Грекиядағы Абдера қаласы және муниципалитеті

Кіріспе

Абдера (Άβδηρα) – Грекияның Фракия аймағындағы Ксанти облыстық бірлігіндегі муниципалитет. Классикалық антикалық дәуірде ол Фракия жағалауындағы маңызды грек полисі болған. Ежелгі полис, оның құрметіне аталған муниципалитеттен ерекшеленеді. Полис Нест өзенінің сағасынан шығыс-солтүстік-шығысқа қарай 17 шақырым қашықтықта, Тасос аралының тікелей қарсысында орналасқан. Бұл грек отарлау дәуірінде, бұрын қоныстанбаған фракиялық территорияда, сол кезде Грекияның бөлігі емес, құрылған колония болды. Одан дамыған қала ежелгі Грекияда үлкен маңызға ие болды. 4-ғасырдан кейін құлдырап, акрополіске дейін азайып, археологтардан басқа ешкім қайтадан қоныстандырмаған. Ерте орта ғасырларда ежелгі қаланың жанында жаңа қоныс пайда болды. Ол Полистилон (Πολύστυλον) деп аталды, кейін Жаңа Абдера (Νέα Άβδηρα) деп саналды. 2011 жылы қазіргі Абдера муниципалитеті бірнеше заманауи елді мекендерді қамтитын үш бұрынғы муниципалитеттен біріктірілді. Ежелгі орын қираған күйінде сақталған. Абдера муниципалитетінің халқы 17 610 адамды құрайды (2021). Муниципалитет орталығы – Геннисея қаласы.

Атауы

Абдера атауы финикиялық текті және ежелгі дәуірде Испаниядағы Абдера қаласымен және Солтүстік Африкадағы Карфагенге жақын қаламен ортақ болған. Ол түрліше грекшелендіріліп, Ἄβδηρα (Ábdēra), Αὔδηρα (Aúdēra), Ἄβδηρον (Ábdēron) деп аталып, кейін латынша Abdera деп жазылған. Грек аңызы бойынша, бұл атау жақын маңда қаза тапқан Абдер есімді ер адамға байланысты, оның құрметіне Геракл осы жерде қала құрған. Бүгінгі таңдағы қала Авдира (Άβδηρα) деп жазылады және қазіргі грек тілінде осылай айтылады.

Ежелгі дәуір

Финикиялықтар Абдераны 7 ғасырдың ортасынан бұрын қоныстанғанға ұқсайды, ал қала ұзақ бойға финикиялық үлгідегі монета стандартын сақтады. Гректердің қонысы Клазоменаидан жасалған сәтсіз колония ретінде басталды, дәстүрлі түрде б.з.б. 654 жылға жатқызылады. (Б.з.б. 7 ғасырға тән грек керамикасының мәліметтері дәстүрлі мерзімді қолдайды, бірақ нақты уақыты әлі де белгісіз.) Геродот колония басшысы Тимесий болғанын, бірақ оның өмірінде тракийлықтар колонистерді қуғандарын айтады. Кейін Тимесий Теостан келген абдералықтар тарапынан жергілікті қорғаушы рух ретінде құрметтелді. Басқалар осы колония туралы әртүрлі аңыздарды айтады. Плутарх пен Элиан Тимесийдің өзінің барлық істі өзі істеуге тырысқандықтан колонистерге жағысысыз болғанын, ал олардың бірінің баласы олардың шын сезімдерін білдіргеннен кейін, ол наразылықпен қоныстан кетіп қалғанын айтады. Қазіргі ғалымдар ерте Абдераның сәтсіздігіне қатысты екі тұжырымды салыстырып, Тимесийдің Клазоменадан кетуіне соңғысын себеп деп қарастыруға тырысады. Страбон Абдераны Анакреон мен Теостан келген адамдар кезінде «тракиялық қала» деп сипаттаған. 544 жылы Теос халқының көп бөлігі (соның ішінде ақын Анакреон) өздерінің отанына парсылардың шапқыншылығынан қашу үшін Абдераға көшіп келген кезде сәтті колонизация орын алды. Басты монета түрі – грифон, Теос монеталарымен бірдей; бай күміс монеталар әдемілігімен және сыртқы бейнелерінің алуан түрлілігімен ерекшеленеді. 513 және 512 жылдары Дарий басшылығымен парсылар Абдераны бағындырды, сол кезде қала маңызды орынға ие болған сияқты, және ол Грецияға жасаған жорығында Ұлы патшаны күтіп қабылдаған қалалардың бірі ретінде еске алынады. 492 жылы, Иондық көтерілістен кейін парсылар Абдераны қайтадан бағындырды, Дарий I басшылығымен, бірақ оның генералы Мардоний жетекшілік етті. Саламис шайқасынан кейін қашқанда Ксеркс Абдерада тоқтады және тұрғындарының қонақжайлылығына ризашылығын білдіріп, оларға алтын тақия мен қисыш қылыш сыйлады. Фукидид Абдераны Пелопоннес соғысының басындағы Одрисия патшалығының батыс шегі ретінде көрсетеді. Кейін ол Делиан лигасының құрамына кірді және Пелопоннес соғысында Афина тарапында шайқасты. Абдера – өте бай қала, Тракияның ішкі аймақтарымен және Одрисия патшалығымен сауда жасаудың маңызды порты болғандықтан Лигада үшінші орынды иеленді. Құнды олжа болған қала бірнеше рет тоналды: б.з.б. 376 жылы трибаллдар, б.з.б. 350 жылы Македонияның II Филиппісі; кейін Тракияның Лисимахы. 4 ғасырдың аяғында грек тілінде жазылған анекдоттар жинағы «Филогелос» абдералықтардың ақымақтығы туралы бөлімге ие. Дегенмен, қала өз қатарында философтар Демокрит пен Протагорды санады.

The Phoenicians apparently began the settlement of Abdera at some point before the mid 7th century and the town long maintained Phoenician standards in its coinage. The Greek settlement was begun as a failed colony from Klazomenai, traditionally dated to 654BC. (Evidence in 7th century BC Greek pottery tends to support the traditional date but the exact timing remains uncertain.) Herodotus reports that the leader of the colony had been Timesios but, within his generation, the Thracians had expelled the colonists. Timesios was subsequently honored as a local protective spirit by the later Abderans from Teos. Others recount various legends about this colony. Plutarch and Aelian relate that Timesios grew insufferable to his colonists because of his desire to do everything by himself; when one of their children let him know how they all really felt, he quit the settlement in disgust; modern scholars have tried to split the difference between the two accounts of early Abdera's failure by giving the latter as the reason for Timesios's having left Klazomenai. Strabo describes Abdera as "a Thracian city" at the time of Anacreon and the migration of people from Teos to that area. The successful colonisation occurred in 544BC, when the majority of the people of Teos (including the poet Anacreon) migrated to Abdera to escape the Persian invasion of their homeland. The chief coin type, a griffon, is identical with that of Teos; the rich silver coinage is noted for the beauty and variety of its reverse types. In 513 and 512BC, the Persians, under Darius conquered Abdera, by which time the city seems to have become a place of considerable importance, and is mentioned as one of the cities which had the expensive honour of entertaining the great king on his march into Greece. In 492BC, after the Ionian Revolt, the Persians again conquered Abdera, again under Darius I but led by his general Mardonius. On his flight after the Battle of Salamis, Xerxes stopped at Abdera and acknowledged the hospitality of its inhabitants by presenting them with a tiara and scimitar of gold. Thucydides mentions Abdera as the westernmost limit of the Odrysian kingdom when at its height at the beginning of the Peloponnesian war. It later became part of the Delian League and fought on the side of Athens in the Peloponnesian war. Abdera was a wealthy city, the third richest in the League, due to its status as a prime port for trade with the interior of Thrace and the Odrysian kingdom. A valuable prize, the city was repeatedly sacked: by the Triballi in 376BC, Philip II of Macedon in 350BC; later by Lysimachos of Thrace, The Philogelos, a Greek language joke book compiled in the 4th century AD, has a chapter dedicated to jokes about dumb Abderans. Nevertheless, the city counted among its citizens the philosophers Democritus, Protagoras

Абдера, әсіресе, ежелгі заманда екі себепке байланысты гүлденді: олардың аумағының үлкендігі және стратегиялық маңызды орны. Қала екі маңызды жолға (біреуі Нест өзені арқылы, екіншісі Ксантидің солтүстігіндегі таулар арқылы) бақылау жасады. Сонымен қатар, олардың порттарынан Троядан Тракияға, содан кейін Македонияға дейін теңіз жолы өтті. Қаланың қираған жерлерін әлі де Баластра мүйісінде (40°56'1.02"N 24°58'21.81"E) көруге болады; олар жеті кішкентай төбелерді қамтиды және шығыс портынан батыс портына дейін созылады; оңтүстік-батыс төбелерде ортағасырлық Полистилон (Πολύστυλον) қонысының қалдықтары сақталған. 9 ғасырдан бастап Византиялық Полистилон Филиппи митрополитінің басшылығымен епископтық орын болды. 14 ғасырдың соңында ол Осман империясының билігіне көшті.

Қазіргі заманғы

Авдира қазіргі заманғы әкімшілік бірлік (қауымдастық) ретінде 1924 жылы құрылды және Авдира, Миродато (Калфалар), Пезула, Гиона, Велони және Мандра ауылдарынан тұрды, бірақ Миродато мен Мандра 1928 жылы дербес қауымдастықтарға айналды. Авдира муниципалитеті 1997 жылы бұрынғы Авдира, Мандра, Миродато және Неа Кессани қауымдастықтарының қосылуымен құрылды. Муниципалитеттің ауданы 352.047 км², ал муниципалдық бірліктің ауданы 161.958 км². Авдира муниципалдық бірлігі Авдира, Мандра, Миродато және Неа Кессани қауымдастықтарынан тұрады. Авдира қауымдастығы Авдира, Гиона, Лефкипп, Пезула және Скала елді мекендерін қамтиды.

Көрнекті орындар

Абдераның танымал орындарына Абдера археологиялық мұражайы, Кюткул Баба Теккесі және Лефкипп ауылының жанындағы Агиос Иоаннис жағажайы (сондай-ақ Паралия Авдирон) жатады.