Кіріспе
Троададағы ежелгі қала, Анатолия
орталық Иллирия аймағы
Дардан (немесе Дарданум, ; Дарданос, әйелдік түрі; , Дарданон, орталық туыс) Троададағы ежелгі қала. Кейде оны Дардания деп атаған (Дардания, сын есімнің көпше түрі Дарданий), бұл термин оның төңірегіндегі аймаққа да қолданылған. Ол басқа да дереккөздерде де жанама түрде кездеседі. Дардан қаласының этносы немесе Дарданнан шыққан адамның аты – Дарданей. Оның монеталарында DAR және DARDAN деген жазулар бар. Оның орналасқан жері қаланың өзін атап көрсеткен жазу арқылы нақты белгіленген. Көптеген дереккөздерде полис ретінде аталатын оның классикалық дәуірі жазулармен расталған. Оның электростан, күміс және қоладан жасалған монеталары б.з.б. 6-4 ғасырларға жатады. Оларда "көктем соққан әтеш" мотиві бейнеленген. Күміс монеталар парсы стандартында жасалған, бұл Дарданның бір кезде парсы билігінде болғанын көрсетеді, өйткені парсылар аймақты уақыт-уақыт бақылап отырған. Бір монетада "399 жылы Эолия сатрабы" Зенис Дарданей туралы айтылған, бұл сол кезде халықтың Эолиядан келгенін көрсетеді. Б.з.б. 5 ғасырында Дардан Делиан лигасының құрамында болды, яғни Афина империясының бір бөлігі болды. 451/50 және 429/9 жылдар аралығындағы салық тізімінде 1 талант көлемінде ақшалай салық төлегені тіркелген.
the central Illyrian region
Dardanus or Dardanum (, Dardanos, the feminine form; , Dardanon, the neuter) was an ancient city in the Troad. It was sometimes called Dardania (, Dardania, neuter plural of adjective Dardanios), a term used also for the district around it. It appears in other sources indirectly as well. The city ethnic, or appellation of a person from Dardanus, is Dardaneus Its coin legends are DAR and DARDAN. Its localization is securely marked by an inscription naming itself on the site. Its time as a classical polis, which it is called in numerous sources, is secured by inscriptional evidence. Its coins, of electrum, silver, and bronze, date from the 6th to the 4th centuries BC. They feature a "fighting cock" motif. Silver coins are in the Persian standard, suggesting that at some point Dardanus was under Persian rule, which it must have been, as the Persians controlled the region from time to time. One coin refers to Zenis Dardaneus, "satrap of Aeolis in 399," suggesting that by then the population was Aeolian. During the 5th century BC, Dardanus was in the Delian League; that is, a member of the Athenian Empire. It is recorded on the tribute list from 451/50 through 429/9 BC as paying a cash tribute of 1 talent.
Жергілікті жер
Дарданос – бұл топоним, дәлелдерге сәйкес, кем дегенде 3000 жылдан бері қолданылып келеді. Оған тым көп мән берудің қажеті жоқ. Осы орында тұру мен мәдениеттің үздірілісі болған жоқ. Тек жалпы орналасқан жердің атауы ғана қазіргі құрылымға енгізілу үшін сақталған. Зерттеулер әртүрлі кезеңдерде осы жалпы орналасқан жерде адамдар тұрғандығын растайтын мәліметтерді жинақтауға бағытталған. Егер онда ежелгі қала болған болса, 19 ғасырдың басына қарай оның барлық естелігі жойылған. Оның орнын анықтау міндеті күшінде қалды. Содан бері шамалы қазба жұмыстары жүргізілді, бірақ қазірге дейін дәлелдер негізінен ежелгі авторлардың куәліктері мен жазуларынан тұрады, мүмкіндігі болса, оларды салыстырып тексеру қажет. Бүгінде бұл топоним Түркияның Чанаккале қаласының ("Форт-Чанақ") маңындағы ауданды көрсетеді. Бастапқыда қарапайым қамал болған бұл қала, Анатолия жағындағы Дарданеллдің ең тар бөлігінің солтүстігі мен оңтүстігіне қарай созылып жатыр. Қамал тұрған нүктеден оңтүстіске қарай – 1901 жылғы ағылшын картасында Сари Сиглар шығанағы деп белгіленген, ол Кефез мүйісінде аяқталады. Соңғысы оңтүстікке қарай жеке түбекте орналасқан, қазір оны Чанаккале қаласының тағы бір ауданы – Кепез алып жатыр. Кефез түбегінің оңтүстік жағында Кефез шығанағы жатыр. Осы шығанақтың ішкі жағында – қазіргі Дарданос ауданы, туризм мен жазғы демалыс орындарына арналған жаңартылған аудан. Кефез түбегінің барлық жағалауы Дарданос жағалауы деп аталады. 1901 жылғы картада ондағы елді мекен көрсетілген, ал бүкіл аймақ Дарданус деп белгіленген.
Классикалық қала
XIX ғасырдың классикалық ғалымдары былай тұжырымдады. Страбон айтады: "Абидостан кейін Дардания мүйісі және Дардан қаласы келеді, ол Абидостан 70 стадия қашықтықта. Дарданис Абидостан оңтүстікке қарай орналасқан. Плинийдің аудармашылары және түсіндірушілері Босток пен Райли оны Барбиери мүйісімен теңестіреді, ол 1901 жылғы картадағы Кефез нүктесімен бірдей, соның арқасында Дарданис қазіргі картадағы Кепоспен байланыстырылады. "Дардан elles" сөзіндегі түбір "дардан" болып саналады, бұл бұлғынның атауы мүйістен немесе қаладан шыққан. Жоғарыда аталған энциклопедиялық ғалымдар Дарданды таңдау себебі ретінде "Геллеспонт тарыла бастаған жер" деген фразаны жиі қолданады. Бұған қосымша ешқандай негіздеме келтірілмейді. Страбон мен Плинийде берілген қашықтықтарды пайдаланып, Дарданның орнын есептеуге болады. Страбон Абидос пен Дарданос арасындағы қашықтықты 70 стадия деп көрсетеді. Абидостың орны белгілі, ал Дарданос орны – x, белгісіз шама. Плиний айтады: "Дарданомның кішкентай қаласы Ротеумнан жетпіс стадия қашықтықта". Дарданис, немесе Кефез нүктесінің Абидостан жағалау бойындағы қашықтығы 10.21 км, ал Дарданис пен Дарданос арасындағы қашықтық 2.68 км құрайды. Джордж Лонг (ГЛ) Смит мақаласында оны 1 миль деп көрсетеді. Егер 2.68 км Кепостағы порттан басталатын болса, онда x позициясы 1.5 миль бойы Şehitlik Batarya төбесінде, ал 1 миль бойы қазіргі елді мекенде орналасқан. Ғалымдар барлық полистерде акрополь бар екенін білгендіктен, Шахитлик Батарияның ең жоғары бөлігін Дарданос акрополі деп бірден анықтады. Принстон энциклопедиясы оны Мал-Тепе деп атайды. Түрікше "Şehitlik Batarya" – "Шейіт батареясы" деген мағынаны білдіреді. Бұл атау Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде төбе Дарданос батареясының базасы ретінде пайдаланылғандықтан пайда болды. Дарданеллге қарап тұрған бірнеше артиллериялық құралдар орналасқан. 1915 жылдың 18 наурызында Чанаккалеға өтуге тырысқан британдық кемелердің қарсы әрекеттерінен олар зардап шекті. Соғыстан кейін төбенің аты өзгертіліп, ескерткіш орнатылды. Төбе – негізі шөппен жабылған, адам тұрмайтын алаң (негіздер шөп астында жатыр), шамамен солтүстік-оңтүстік және шығыс-батыс бағытында, Дарданелл жағынан тік жартастармен шектелген. Спутниктен қарағанда, бұл өсімдіктердің тізбегі сияқты көрінеді. Судан қарағанда, олар Дарданос жағажайының үстінен көтеріледі, ол су мен жартастар арасындағы жазғы демалыс орнының жолағы. Оның ең тар ені шамамен…
Археология
1959 жылы Рустам Дюран орманды төбедегі жедел археологиялық зерттеулер жүргізу барысында қазір Дарданос обасы деп аталатын, патшалық отбасының қабірі сақталған жасанды үйіндіні тапты. Төбеге салынуы жоспарланған су резервуарының құрылысы тоқтатылды.
Тарих
Страбон білген қала эолиялықтардың отары болды және ол бұл кезде жойылған Дардан немесе Дарданиядан ерекшеленді, олар Илиядада Ида тауының етегінде орналасқан және Дарданнан аталған деп есептелді, ол Илион қаласы құрылғанға дейін оны негіздеген. Шамамен екі ғасырдан кейін, сол жағалауда спарталық кемелердің күтпеген шабуылға ұшырауы б.з.б. 411 жылы Абидос шайқасында афиналықтардың жеңісіне алып келді. Дардан Сулла мен Понт патшасы Митридат VI-ның б.з.б. 85 жылы кездесіп, Дардан келісімін жасасқан жері де болды.
Епископтық
Дарданус христиандық епископтыққа айналды, ол римдік Геллеспонт провинциясының астанасы Кизикус митрополиясының қарастырылатын епископтығы болды. Оның бірнеше ежелгі епископтарының есімдері белгілі. Паулюс 431 жылы Ефес кеңесінің шешімдеріне денсаулығының нашарлығына байланысты жеке қол қоя алмады, сондықтан Тиатира епискобы Фоскустың өзінің орнына қол қоюын сұрады. Петр 451 жылы Халкидон кеңесіне қатысты және 458 жылы Геллеспонт епископтарының арасында Византия императоры Леон I Тракиялыққа Александрия патриархы Протерийдің өлтірілуі туралы бірлескен хат жазғандардың бірі болды. Фока 536 жылы Константинополь патриархы Менас шақырған синодқа қатысты. Стратегий 787 жылы Никеяның екінші кеңесіне қатысты. Иоанн Константинопольдегі Фотий кеңесіне (879) қатысты. Дәуірде тұрақты епископтық болмаған Дарданус қазіргі күні католик шіркеуінің титулярлық епископтығы тізімінде бар.