Кіріспе
Садбери – Англияның Саффолк графтығының оңтүстік-батысында, Ессекс шекарасына жақын Стоур өзенінің жағасында, Лондоннан солтүстік-шығысқа қарай 60 миль (97 км) қашықтықта орналасқан базар қаласы. 2011 жылғы халық санауы бойынша, қаланың халқы 13 063 адамды құрайды. Садбери – Баберг жергілікті басқару ауданының ең ірі қаласы және Оңтүстік Саффолк сайлау округінің бір бөлігі. Садбери 8 ғасырдың соңынан бері англосаксон қонысы болып келген, ал оның базары 11 ғасырдың басында құрылған. Қаланың тоқыма өнеркәсібі Кейінгі орта ғасырларда гүлденген, ал оның байлығы көптеген ғимараттар мен шіркеулерді салуға қаржы жұмсалды. Садбери 18 ғасырда өнер саласында танымал болды, өйткені ол Томас Гейнсбороның туған жері еді, ал оның пейзаждары Стоур аңғарының басқа суретшісі Джон Констеблге шабыт берді. 19 ғасырда тарихи Стоур аңғары темір жолының станциясы ашылып, Садбери темір жолы станциясы қазір Гейнсборо желісінің соңғы станциясы болып табылады. Екінші дүниежүзілік соғыста АҚШ Әскери Әуе күштерінің бомбалаушылары RAF Садбериден ұшып шықты. Бүгінде Садбери базар қаласы мәртебесін сақтап, қала орталығындағы Әулие Петр шіркеуінің алдында аптасына екі рет базар өткізіледі, ол қазір концерттер мен көрмелер сияқты мәдени шараларға арналған орынға айналған. Спорт саласында қалада жартылай кәсіби футбол клубы – A. F. C. Sudbury бар, ол футбол пирамидасының жетінші деңгейінде өнер көрсетеді. Мұнда суретшінің туындыларын ұлықтайтын Гейнсборо үйі мұражайы орналасқан.
Sudbury ('/s//ʌ//d//b//ər//i/, /local/'/s//ʌ//b//ər//i/) is a market town in the south west of Suffolk, England, on the River Stour near the Essex border, 60 mile (97 km) north east of London. At the 2011 census, it had a population of 13,063. It is the largest town in the Babergh local government district and part of the South Suffolk constituency. Sudbury was an Anglo Saxon settlement from the end of the 8th century, and its market was established in the early 11th century. Its textile industries prospered in the Late Middle Ages, the wealth of which funded many of its buildings and churches. The town became notable for its art in the 18th century, being the birthplace of Thomas Gainsborough, whose landscapes offered inspiration to John Constable, another Suffolk painter of the surrounding Stour Valley area. The 19th century saw the arrival of the railway with the opening of a station on the historic Stour Valley Railway, and Sudbury railway station forms the current terminus of the Gainsborough Line. In World War II, US Army Air Forces bombers operated from RAF Sudbury. Today, Sudbury retains its status as a market town with a twice weekly market in the town centre in front of St Peter's Church, which is now a cultural venue for events such as concerts and exhibitions. In sport, the town has a semi professional football club, A. F. C. Sudbury, which competes at the seventh level of the football pyramid. It is home to the Gainsborough's House museum, celebrating the work of the artist.
Ерте тарих
Садберидің тарихы саксон дәуіріне дейін жетеді. Англо-саксон жылнамасында қала Suðberie ("оңтүстік қалашығы") деп тіркелген, бұл солтүстіктегі Норвич немесе Бьюри Сент-Эдмундс қалаларынан ажырату үшін болған деп есептеледі, ал 995 жылы Suðbyrig деп жазылған. Қала 1086 жылғы "Соңғы сот кітабында" жергілікті халық тауарларын айырбастау үшін келген сауда орталығы ретінде айтылады. Осы кезеңде қала қорғаныс ормен қоршалған және Стур өзенінің арнасы өзгертілген. 12 ғасырда Сент-Бартоломейдің бенедикттік монастыры мен Қасиетті қабір капелласы да салынған. 1272 жылы қала сыртында жалпақ ауруханасы құрылған. Оның денесі кейін Кентербери соборында жерленген, бірақ бас сүйегі Садберидегі үш ортағасырлық шіркеудің бірі – Сент-Грегори шіркеуінде сақталған. Саймонның туған қаласына деген қамқорлығы 1372 жылы Сент-Леонард ауруханасын құруда көрінді, ол Лонг-Мелфордқа қарай жалпақ ауруымен ауыратын адамдарға демалыс орны болды. Ол 1375 жылы құрылған Сент-Грегори колледжі үшін, сегіз дін қызметкерін ұстауға арналған, әкесінің бұрынғы үйін және оған іргелес жер учаскесін пайдаланды. 16-18 ғасырларда тоқыма өнеркәсібі үнемі табысты болмады және Садбери әртүрлі өркендеу кезеңдерін бастан өткерді. Қалалық сот арқылы қала әкімі мен кеңес қаланың істерін басқарды. Олар 1624 жылы "құтпандар, саяқылар және жақсы жалбасшылар" үшін түзету үйін салды және 1594 жылдың 4 қыркүйегіндегі дауылда жойылған Баллингдон көпірін қайта құруға қаржыландыруға тырысты. Садбериге келу үшін олар төлеген театрлық труппалардың арасында Лорд Стрэндждің адамдары (1592) және Корольдің адамдары (1610) болды. Шіркеуге қатыспау сияқты ұсақ бұзушылықтар айыппұлмен жазаланды; одан да ауыр қылмыстар үшін тағанға тігіліп, қамшыланды. Азамат соғысы кезінде қаланың жауларын, корольшілдер деп есептелгендерді, қаланы өртеп жіберуіне жол бермеу үшін 12 адамдық қарауыл жасағы құрылды. Садбери және айналасы, Шығыс Англияның көп бөлігі сияқты, 17 ғасырдың көп бөлігінде пуритандық көзқарастардың ошағы болды. Садбери "нағыз ара ұясы" деп аталатын қалалардың бірі болды. 1630 жылдары көптеген отбасылар Ұлы көші-қон кезінде болған эмиграция толқынының бөлігі ретінде Массачусетс шығанағы колониясына кетті. 1705 жылы парламентте Стур өзенінің кеме жүруі туралы заң қабылданды және өзенді Маннингтриден бастап кеме жүруге қолайлы ету жұмыстары жүргізілді. 18 ғасырда дауыс беру құқығы бар еркін азамат болу үшін төленетін ақыс тым жоғары болды және Садбери ауданы 177 басқа ағылшын қалаларымен бірге 1835 жылғы Муниципалдық корпорациялар заңымен реформаланды. 18 ғасырда Садбери жергілікті суретшілерімен танымал болды. Джон Констебл осы аймақта, әсіресе Стур өзенінде сурет салды. Суретші Томас Гейнсборо 1727 жылы Садбериде дүниеге келді және Садбери грамматикалық мектебінде білім алды. Оның туған үйі, қазір Гейнсборо үйі деп аталады, оның туындыларына арналған мұражай және жұртшылыққа ашық. Бұл үйде көптеген құнды суреттер мен оның отбасылық мүліктері сақталған. 1913 жылы Гейнсбороның ескерткіші Маркет-Хиллдегі Сент-Питер шіркеуінің сыртында, қала орталығында ашылды. 1841 жылғы жалпы сайлауда Садбери Ұлыбританияда этникалық азшылық өкілін парламентке сайлаған алғашқы орын болды, онда үнді патшайымының ұлы Дэвид Октерлони Дайс Сомбре жеңіске жетті. Алайда, ол парламентте өз орнын алуға рұқсат алмады, өйткені кейіннен ол ақылдан адасқан деп жарияланды. 1836 жылы Уолнат-Три-лейннен, Сент-Грегори шіркеуінің жанында жаңа жұмыс үйі салынды. 1946 жылдан бастап Ұлттық денсаулық сақтау қызметі құрылғаннан кейін ол жергілікті ауруханаға айналды. Садберидің католик шіркеуі, Таза Мария және Евангелист Иоанн, Леонард Стоукс жобалаған және 1893 жылы салынған. Оның ішінде Садберидің Таза Марияның киелі орыны орналасқан. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 834-ші эскадрильяның (H), 486-шы бомбалау тобының (H), 8-ші әуе күшінің B 24 Liberator бомбалаушыларының американдық эскадрильясы RAF Садбериде орналасқан. Бұл эскадрилья соғыс кезінде көптеген маңызды бомбалау және фотосуретке түсіру тапсырмаларын орындады, бірақ, бәлкім, "Зодиак эскадрильясы" деп аталады, өйткені оның бомбалаушылары он екі зодиак белгілерінің түрлі-түсті суреттерімен безендірілген. Бұл суреттерді осы эскадрильяның командирі капитан Хауэлл арнайы шақыртқан кәсіби суретші Фил Бринкман салған. Қазір әуежайдың көптеген ғимараттары, соның ішінде басқару мұнарасы да бұзылған. Шекаралық жолдың бөліктері, ұшақ тұрақтары және бұрынғы ұшу-қону жолақтарының екі тар бөлігі Чилтон, Ньюманс Грин және Грейт Уолдингфилд арасындағы жаяу жолдарды құрайды. Өзен бойында және Баллингдон көпірінің жанында көптеген бекініс нысандары салынған, олардың көпшілігі бүгінгі күнге дейін сақталған.
Басқару
Садбери – Батыс Саффолк әкімшілік округіне қарасты муниципалды болыс, оның бас кеңсесі Садбери қалалық үйінде орналасқан. Болыс Садбери және Баллингдон, сондай-ақ 1935 жылға дейін Садбери Сент-Бартоломей приходтарын қамтыды. 1974 жылғы жергілікті басқаруды қайта ұйымдастыру барысында болыс таратылып, оның орнына Баберг құрылды. Суффолк графтығының қалалық емес округінде. Садбери мұрагерлік приходқа айналды. Қалалық аймақ болғандықтан, приход кеңесі мен оның төрағасы тиісінше «қалалық кеңес» және «қалалық әкімі» деп аталады. 1559 жылдан 1844 жылға дейін Садбери парламенттік сайлау округі Парламентке екі депутатты жіберді. Алдыңғы жылғы қосымша сайлауда Эдвард Барнс пен Дж. Багшоу екі кандидатқа да 263 дауыс берілді, тең түсті. Садбери қаласының әкімі бұрын дауыс бергеніне қарамастан, Барнске шешуші дауыс берді, бұл шешім қалада ауқымды тәртіпсіздіктерге әкелді. 1885 жылғы Орынды қайта бөлу туралы заңмен 1885 жылғы жалпы сайлауға сол аттас графтық сайлау округі құрылды, ол бірінші болып өткен дауыс беру жүйесімен бір депутатты сайлады. 1950 жылғы жалпы сайлауда ол Вудбридж сайлау округімен біріктіріліп, Садбери және Вудбридж округі құрылды. 1983 жылы бұл округ таратылды, ал Садбери жаңа Оңтүстік Саффолк округінің құрамына кірді. Қазіргі депутат – Джеймс Картлидж (Консервативтік партия).
Мектептер
Қаладағы жалғыз орта мектеп – Ормистон Садбери академиясы. Мектеп 1972 жылы Судбери жоғары мектебі ретінде, Судбери грамматикалық мектебінің, қыздарға арналған орта мектебінің және орта заманауи мектебінің бірігуі нәтижесінде құрылды, бұл жан-жақты білім беру енгізілгеннен кейін болды. Тюдор CEVC бастауыш мектебі, Сент-Грегори CEVCP, Сент-Джозефтің Рим-католик бастауыш мектебі және Вудхолл бастауыш мектебі сияқты бірнеше бастауыш мектептер бар. Сол атаумен аталған қаладағы он бесінші ғасырдың ғимаратында жартылай орналасқан Салтерс Холл мектебі 1995 жылы жабылды.
Медиа
Садбериде күн сайын шығатын «East Anglian Daily Times» газеті «Archant» тобына тиесілі. Сонымен қатар, екі апталық газет те бар, олардың екеуі де бейсенбі күні жарияланады. «Archant» тобына тиесілі «Sudbury Mercury» газеті үй шаруашылықтарына тегін жеткізіледі, ал «Iliffe Media» тобына тиесілі «Suffolk Free Press» газеті Оңтүстік Суффолк және Солтүстік Эссекс айманындағы дүкендерде сатылады.
Спорт
Қаланың негізгі футбол клубы А. Ф. С. Садбери 1999 жылдың 1 маусымында екі клубтың бірігуі арқылы құрылды: 1885 жылы құрылған Садбери Таун және 1958 жылы құрылған Садбери Уондерерс. Олар FA Vase турнирінің үш мәрте финалистері және қазіргі уақытта Isthmian League Premier Division мүшесі болып табылады. Жергілікті регби клубы, Садбери R.F.C. бұрын ағылшын регбиінде National 3 деңгейіне дейін жеткен, бірақ қазіргі уақытта Лондон 2 Солтүстік-Шығыс лигасында ойнайды. Клубтың алаңы көршілес Ұлы Корнард ауылында орналасқан. Қаланың ең көне спорт клубы – 1787 жылы құрылған Судбери крикет клубы, қазіргі уақытта Шығыс Англия премьер-лигасында өнер көрсетеді. Теміржол станциясының жанындағы Кингфишер демалыс орталығында 25 метрлік жүзу бассейні, сауна, фитнес орталығы және балаларға арналған ойын алаңы бар. Онда Судбери Стормс жүзу клубы орналасқан. 1874 жылы құрылған Судбери қайық клубы (бұрынғы Судбери қайықтар клубы) әлемдік соғыстарды қоспағанда, жыл сайын қалада регата өткізіп келеді. Оның Квей-Лейн көшесінде қайық үйі мен клуб үйі бар және Friars Meadow маңындағы Stour өзенінде 1500 метрге дейін қайық жүзеді. Басқа спорттық топтарға каноэ клубы, хапкидо клубы, жүгіру клубы және бокс клубы кіреді.
Мәдениет
Бір кездері қарқынды және маңызды өзен порты болған Садберидегі өзен жағасындағы соңғы өнеркәсіптік ғимарат қаладағы Quay театрына айналдырылды. 1968 жылы құрылған River Stour Trust штаб-пәтері Садбериде орналасқан, ал Корнард шлюзінде арнайы салынған келушілер орталығы бар. Траст Quay Lane-дегі астық қоймасынан электр қуатымен жүретін қайықтарды пайдаланады, олар өзен ағысымен бірнеше шақырым төменде жатқан Great Henny қаласына дейін қатынайды. Әр жылдың қыркүйек айында Стур өзенінің 39 шақырымдық бөлігінде жүздеген каноэ және шағын қайықтарды ұнататын адамдар үшін «Садбери – теңізге» атты демалыс күндері іс-шара өтеді, ол Каттавадеде аяқталады. Садбери қаласының орталығындағы Market Hill төбесінде орналасқан бұрынғы Сент-Петр шіркеуі қазірде тірі музыка мен басқа да қойылымдар, өнер көрмелері мен базарлар үшін мәдени орталық ретінде пайдаланылады. Сент-Петр шіркеуі қазір The Churches Conservation Trust ұйымы басшылығымен ғимаратты сақтау және жаңарту бойынша ірі қайта жаңарту жобасының іске асыру кезеңінде. Valley Walk велосипед және жаяу жолы Судберидің су алаптарынан басталып, пайдаланылмаған теміржол бойымен жалғасады, Лонг Мелфорд ауылдық паркіне жақын аяқталады, содан кейін Мелфорд Уолкке қосылады. 2006 жылдан бастап қалада қайырымдылыққа қаражат жинау мақсатында Leestock атты поп-музыка фестивалі өтіп келеді. Балалар жазушысы Доди Смит Садбериге жақын жерде тұрды, ал оның танымал романының бір бөлігі – «Жүз бір далматин», Диснейдің «Жүз бір далматин» фильмінің түсіріліміне әсер етті, оның оқиғасы осы қалада, Сент-Петр шіркеуін қоса, өтеді. Олар түн ортасына дейін Садбери сауда қаласына келді. Понго Стур өзені үстіндегі көпірден өтетін кезде тоқтады. «Міне, біз Саффолк графтығына кірдік!» деді ол, қуанышпен. Олар ескі үйлердің тыныш көшелері арқылы базар алаңына қарай жүгірді. Олар бірде-бір ит кездестіріп, кешкі қаңғыруда (Twilight Barking) шағын иттің жаңалықтарын естігісі келіп, үміттенген, бірақ тіпті мысық та қозғалған жоқ. Олар бұлақтан су ішкенде, шіркеу сағаттары түн ортасын хабарлады.
Көлік
Судбериге автомобиль жолдарымен A131 (Эссек графтығындағы Челмсфордтың солтүстігіндегі Литтл Уолтемнен басталып келетін) және A134 (Эссек графтығындағы Колчестерден, Бари Сент-Эдмундс арқылы, Норфолк графтығындағы Тетфордтың батысынан өтіп, Кіңс Линнның оңтүстігінде A10 жолымен бірігетін) арқылы қызмет көрсетіледі. Ескі нарық алаңында Хакни атты таксилерге арналған тұрақ бар. Қала орталығындағы Гамильтон жолындағы автобус станциясы Hedingham & Chambers және басқа операторлармен көршілес елді мекендерге қатынайтын автобустарды ұсынады. Темір жол 1847 жылы Садбериге келді, сол кезде Стур аңғары темір жолында Садбери темір жол станциясы салынды. Қала 1960-шы жылдардағы Бичингтің кесуінен (Beeching Axe) құтылып, Лондонмен темір жол байланысын сақтап қалды, бірақ өзен бойындағы көптеген ауылдар темір жол станцияларын жоғалтты. Садбери темір жол станциясы қазір Gainsborough Line деп аталатын тармақ желісінің соңғы станциясы болып табылады, ол Бюрес, Чаппел және Уэйкс Колн темір жол станцияларында тоқтап, Marks Tey темір жол станциясында аяқталады. Great Eastern Main Line-дегі бұл түйіспе Лондонмен байланысқан, онда пойыздар Ливерпуль-стрит станциясында тоқтайды. Бұрын қала порты болған; 1705 жылдан бастап жылқымен тартылған баржалар астық, жергілікті түрде жасалған кірпіш, көмір және тіпті Садбери мен Лонг-Мелфордта кілем тоқуға пайдаланылатын кокос жаңғағын көптеген су диірмендеріне тасымалдаған. Стор өзенінің сағасындағы Мистлиде Темза баржаларына шаян мен сабан сияқты жүктер тиелген, олар Лондонға жылқыларға тасымалданатын. Олар өзеннің екі жағында орналасқан бидай және арпа егістіктері үшін жылқы тыңайтқышын әкелді. 1914-1918 жылдардағы Ұлы соғыс кезінде, неміс шапқыншылығынан қорқып, қалған он төрт Stour баржалары Баллингдон каналында батырылды. Олардың біреуі Брайтлингсидегі Pioneer Trust ұйымы тарапынан көтеріліп, толыққанды қайта жаңартылды. 2012 жылы электр қуатымен жабдықталған баржа River Stour Trust ұйымына тапсырылды.
Халықаралық байланыстар
Канаданың Онтарио провинциясындағы Үлкен Сдбери қаласы (бұрын Сдбери деп аталған, күнделікті қолданыста осы атаумен жиі айтылады) 1883 жылы, Канада Тынық мұхиты темір жолы салынып жатқанда бай никель және мыс кендерінің табылуынан кейін Сдбери қаласының құрметіне аталған. Темір жол құрылысын басқарған Джеймс Уортингтон Саффолк графтығының Сдбери қаласында туған Каролина Хичкокқа үйленген еді, және оның құрметіне осы ат таңдалған. АҚШ-тың Жаңа Англия аймағында Сдбери деген атпен танымал екі қала бар: Массачусетс штатындағы Сдбери және Вермонт штатындағы Сдбери.
Туған қалалар
Судбери Германиядағы Хокстер, Франциядағы Клермон және Даниядағы Фреденсборг қалаларымен бауырласып, достық қарым-қатынас орнатқан.