Кіріспе

1976–1998 жылдарғы Судандық саяси ұйым. Ұлттық ислам фронты (NIF; الجبهة الإسلامية القومية; транслитерация: al Jabhah al Islamiyah al Qawmiyah) – 1976 жылы құрылған ислами саяси ұйым.

NIF 1940 жылдары университеттерде ұйымдаса бастаған мұсылман студенттік топтарынан туындады, ал оның негізгі қолдаушылары жоғары білім алған адамдар болды. Ұйым саяси тұрғыдан да, зорлық-зомбылық қолдануда да шеберлігін көрсетті, әсіресе Екінші Судандық азаматтық соғысында және Дарфурдағы соғыста, сондай-ақ Лордтың қарсылық әскері, Батыс Нил жағалауы фронты және Угандаға қарсы Уганда Ұлттық құтқару фронты II сияқты жалдамалы күштерді қолдауда қатыгездік танытты. 1990 жылдардың соңында Фронт өзін Ұлттық Конгресс деп атады, ал режимнің алғашқы жылдарындағы "адам құқықтарының ауыр бұзушылықтары" "сөз бостандығы, пікір, дін, бірлестік және қозғалыс еркіндігін шектеу сияқты әлеуметтік бақылаудың жасырын әдістеріне" ұласты. Соңынан оппозицияда қалған Халық Конгресі партиясын құрды.

Құрылуы мен ерте тарихы

1960 жылдары исламшыл студенттік ұйым ретінде құрылған, ол Ислам Хартиясы Фронты деп аталды. 1964 жылдан 1969 жылға дейін президент Ибрагим Аббодтың үкіметі құлатылғаннан кейін Хасан әл-Тураби оны басқарды. Осы кезеңде ICF әйелдердің дауыс беру құқығын қолдады және әйел кандидаттарды тікелей сайлауға ұсынды. 1969 жылы генерал Гаафар Нимейри жасаған мемлекеттік төңкеріс салдарынан үкімет құлатылды, содан кейін Ислам Хартиясы Фронтының мүшелері үй қамауына алынды немесе елден қашып кетті. Коммунизмге күшті қарсылық білдіргенімен, NIF олардың ұйымдық құрылымын үлгі етті. Ұлттық Ислам Фронты 1976 жылғы шілдеде Ансар бастаған Нұмайриге қарсы төңкеріс сәтсіз аяқталғаннан кейін құрылды.

Күші көздері

Турабидің тобы Судан мен Сауд Арабиясы арасында "дәлдіктер" рөлін атқарды, оның Джидда порты Қызыл теңіздің арғы жағында, Порт-Суданнан шамамен 200 миль қашықтықта орналасқан және Сауд Арабиясының көшпенді жұмысшыларын қабылдауға жарамды болды. Араб мұнай эмбаргосынан кейін Сауд Арабиясы коммунистік ықпалды шектеу үшін Суданға инвестициялай алатын айтарлықтай қаржылық ресурстарға ие болды. 1977 жылдың күзінде Фейсал ислам банкі Суданда филиал ашты – оның бастапқы капиталының 60% Сауд Арабиясына тиесілі болды. 1980 жылдардың ортасына қарай банк салымдар көлемі бойынша Судандағы екінші ірі банкке айналды. Сондай-ақ, 1970 жылдардың соңында "Аль-Барака" банкі құрылды. Екеуі де Хасан әл-Турабидің Исламдық Ұлттық Ислам фронтымен байланысты жас, белсенді колледж бітірушілеріне жұмыс пен байлық ұсынып, сондай-ақ, берілген мұсылман инвесторлары мен кәсіпкерлеріне жеңіл несие берді. Бұл Нимейридің бұрынғы коммунистік одақтастарымен араздасуынан да пайда тапты. Судан коммунистік партиясы (СКП) араб әлеміндегі ең ірі коммунистік партия болды. Нимейри өзінің режимін соңына дейін социалистік деп атаса да, ол СКП-ны өзінің билігіне қауіп деп санады және АҚШ-тан көмек алуға кедергі келтіретін фактор ретінде қарастырды.

Аль-Нимейри режимімен бірге

1983 жылы әл Тараби Бас прокурор лауазымын пайдаланып, шариғат заңын қатаң түрде қолдануға ықпал етті. "18 айдың ішінде елуден астам ұрлық жасады деген күдікпен адамдардың қолдары кесілді. Бір копт христиан шетелдік валюта иеленгені үшін дарға асылды, ал кедей әйелдер жергілікті сыра сатқаны үшін сауатталды". Ислам заңын көбірек либералды бағытта түсіндіріп, жаңа шариғат заңдарына қарсы шыққан ислам ғалымы Махмуд Мохаммед Таха 1985 жылғы қаңтарда дарға асылды. Жамаат-и-Ислами де жоғарыдан төменге қарай исламизацияны қолдады, ал Зия сайланған үкіметке қарсы төңкеріс жасады. Әскерилердің ҰИЖ-мен (Ұлттық Ислам Фронты) одақтасу себептерінің арасында ҰИЖ-ның қатарына сіңіп кіруі және оңтүстіктегі анимистер мен христиандарға қарсы жихад ретінде соғысқа "идеологиялық негіздеме" бергені бар. Пакистан әскері соғысты ұтысып алғанда, Омар әл-Башир соғысты жалғастырып жатты. Екі соғыс та олардың елдерінің үлкен аумағының бөлініп кетуімен (Бангладеш және Оңтүстік Судан) аяқталды, сондай-ақ миллиондаған бейбіт тұрғындар қаза тауып, адам құқықтары бұзылғаны үшін халықаралық сынға ұшырады.

Басқару

Пакистандағы Джамаат-и-Ислами сияқты, Мысырдағы Мұсылман бауырластығынан немесе Алжирдегі Ислам құтқару майданынан өзгеше, NIF халыққа уағыз айтудың орнына, исламды жоғарыдан таратуға мүдделі болды. Ол дәстүрлі суфилік бауырластыққа негізделген партиялардың (Демократиялық одақтастық партиясы және Умма партиясы) билігін жойып, оларды өзімен алмастыруға тырысты. NIF үкіметі кезінде білім беру жүйесі араб және ислам мәдениетінің даңқына, сондай-ақ Құранды жаттауға бағытталды. Елордадағы діни полиция әйелдердің, әсіресе мемлекеттік мекемелер мен университеттерде, хиджап киюін қадағалады. "Дүниежүзілік орта тапқа" қарсы қысым "аса қатыгез" болды және Судан үшін, онда "саяси дәстүрлер" салыстырмалы түрде бос болған, бұрын-соңды болмаған жағдай еді. "Әскердің жоғарғы сатыларында тазартулар мен атылулар жүргізілді", ал азаматтық және әскери шенеуніктер ислами "қайта тәрбиелеуден" өтті. Режимге қарсы күштерді ұйымдастыруға жол бермеу үшін қарсыластар елден қуылды. NIF оңтүстікке қарсы соғысты күшейтіп, оны джихад деп жариялады. Бұл шабуыл 1993 жылдың 26 ақпанында, 1991 жылғы Персы шығанағы соғысын аяқтаған Кувейттен Ирак әскерлерінің шығуының екінші жылдығында болды. 1991 жылдан бастап олар Сауд Арабиясы оның азаматтығын жойғаннан кейін бірнеше жыл бойы Осама бен Ладенге пана берді. Олар оның байлығы мен құрылыс компаниясы арқылы көмектесе алатынына үміттенді. Алайда, NIF үкіметі оны тым үлкен қауіп деп санап, елден қуды. Бен Ладен Сауд Арабиясының Кувейтті басып алуға тырысқан Иракқа қарсы тұру үшін АҚШ әскерлерін Сауд Арабиясына орналастырғаны үшін Сауд Арабиясы үкіметін сынағандықтан Суданға жер аударылды. Осылайша, Бен Ладен мен NIF Кувейтке жасалған Ирак шабуылына қатысты түрлі көзқарастарға ие болғанымен, екеуі де АҚШ-тың аймақтық қақтығысқа араласуына қатысты өзгеше себептерді тапты. Оңтүстікке қарсы жасалған зұлымдықтар (олардың кейбіреулері христиандар болған) Еуропа мен АҚШ-тағы христиандық ұйымдардың белсенділігін күшейтті.