Кіріспе

Антонио Мария Коста (16 маусым 1941 жылы туған) – италиялық экономист. Ол Вена мен Брюссельде тұрады. 2002 жылдың мамыр айынан 2010 жылдың тамызына дейін Коста Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшысының орынбасары болып, Біріккен Ұлттар Ұйымының есірткі және қылмыс жөніндегі кеңсесінің (БҰҰЕҚБ) атқарушы директоры және Венадағы Біріккен Ұлттар Ұйымы кеңсесінің (БҰҰВК) бас директоры лауазымдарын атқарды. Коста бұл қызметті екі бесжылдық мерзімге қатарынан тағайындалған алғашқы адам болды. Бұрын Коста 1994 жылдан 2002 жылға дейін Еуропалық қайта құру және даму банкінің (ЕҚДБ) бас хатшысы, ал 1987 жылдан 1992 жылға дейін Еуропалық Одақта экономика және қаржы жөніндегі бас директор (ДГИИ) болып жұмыс істеген. Қазіргі уақытта Коста «Journal of Policy Modelling» журналының бас редакторы.

UNODC-те қызмет ету мерзімі

Коста 2002 жылдан 2008 жылға дейін екі мерзімге қатарынан Біріккен Ұлттар Ұйымының есірткі және қылмыс жөніндегі кеңсесінің (БҰҰЕҚ) атқарушы директоры және Венадағы Біріккен Ұлттар Ұйымы кеңсесінің (БҰҰВ) бас директоры қызметін атқарды. Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшысының тапсырмасымен Коста Еуропадағы ең ірі БҰҰ кампусының тиімді жұмыс істеуі үшін әкімшілік және басқарушылық жауапкершілікті жүзеге асырды, нәтижесінде кең ауқымды жөндеу және кеңейту шаралары жүргізілді. Атқарушы директор ретінде Коста БҰҰЕҚ-тың есірткіге қарсы бағдарламасына жауапты болды, яғни елдерге есірткі мәселесін қамтамасыз ету (өндіріс) және сұраныс (құмарлық) тұрғысынан шешуға, сондай-ақ заңсыз айналымға қарсы күреске көмектесті. БҰҰЕҚ сонымен қатар қылмыстық құқық қорғау бағдарламасын іске асырады, ол елдерге Трансұлттық ұйымдасқан қылмысқа қарсы Біріккен Ұлттар Ұйымының конвенциясын (ТҰҰҚК) және Сыбайлас жемқорлыққа қарсы Біріккен Ұлттар Ұйымының конвенциясын (СЖҚК) және үш хаттаманы (адам саудасына, көшпендерді заңсыз көшіруге және қару-жарақтардың заңсыз саудасына қарсы) жүзеге асыруға көмектеседі. Қызметінің барысында Коста Кеңсенің қызметін Біріккен Ұлттар Ұйымының бейбітшілік, қауіпсіздік және даму саласындағы күш-жігерімен интеграциялауға баса назар аударды. Ол осыны өзара байланысты және пәнаралық тәсіл арқылы, сондай-ақ басқа халықаралық ұйымдармен әріптестікті дамыту арқылы іске асырды. Біріккен Ұлттар Ұйымының есірткіге қарсы күрес, трансұлттық қылмыстың алдын алу және терроризмге қарсы күрес саласындағы қызметі айтарлықтай кеңейтілді, ал БҰҰЕҚ осы қызметтің орталық нүктесіне айналды. Бұдан өзге, Кеңсе Сыбайлас жемқорлыққа қарсы Біріккен Ұлттар Ұйымының конвенциясы (СЖҚК) және Трансұлттық ұйымдасқан қылмысқа қарсы конвенциясы (ТҰҰҚК) сияқты бірнеше халықаралық конвенциялардың хатшылығы қызметін де атқарды, олар соңғы он жылдықта күшіне енді. Ұлыбритания қысқа мерзімге құпиялылықтан босатып, кейіннен саясатын өзгертіп, 2009 жылы марихуананы қайтадан B класына жатқызды. 2010 жылы Антонио Мария Коста есірткі саясаты мен тәжірибесіне қосқан халықаралық үлесі үшін Нильс Бежеро сыйлығымен марапатталды. Бұл сыйлық Швеция үкіметінің есірткіге қатысты «нөлдік төзімділік» саясатының архитекторы деп саналатын тұлғаның құрметіне берілді. Психоактивті заттар туралы жүргізіліп жатқан пікірталас барысында Коста бүкіл әлемде ең көп қолданылатын заңсыз есірткі – канабистің жаһандық бақылауда болуын қолдайды, осы ретте: «Канабис – бүкіл көпжақты жүйенің ең осал жері» деді. Ол күшті штаммдар мен «канабиспен байланысты денсаулыққа зиянды әсерлердің» артуын атап өтіп, «канабистің зиянды қасиеттері кокаин мен героин сияқты басқа өсімдік негізді есірткілерден ешқандай айырмасы жоқ» деген пікір білдірді. 2008 жылы Коста Батыс елдерінің танымал тұлғалары мен поп-жұлдыздары арасындағы есірткі қолдану мәдениетін сынап, олардың есірткіге тәуелділігінің Батыс Африка сияқты әлемнің басқа аймақтарындағы өндіріс пен сауда елдері үшін ауыр салдарға әкелетінін айтты. 2008 жылдың соңында Коста мен БҰҰЕҚ Сомали жағалауындағы қарақшылыққа қарсы риторикасын күшейте түсті, қарақшыларды әділет алдына жеткізуге және жүк тасымалдаушылар оларға сыйақы төлемеуге шақырды. БҰҰЕҚ директоры ретінде Коста ірі халықаралық банктердің ұйымдасқан қылмысқа ақшаны тазалауда көмектесудегі рөліне назар салды. Ол қаржы дағдарысы кезінде банктер аралық несиелердің ұйымдасқан қылмыс пен есірткі саудасынан түскен қаражат есебінен қаржыландырылғанына қатысты дәлелдер келтірді, тиімді түрде ірі банктерді шамамен 352 миллиард долларлық табыстың ақша тазалаушылары ретінде анықтады. 2010 жылдың 12 шілдесінде Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшысы Юрий Федотовты БҰҰЕҚ-тың атқарушы директоры етіп тағайындағаннан кейін Костаның БҰҰ-дағы қызмет мерзімі аяқталды.

Сын

БҰҰ Есірткі және ұйымдасқан қылмыс жөніндегі басқармасының Бас директоры ретінде Коста, халықаралық есірткі конвенцияларына қарсы тұратын және бұл конвенциялар жекелеген елдердің есірткі саясатын реттеудің, қылмыстық жазасын жеңілдетудің және заңдастырудың түрлі формаларын сынап қарау мүмкіндігін шектейді деп санайтын бірқатар ұйымдар мен сарапшылардың сынына ұшырады. Антонио Мария Коста Швецияның есірткіге қатысты нөлдік төзімділік саясатын қолдайтынын көп рет айтқан. Оның басшылығымен БҰҰ Есірткі және ұйымдасқан қылмыс жөніндегі басқармасы "Швецияның есірткі саясатының табысы: дәлелдерге шолу" атты есеп жариялады. Антонио Мария Костаны елдер есірткі мәселесін шешуде құқық қорғаудың маңыздылығын баса көрсеткені үшін сынға алғандар болғанымен, ол денсаулық сақтау және есірткіге қарсы емдеуді де қолдап, елдердің есірткі мәселесіне қатысты теңгерімді көзқарас қабылдауы қажет екенін, яғни құқық қорғау, емдеу және алдын алу шараларын үйлестіруді мойындады.

Роман

Коста – «Шахмат маятнигі» (2014) романының авторы. Роман Еуропалық одақ комиссиясында, БҰҰ-да және Еуропалық қайта құру және даму банкіндегі қызметтік тәжірибесіне негізделген.