреді.

ЖОЖД

JOBD — Жапонияда сатылатын көліктерге арналған OBD II нұсқасы.

ADR 79/01 & 79/02 (Австралиялық OBD стандарты)

ADR 79/01 (Көлік құралдары стандарты (Австралиялық конструкциялық ереже 79/01 – Жеңіл көліктердің шығарындыларын бақылау) 2005) стандарты – Австралиядағы OBD II стандартының эквиваленті. Ол 3500 кг немесе одан аз жалпы салмағы бар M1 және N1 санаттағы барлық көліктерге қолданылады, Австралияда жаңадан тіркелген және 2006 жылдың 1 қаңтарынан бастап бензин (газолин) қозғалтқышы бар автомобильдер үшін, ал 2007 жылдың 1 қаңтарынан бастап дизельді қозғалтқышы бар автомобильдер үшін өндірілген. Жаңадан енгізілген модельдер үшін регламент бір жыл ертерек – бензин үшін 2005 жылдың 1 қаңтарынан және дизель үшін 2006 жылдың 1 қаңтарынан бастап қолданылды. ADR 79/01 стандарты ADR 79/02 стандартымен толықтырылды, ол 2008 жылдың 1 шілдесінен бастап жаңа модельдер үшін, ал 2010 жылдың 1 шілдесінен бастап барлық модельдер үшін 3500 кг немесе одан төмен жалпы салмағы бар M1 және N1 класындағы барлық көліктерге қатысты шығарындыларға қатаң шектеулер енгізді. Бұл стандарттың техникалық іске асырылуы негізінен OBD II-ге ұқсас, бірдей SAE J1962 диагностикалық байланыс коннекторы және сигнал протоколдары қолданылады.

OBD-II диагностикалық деректері

OBD II жүйесі қозғалтқышты басқару блогынан (ECU) алынған деректерге қол жеткізуді қамтамасыз етеді және көліктің ішіндегі ақауларды жою кезінде бағалы ақпарат көзі болып табылады. SAE J1979 стандарты әртүрлі диагностикалық деректерді сұрату әдісін және ECU-дан алуға болатын стандартты параметрлер тізімін анықтайды. Әртүрлі параметрлер "параметрлік идентификациялық нөмірлер" немесе PID арқылы анықталады, олар J1979 стандартында сипатталған. Негізгі PID-тер тізімі, олардың мағынасы және OBD II-нің бастапқы деректерін мағыналы диагностикалық бірліктерге түрлендіру формуласы үшін OBD II PID-тер бөлімін қараңыз. Өндірушілер J1979 стандартында тізімделген барлық PID-терді жүзеге асыруға міндетті емес және тізімде жоқ, өзгеше PID-терді қосуға құқылы. PID сұранысы және деректерді алу жүйесі нақты уақыт режиміндегі жұмыс деректеріне, сондай-ақ белгіленген DTC-ге қол жеткізуге мүмкіндік береді. SAE ұсынған жалпы OBD II DTC тізімі үшін OBD II кодтарының кестесіне жүгініңіз. Жеке өндірушілер көбінесе OBD II кодтар жиынтығын қосымша меншік DTC-мен толықтырады.

Қолданбалар

OBD функцияларына қол жеткізу үшін OBD ұңғысына қосылатын түрлі құралдар бар. Олар қарапайым, тұтынушыларға арналған жалпы құралдардан бастап, өте күрделі OEM дилерлік құралдары мен көлік құралдарының телематикалық құрылғыларына дейін ауысады.

Мобильді құрылғыларға негізделген құралдар мен талдау

Мобильді құрылғыларға арналған қосымшалар ұялы телефондар мен планшеттер сияқты мобильді құрылғыларға USB адаптерлік кабельдер немесе көліктің OBD II ұңғысына қосылған Bluetooth адаптерлері арқылы қол жетімді OBD II деректерін көрсетуге және манипуляциялауға мүмкіндік береді. Нарықтағы жаңа құрылғылар GPS сенсорларымен жабдықталған және ұялы байланыс желісі арқылы көліктің орналасуы мен диагностикалық деректерін беруге қабілетті. Қазіргі заманғы OBD II құрылғыларын, мысалы, көліктерді табу, жүргізу мінез-құлқын бақылау, сондай-ақ диагностикалық қателік кодтарын (DTC) оқу үшін пайдалануға болады. Көбірек жетілдірілген құрылғылар пайдаланушыларға қозғалтқыш DTC кодтарын қайта орнатуға мүмкіндік береді, нәтижесінде приборлық тақтадағы қозғалтқыш шамдарын сөндіруге болады; алайда, кодтарды қайта орнату түбірдегі мәселені шешпейді және ең жаман жағдайда, бастапқы мәселе ауыр болса және ұзақ уақытқа дейін назарсыз қалдырылса, қозғалтқыштың істен шығуына әкелуі мүмкін.

OBD2 бағдарламалық жасақтамасы

OBD2 бағдарламалық жасақтамасы компьютерге (Windows, Mac немесе Linux) орнатылған кезде, көліктің бортындағы жүйені диагностикалауға, ақау кодтарын (DTC) оқып, жоюға, «Check Engine» шамшығын (MIL) сөндіруге, деректерді нақты уақыт режимінде көрсетуге және көліктің отын шығынын өлшеуге көмектеседі. OBD2 бағдарламалық жасақтамасын пайдалану үшін, көлікті бағдарлама орнатылған компьютермен байланыстыруға мүмкіндік беретін OBD2 адаптері (көбінесе Bluetooth, Wi-Fi немесе USB арқылы) OBD2 портына қосылуы керек.

Эмиссияны сынау

АҚШ-та көптеген штаттар енді OBD II стандартына сәйкес келетін көліктерде (1996 жылдан бастап және одан кейінгілерде) газ шығару құбырынан тексерудің орнына OBD II тестілеуін пайдаланады. OBD II жүйесінде шығарылатын газдарға қатысты жабдықтардың ақаулық кодтары сақталады, сондықтан тестілеу компьютері көліктің бортындағы компьютерінен сұраныс жіберіп, шығарылатын газдарға байланысты ақаулық кодтарының жоқтығын және көліктің жасалған жылына сәйкес шығарылатын газдар стандарттарына сай екенін анықтай алады. Нидерландыда 2006 жылдан бастап шығарылған көліктер жыл сайын EOBD эмиссиясын тексеруден өтеді.

Жүргізушінің қосымша құрал-жабдықтары

Жүргізушінің қосымша аспаптары – көлік құралына өндіруші орнатқан аспаптарға қосымша орнатылатын және қалыпты пайдалану кезінде жүргізушіге көрсетілуге арналған аспаптар. Бұл, негізінен, белсенді түрдегі ақауларды диагностикалау, реттеу немесе жасырын деректерді жазу үшін қолданылатын сканерлерден өзгеше. Автомобильге құмар жандар дәстүрлі түрде манифольд вакуумы, аккумулятор тогы сияқты қосымша өлшегіштерді орнатады. OBD стандартты интерфейсі диагностика үшін қолданылатын көлік құралдарының толық деректеріне және олардан туындайтын деректерге, мысалы, жанармайдың дереу үнемделуіне қол жеткізуге мүмкіндік беретін жаңа буын аспаптарын пайдалануға жол ашты. Аспаптар арнайы сапар компьютерлері, карпутерлер немесе PDA, смартфондар немесе Garmin навигациялық құрылғыларымен интерфейстер түрінде болуы мүмкін. Карпутер негізінен компьютер болғандықтан, компьютерлік диагностикалық құралдары үшін қолданылатын бірдей бағдарламалық қамтамасы жүктелуі мүмкін, керісінше де осыған ұқсас, сондықтан айырмашылық тек бағдарламалық қамтамасының қолданылу мақсатында. Бұл әуесқой жүйелер басқа диагностикалық құралдарға ұқсас кейбір мүмкіндіктерді де қамтуы мүмкін.

Көлік құралдарының телематикасы

OBD II ақпараты көлік құралдарының телематикалық құрылғыларында жиі қолданылады, олар автопаркті қадағалау, жанармай тиімділігін бақылау, қауіпті жүргізуді болдырмау, сондай-ақ қашықтан диагностикалау және жүргізу кезінде төленетін сақтандыру үшін пайдаланылады. Бастапқыда осы мақсаттар үшін арналмағанымен, көлік құралының жылдамдығы, қозғалтқыштың айналу жиілігі және отын деңгейі сияқты кең таралған OBD II деректері GPS-ке негізделген автопаркті қадағалау құрылғыларына көлік құралының бос жүріс уақытын, жылдамдықпен жүруін және қозғалтқыштың тым көп айналуын бақылауға мүмкіндік береді. OBD II DTC-ні бақылау арқылы компания өз көлігінің қозғалтқышында проблема бар-жоғын дереу біле алады және кодты түсіндіру арқылы проблеманың мәнін анықтай алады. OBD порты арқылы ұсынылатын сенсорлық деректерге сүйене отырып, нақты уақытта бейсақтықпен жүргізуді анықтау үшін де қолданылуы мүмкін. Бұл анықтау күрделі оқиғалар процессорын (CEP) бэкендке және клиент интерфейсіне қосу арқылы жүзеге асырылады. Сондай-ақ, OBD II көлік жүргізу кезінде ұялы телефондарды бұғаттау және сақтандыру мақсатында сапар туралы деректерді жазу үшін бақыланады.

OBD-II диагностикалық қате кодтары

OBD II диагностикалық қателік кодтары (DTC) бес таңбадан тұрады, бірінші әріп санатты, ал қалған төртеуі – он алтылық санды көрсетеді. Санатты білдіретін бірінші таңба тек төрт әріптің бірі болуы мүмкін, олармен байланысты мағыналары төменде келтірілген. (Бұл сан бойынша шектеу, DTC сақталғанда және жіберілгенде санатты көрсету үшін жадтың тек екі биті қолданылуына байланысты). Ұрылар кілтсіз көліктерді ұрлау үшін арнайы OBD қайта бағдарламалау құрылғыларын қолданатыны туралы хабарлар бар. Бұл осалдықтың басты себептері көлік құралын өндірушілердің автобусты оның арналуынан өзге мақсаттарда кеңейтуге бейімділігі және OBD спецификацияларында аутентификация мен авторизацияның жоқтығы, олардың орнына қауіпсіздік көбінесе құпиялылыққа негізделген.