Кіріспе

Голландиялық жазушы Мишель Фабер (13 сәуірде 1960 жылы туған) – Голландияда туған, ағылшын тілінде көркем әдебиет жазатын жазушы, оның ішінде 2002 жылы жарық көрген "Кримсон жапырақша және ақ" романы бар. Оның жасөсперімдерге арналған "D: A Tale of Two Worlds" романы 2020 жылы басылып шықты. Оның музыка туралы ғылыми-танымдық еңбегі "Тыңда: Музыка, дыбыс және біз туралы" 2023 жылдың қазан айында жарық көрді.

Өмір

Фабер Нидерландының Гаага қаласында дүниеге келген. Ол және оның ата-анасы 1967 жылы Австралияға эмиграциялады. Ол Мельбурн қаласының Борония және Бейсвотер елді мекендерінде бастауыш және орта мектепте оқыды, содан кейін Мельбурн университетінде голланд тілі, философия, риторика, ағылшын тілі (англосаксон және орта ағылшын мәтіндерін аудару және талдау курсы) және ағылшын әдебиетін оқыды. Ол 1980 жылы бітірді. Сиднейдегі Марриквилл және Батыс Субурб ауруханаларында медбике болып оқуға дейін ол тазалаушы және түрлі уақытша жұмыстарда жұмыс істеді. 1990 жылдардың ортасына дейін медбике болып жұмыс істеді. 1993 жылы ол екінші әйелі және отбасымен бірге Шотландияға эмиграциялады. Фабердің екінші әйелі Ева 2014 жылдың шілдесінде рактан қайтыс болды, ал ол 2016 жылы осы оқиға туралы "Өлмейтін" атты өлеңдер жинағын жариялады. Роджер Гласстың Фабер туралы өмірбаяны, "Мишель Фабер: Жазушы және оның шығармалары", 2023 жылы жарық көрді (Ливерпуль университетінің баспасы).

Ұлты

Шотландияда Фабер шотланд авторларының бірі саналады, немесе кем дегенде "шотландияда қалыптасқан" (Фабердің 1996 жылы жеңіп алған «Макалан» қысқа әңгімелер конкурсына қатысуға құқығын анықтайтын термин). Фабердің көптеген әдеби сыйлықтары, мысалы, Нил Ганн сыйлығы, «Макалан» сыйлығы және «Жылдың жаңа кітабы» сыйлығы Шотландияда жеңіліп алынған, ол Шотландияда тұрған және оның туындылары шотланд баспасында жарияланған. Австралияда Фабер австралиялық саналады, себебі ол онда ұзақ тұрды, мектеп білімін көбінесе сол жерде аяқтады және оның кейбір әңгімелері Австралияда өтеді.

Көркем әдебиет

Фабер он төрт жасынан бастап қаламгерлікпен айналысты, бірақ жазғандарын жариялауға жібермеді. Оның тұңғыш жинағына енген көптеген әңгімелері, сондай-ақ "Кримсон жапырақша мен ақ" романының алғашқы нұсқалары 1980-ші жылдары аяқталып, сақталып қойылды. Осы кезеңде жазылған тағы бір романы – "Исаның суреті" әлі жарық көрген жоқ. 1990-шы жылдары екінші әйелі Еваның ынтасымен Фабер қысқа әңгімелер сайысына қатысып, жеңіске жетті. Бұл оған Эдинбургтегі Canongate Books баспасынан ұсыныс келіп, содан бері Ұлыбританияда оның шығармалары жарияланып келеді. Фабердің алғаш рет жарық көрген кітабы – 1998 жылы шыққан "Кейбір жаңбыр жаууы керек" атты әңгімелер жинағы. Осы әңгімелердің ішінде "Балық" 1996 жылы Иан Сент-Джеймс сыйлығын, ал "Жарты миллион фунт және керемет" 1997 жылы Нил Ганн сыйлығын жеңіп алды. Фабердің алғашқы романы "Терінің астында" (2000) Шотландия таулы аймағында жазылып, содан шабыттанды. Фабердің көптеген туындылары сияқты, оны оңай жіктеу қиын, себебі ол ғылыми фантастика, қорқыныш және триллер жанрларының элементтерін біріктіреді, сонымен қатар әдеби сыншылардың жоғары бағасын алу үшін жеткілікті тереңдік пен ерекшелікпен жазылған. Ол көптеген тілдерге аударылды (2004 жылға қарай 17 тілге), сондай-ақ Еуропада оның беделін нығайтты және Уитбредтің жаңа романға арналған сыйлығына ұсынылды. Фабердің екінші романы – Уитбиде орын алған "Жүз тоқсан тоғыз баспақыш" (2001). Бастапқы қатты мұқабалы басылымда цифрлық түрде өңделген түсті суреттер болды, бірақ кейінгі қайта басылымдарда олар болған жоқ. "Жүз тоқсан тоғыз баспақыш" "Терінің астында" романынан стиль және тақырып жағынан мүлдем өзгеше. Фабердің үшінші романы – авангардтық музыканы репетициялайтын вокалдық топ туралы "Құрметті серіктес" (2002). 2002 жылы Фабердің 850 беттік "Кримсон жапырақша мен ақ" романы жарық көрді. 1870-ші жылдардағы Лондон қаласында өтетін бұл роман негізінен 19 жасар Sugar атты әйелдің өміріне арналған. Кейбір сыншылар оны постмодернизм деп сипаттады, ал басқалары алғашқы рецензияда айтылған пікірді қайталады: "Диккенс еркін сөйлеуге рұқсат алғанда осылай жазар еді". Жиырма жыл бойы жазылған бұл кітап Фабердің Диккенстің прозасына және Джордж Элиоттың повестеу өнеріне деген құрметін көрсетті, бірақ оның тақырыптары феминизм, сексуалдық патология туралы постфрейдистік түсінік, марксистік кластық талдау және 20-ғасырдың соңына дейін тыйым салынған викториялық порнографиялық мәтіндерге еркін қол жеткізу арқылы қалыптасты. "Кримсон жапырақша мен ақ" АҚШ, Италия, Франция, Голландия және Бельгияда бестселлер болды, ал басқа елдерде тұрақты сатылым көрсетті. Фабердің екінші әңгімелер жинағы – "Фаренгейт егіздері" (2005). Оның алғашқы әңгімесі "Қауіпсіз үй" 2005 жылы Ұлттық қысқа әңгімелер сыйлығының (кейін BBC Ұлттық қысқа әңгімелер сыйлығы деп аталды) тұңғыш рет берілу салтанатында екінші орынды иеленді. Өзін бір топқа жатқызудан сақтану үшін, әсіресе АҚШ-та, онда "Кримсон жапырақша мен ақ" оның ең танымал туындысы болғандықтан, Фабер өзінің бестселлерлік викториялық романының жалғасын жазбайтынына уәде берді. Алайда, ол "Кримсон жапырақша мен ақ" романының кейіпкерлерін бейнелейтін бірнеше қысқа әңгімелер жазды, олар роман оқиғаларына дейін немесе кейін орын алды. Бұл әңгімелер романның даулы аяқталуын өзгерте қоймады (Sugar және Agnes кейіпкерлерінің тағдыры белгісіз қалды), бірақ кейіпкерлердің өткен және болашақ өміріне қосымша көзқарас ұсынды. Бұл әңгімелер алғаш рет Италияда, Фабердің ұзақ жылдар бойы серіктес болған итальяндық баспасы Einaudi арқылы жарық көрді, ал 2006 жылы Canongate баспасы оларды "Көрікке" (The Apple) жинағы ретінде шығарды. Фабердің 2004 жылы Украинаға жасаған сапарынан кейін жазылған "Қош сау болыңыз, Наталья" әңгімесі (төмендегі "Журналистика" бөлімін қараңыз) Granta журналының 2006 жылғы шілде айындағы санында жарияланды, содан кейін 2008 жылғы The O. Henry Prize Stories антологиясына енгізілді. Бұл "қысқа әңгіме өнеріне үлкен үлес қосқан" деп есептелетін жазушыларға арналған жыл сайынғы жинақ. Фабердің "От Иісі" романы 2008 жылы Canongate Myth Series аясында жарық көрді. Прометей мифіне сүйене отырып, ол Ирактағы бомбаланған мұражайдан Исаның өлімін суреттейтін ежелгі "ізілкішті" ұрлаған арамей тілінің ғалымы Тео туралы айтады. Кітап баспа индустриясын жұмсақ сатиралайды. 2009 жылы ол "Оксфамның" "Окс Тальс" жобасына "Түн ортасында серуендеу" әңгімесін сыйлады, бұл 38 автордың жазған Ұлыбританиядағы әңгімелер жинағы. Оның әңгімесі "Су" жинағында жарық көрді. Фабердің алтыншы романы – "Жаңа нәрселер кітабы" (2014). Роман шетелдік әлемге миссионерлік сапарға барған британ миссионерінің тағдыры туралы. Оның жарық көргеннен кейін Фабер ересектерге арналған романдар жазуын тоқтатып, зейнетке шығатынын мәлімдеді. Waterstones Trafalgar Square-де өткен сұхбатта Фабер: "Мен өмірге келгенім үшін жазуым керек болған нәрселерді жаздым деп ойлаймын. Мен шегімге жеттім деп ойлаймын" деді. 2015 жылдың маусымында "Жаңа нәрселер кітабы" World журналының "Жыл кітабы" деп танылды. 2017 жылы Amazon Video "Оазис" телесериалының пилоттық эпизодын шығарды. Оның балаларға арналған романы – "D: Екі әлемнің хикаясы" 2020 жылы жарық көрді. "Тыңдаңыз: Музыка, дыбыс және біз" атты беймәлім антропологиялық жұмыс, музыка, тайпалық және адамдық қауымдастық туралы Canongate баспасы 2023 жылдың қазан айында жарық көрді.

Журналистика

2001 жылдан 2004 жылға дейін Фабер "Scotland on Sunday" газетінде кітаптарды сынға алды. 2004 жылы ол "The Sunday Herald" газеті үшін "Image Conscious" деген тұрақты рубрика жазып, түрлі фотосуреттердегі мағынаның, мақсаттың және байланыстардың қабаттарын талдады. 2003 жылдан бері ол "The Guardian" газетінде рецензия жазады, көбінесе аудармадағы шетелдік көркем әдебиеттерді, әңгімелер жинақтарын, комикстерді және музыка туралы кітаптарды таңдайды. 2004 жылы "Авторлар алдыңғы қатарда" жобасы аясында Фабер Украинаға "Шекарасыз дәрігерлер" ұйымымен бірге сапар шегіп, олардың ВИЧ/ЖИТС эпидемиясына араласуын көрді. Фабер 2005 жылдың қаңтар айында "The Sunday Times" газеті үшін мақала жазды. 2006 жылы Фабер "Қалдықтардағы армандар, тілдің ағып кетуі" атты эссесін "Бір де бір өлім болмасын" (Verso/Stop The War Coalition) жинағына қосты, бұл жинақ АҚШ пен Ұлыбританияның Ирак соғысына қатысуын зерттейтін материалдарды қамтиды. 2019 жылы ол Brexit алдында Еуропаға деген құрметті білдіретін шығармалар антологиясы – "Еуропаға махаббат хаты" кітабына өз үлесін қосты.

Бейімделулер

2011 жылы BBC өндірген "Кримсон жапырақша және ақ" романының төрт бөлімді телесериалында Ромла Гарай, Крис О'Дауд, Ричард Э. Грант және Джиллиан Андерсон түсті. "Құрметті жұбайлар" радиоға екі рет бейімделді – BBC (Ұлыбритания) және ABC (Австралия) арқылы. "Under the Skin" Джонатан Глейзердің режиссерлік еткен, Скарлетт Йоханссонның басты рөлде ойнаған шотланд фильміне айналды. Фильмнің тұңғыш көрсетілімі 2013 жылдың 3 қыркүйегінде Венеция кинофестивалінде өтті. "Кітаптың таңғажайып жаңалықтары" 2014 жылы BBC Radio 4 үшін он 15 минуттық бөлімге және Amazon Prime телесериалының пилоттық эпизоды – "Oasis" деп аталған серияға бейімделді.