Кіріспе

Аутистік балалар үшін үйде бағдарлама Son Rise - аутистік спектрдегі бұзылулар мен басқа да даму қабілеттері бар балалар мен ересектерге арналған үйде бағдарлама, оны Барри Нил Кауфман мен Самария Лайт Кауфман аутизм диагнозы қойылған және жағдайынан толық айыққан ұлы Раун үшін әзірледі. Аутизм туралы сөйлейтіндер бұл бағдарламаны "балаға бағытталған бағдарлама деп атайды, онда ата-аналар бағдарламаның басты терапевтері мен басшылары ретінде орналасады". Ата-аналар Америкадағы Аутизмді емдеу орталығында (ATCA) оқытылады. Бұл Шеффилдтегі Опция институтының бөлімшесі, Массачусетс штаты, "Уағыз ұлы" бағдарламасын үйретеді. Онда Кауфман отбасы және олардың қызметкерлері отбасыларға және мамандарға өздерінің көзқарастарын қалай түсіну керектігін үйретеді - бұл терапияның негізгі қағидасы - байланыс пен қарым-қатынас құру үшін, сондай-ақ аз ынталандыру, алаңдамайтын ойын бөлмесі немесе аутистік адам (бала немесе ересек) өзін қауіпсіз сезінетін және шамадан тыс ынталандыруды бақылай алатын көңіл-күйі бар бөлме құру. Ата-аналар мен үйретушілер аутистік адамның өзіндік ерекшелігі мен шектеулі ынталандыру мінез-құлқына қосылады, аутистік адам ерікті түрде қатысу үшін әлеуметтік белгілер көрсеткенше. Осылайша, күрделі әлеуметтік іс-әрекеттерге ынталандыру мәжбүрлеусіз жүзеге асырылады. Егер аутистік адам әлеуметтік қарым-қатынастан алыстап кетсе, фасилитатор баланың немесе ересектің сенімін алу үшін қатарласып ойнау арқылы аутистік адамға өз кеңістігін береді. Бағдарлама дағдыларды дамытуға көмектесу үшін аутистік адамның үйренуіне ерекше ынтасын пайдаланады. 2003 жылғы зерттеу бағдарламаға қатысудың пайдасынан гөрі кері әсері көбірек екенін анықтады, бірақ интервенцияны жүзеге асыру үлгілері мен ата-аналардың интервенцияның тиімділігін бағалауы арасында тығыз байланыс бар. 1976 жылы Барри Нил Кауфман "Сон Риз" атты кітабын жариялады, ол 1995 жылы "Сон Риз: Керемет жалғасуда" деген атпен баспадан шығарды. 1997 жылы BBC деректі фильмінде бес жасар аутистік баланың отбасы бағдарламамен емделді.

Тиімділігі

Үлкен балалардың жетістіктері "ақыл-ой қабілетінің белгілі бір деңгейіне байланысты" болуы мүмкін. Кейбір мамандар көзге қарауға баса назар аударғандықтан, кейбір балаларда бұдан туындауы мүмкін қиындықтар туындап жатқанына күмән келтіреді. Медициналық қауымдастық аутизмді емдеудің жоқтығын және өте аз емделудің симптомдарды жақсартуға эмпирикалық дәлелдері бар екенін біледі. 2003 жылғы зерттеуде "Сон Райз" бағдарламасына қатысу барлық жағдайда отбасылық стресс деңгейі көтерілмегенімен, уақыт өте келе, қатысқан отбасылар үшін пайдасынан гөрі көп кемшілікке әкелгені анықталды. 2006 жылғы зерттеуде "Son Rise" бағдарламасы әдебиетте сипатталғандай әрқашан жүзеге асырылмайтыны анықталды, бұл оның тиімділігін бағалау қиын болатынын көрсетеді. 2009 жылы Ұлыбританияның жарнама стандарттары органы Оптион институтына аутизмге қарсы дәрі ретінде Son Rise-ді жалған жарнама үшін санкция енгізді. 2017 жылы бағдарламаны қолдауға дәлел аз болды.