Кіріспе

Румын саяси партиясы

Молдованың саяси партиясы

Христиан-демократиялық ұлттық шаруалар партиясы (Partidul Național Țărănesc Creștin Democrat, ресми түрде қысқартылған PNȚCD) – Румыниядағы аграрлық және христиан-демократиялық саяси партия. Ол өзінің соғыстар аралығындағы Ұлттық шаруалар партиясының (PNȚ) заңды мұрагері екенін мәлімдейді, ол сол кездегі Аустрия-Мажарстанның Трансильваниясы мен Румын Ескі Корольдігінің шаруалар партиясының (PȚ) бірігуінен құрылған. PNȚCD 1990-шы жылдары Румынияның Демократиялық конвенциясының (Convenția Democrată Română, CDR) ең ірі және маңызды саяси партиясы болды және оны коммунизм кезінде екі бұрынғы саяси тұтқын – Корнелиу Копосу мен Ион Диаконеску басқарды. Бірақ 2000-шы жылдардың басында ол орталық-оң румын сайлаушылары арасында бірте-бірте беделін жоғалтып, белсенді микропартияға айналды. Партия кейіннен 2017 жылдың маусым айында Еуропалық халық партиясынан (EPP) шығарылды. Соңында, 2020 жылдың ақпан айында Еуропалық христиандық саяси қозғалысына (ECPM) қосылды. Павелескудің басшылығына (2011 жылдан бері партия президенті) үлкен наразылық пен жеккөрінішті ескере отырып, тағы бір христиан шаруалар тобы – Ұлттық шаруалар альянсы (Alianța Național Țărăniștă Țărăniștii, ANȚ) 2019 жылы негізгі PNȚCD-ден бөлініп шықты (олардың және олардың сайлау базасының пікірінше, партия бастапқы идеологиясынан айтарлықтай алшақтады) және 2020 жылғы Румынияның жергілікті сайлауы үшін көшбасшы Раду Гидаудың (1990-шы жылдардың соңындағы заңнамалық кезеңдегі PNȚCD-нің ең жас депутаттарының бірі, атап айтқанда 1996–2000 жылдарды қамтыған) айналасында бірікті.

1989-1992 жылдар

Христиан-демократиялық Ұлттық шаруалар партиясы 1989 жылғы желтоқсанда Корнелиу Копосу, Иоан Александру және Иоан Ратью тарапынан (қайта) құрылды, осылайша коммунизм құлағаннан кейін тіркелген алғашқы ресми саяси партия атанды. Партия 1990 жылғы сайлауда 2,5% (немесе 348 637 дауыс) алып, 4-орынға ие болды және президенттікке Ион Ратьюды ұсынды. PNȚCD президенттік үміткері 4,3% (немесе 617 007 дауыс) жинап, 3-орынды иеленді. 1989 жылдан кейінгі Румыниядағы алғашқы еркін сайлауларға дейін және кейін Ұлттық құтқару майданының (FSN) көрсеткен саяси үстемдігін ескере отырып, PNȚCD негізінен оған қарсы тұру мақсатында оң орталық партияларының тұрақты одағын құруға шешім қабылдады. Осының нәтижесінде 1991 жылы, ең алдымен Ұлттық либералдық партиясымен (PNL), сондай-ақ басқа да маңызды азаматтық ұйымдармен, қоғамдық қорлармен және оңшыл бағытталған шағын саяси партиялармен бірлесіп, PNȚCD Румын демократиялық конвенциясын (CDR) құрды. Көп ұзамай, PNȚCD конвенцияның көп бөлігінде өзін ең ықпалды ішкі саяси күш ретінде бекітті. 1990–1992 жылдар аралығында PNȚCD басты оппозициялық партиялардың бірі болды.

1992-1996 жылдар

1992 жылғы сайлауда партия CDR бірлескен тізімімен (конвенциядағы басқа да одақтас партиялармен бірге) қатысты және Румыния президентігіне Эмиль Константинескудың кандидатурасын қолдады. Осының нәтижесінде CDR 20,16% (2 210 722 дауыс) алып, екінші орынға ие болды, ал Эмиль Константинеску президент сайлауының екінші турында 38,57% (4 641 207 дауыс) жинап, екінші орынды жеңіп алды. 1992–1996 жылдар аралығында партия Румыния Парламентіндегі басты оппозициялық күш болды.

1996-2000 жылдар

1996 жылғы сайлауда CDR 30,70% (немесе 3 772 084 дауыс) алып, бірінші орынға ие болды және Емил Константинескуды қайтадан президенттік лауазымға қолдады, ол дауыстардың 54,41% (немесе 7 057 906 дауыс) алып, президент болып сайланды. 1996–2000 жылдар аралығында PNȚCD CDR құрамындағы ең ірі үкіметтік партия болды, сонымен қатар Демократиялық партия (PD) және Румыниядағы венгрлердің демократиялық альянсы (UDMR/RMDSZ) кіретін кең коалицияның бір бөлігі болды. 2000 жылғы сайлауда PNȚCD «CDR 2000» бірлескен тізімімен қатысып, 5,30% (немесе 575 706 дауыс) нәтиже көрсетті, бірақ одақ үшін қажетті сайлау шегінен өте алмады. Бұл нашар сайлау нәтижесі негізінен одақтың ыдырауына, румыниялық оңшыл күштердің бірнеше партияға бөлінуіне және алдыңғы үкіметтік кезеңнің тұрақсыздығына байланысты болды. 2000–2004 жылдар аралығында PNȚCD парламенттік емес оппозицияда болды.

2004-2008 жылдар

2004 жылғы сайлауда PNȚCD тәуелсіз бағытта өтіп, 1,9% (немесе 196 027 дауыс) жинады, бірақ бұл жолы да қажетті сайлау шегінен өте алмады. Партия Тимишоараның бұрынғы мэрі Георге Цюхандудың президенттікке кандидаттығын қолдады. Нәтижесінде, Цюханду бірінші турда 1,9% (немесе 198 394 дауыс) алып, 5-орынға таңылды. 2005 жылдың наурызында PNȚCD Румынияны қайта құру одағымен біріккеннен кейін атын Христиан-демократиялық халық партиясына (Partidul Popular Creștin Democrat, PPCD) өзгертуге дауыс берді. Бірақ, кейін партия бастапқы атауына (PNȚCD) қайта оралды. Партия 2008 жылғы заң шығарушы сайлауға қатыспады. Содан кейін партия екі топқа бөлінді: бірі Мариан Петре Милуцтың қолдауымен Аурелиан Павелескуды президенттікке ұсынды (ол сол кездегі үкіметтік Демократиялық-либералдық партиясымен (PDL) одақтасуға шешім қабылдады), екіншісі бұрынғы премьер-министр және Бухарест мэрі Виктор Чиорбеаны президенттікке ұсынды (ол сол кезде Ұлттық либералдық партиясымен одақтасуды жақтады).

2011 жылдан қазіргі уақытқа дейін

Виктор Чиорбеа 2011 жылдың 18 маусымында партия президенті болып сайланды. 2011 жылдың қыркүйегінде Бухарест соты (партиялар тізіліміне жауапты) Виктор Чиорбеаны партия президенті ретінде мойындады. Дегенмен, Чиорбеа партиядан шығып, PNL тізімі бойынша сенатор болу үшін 2012 жылдың қазанына дейін бұрынғыдай болды. Содан кейін Павелеску президент ретінде мойындалды және фракциялар таратылды. 2012 жылғы заңнамалық сайлауда PNȚCD Демократиялық-либералдық партиясымен (PDL) және Азаматтық күшпен (FC) бірлескен «Оң Румыния Альянсы» (ARD) атынан қатысты. Партия бір сенаторлық және бір депутаттық орын жеңіп алды. 2013 жылдың 23 сәуірінде Павелеску партия президенті болып сайланды. 2014 жылғы Еуропалық парламент сайлауында партия берілген дауыстардың 0,89% ғана алды, тізімді бұрынғы Еуропарламент мүшесі Себастьян Боду және қазіргі партия президенті Аурелиан Павелеску бастады. 2019 жылғы Еуропалық парламент сайлауынан кейін және партия мен Социал-демократиялық партия (PSD) арасындағы келісімге сәйкес, партияда 1 Еуропарламент депутаты, атақты Кристиан Терхеш бар. 2019 жылғы Румыния президенттік сайлауында партия бәсекеге түспеді, бірақ PSD үміткері Виорика Дэнчиланы қолдады. Сонымен қатар, партия 2020 жылғы Румыния заңнамалық сайлауына қатыспады, бірақ 2020 жылғы Румыния жергілікті сайлауына қатысып, 1 әкім және 42 жергілікті кеңесшіні жеңіп алды.

Девизі

2006 жылы оның ұраны Fiecare contează (Әрқайсысы маңызды) болды. 2014 жылғы ЕО сайлауында PNȚCD-нің ұраны Renaștem pentru România ta! (Саған арналған Румыния үшін қайта туылу!) болды.

Идеология

PNȚCD – «әлеуметтік әділдік, христиандық мораль және ағартушылық патриотизм» принципін қорғайтын аграрлық, христиан демократиялық және христиандық гуманистік саяси партия. Партия коммунизмге қарсы және Румыниядағы кеңестік кезеңнің салдарын жоюды жақтады. Ол Румыния Конституциясымен қатар Адам құқықтарының жалпыға ортақ декларациясын қолдайды және барлық румын халқының мәдени және дәстүрлі құқықтарын қорғауға ұмтылады. Бұдан бөлек, партия барлық румындарға тең мүмкіндіктер беруді, заң үстемдігін сақтауды, жеке меншік құқығын қорғауды және румын экономикасын дамыту үшін экономикалық реформалар жүргізуді қолдайды. Халықаралық аренада партия басқа христиан демократиялық және консервативтік қозғалыстармен бірге Орталық Демократтар Халықаралық ұйымының (CDI) мүшесі болып табылады және Еуропалық консерваторлар мен реформаторлар (ECR) тобына қосылғанға дейін Еуропалық Халық партиясымен (EPP) байланыста болды.