Кіріспе
Саид Джаффри (8 қаңтар 1929 – 15 қараша 2015) – британдық-үнді актері. Оның мансабы алты онжылдыққа созылып, 150-ден астам британдық, американдық және үнді фильмдерінде, радиода, сахнада және теледидарда рөлдерді қамтыды. 1980-ші және 1990-шы жылдары «Менің сүйкімді кір жуушім» (1985) фильміндегі және «Таждың мүсіні» (1984) телесериалындағы, сондай-ақ «Тандури түндері» (1985–1987) және «Шағын Наполеондар» (1994) телесериалдардағы басты рөлдерінің арқасында ол Ұлыбританиядағы ең танымал азиялық актер деп есептелді. Ол Джеймс Айвори мен Исмаил Мерчанттың қарым-қатынасын дамытуға зор үлес қосты және олардың бірнеше «Мерчант Айвори Продакшнз» фильмдерінде ойнады, мысалы «Гуру» (1969), «Георги мен Боннидің суреттеріне дау» (1978), «Бомбейдің куртизандары» (1983) және «Алаяқтар» (1988). Ол Сатьяжит Рейдің «Шахмат ойыншылары» (1977) фильмімен үнді киносына енді, бұл рөлі үшін 1978 жылы «Фильмфэр» сыйлығын жеңіп алды. «Чашме Буддор» (1981) фильміндегі паан сатушы Лаллан Миян рөлі оған үнді көрермендерінің арасында танымалдылық әкелді. Ол Радж Капурдың «Ганганың таза суы, Рам» (1985) және «Хенна» (1991) фильмдеріндегі рөлдерімен Үндістанда кеңінен танылды, екеуі де «Фильмфэр» сыйлығына ұсынылды. Ол британдық және канадалық кино сыйлықтарына ие болған алғашқы азиялық болды. 1995 жылы ол драма өнеріне қосқан үлесі үшін OBE орденімен марапатталды, бұл құрметке ие болған алғашқы азиялық адам болды. Оның «Саид: Актердің жолы» атты естеліктері 1998 жылы жарық көрді. 2015 жылдың 15 қарашасында ол Лондондық ауруханада ми қан кетуінен үйінде құлап, қайтыс болды. 2016 жылдың қаңтарында ол «Падма Шри» сыйлығымен марапатталды.
Saeed Jaffrey (8 January 1929 – 15 November 2015) was a British Indian actor. His career covered film, radio, stage and television roles over six decades and more than 150 British, American, and Indian movies. During the 1980s and 1990s he was considered to be Britain's highest profile Asian actor, thanks to his leading roles in the movie My Beautiful Laundrette (1985) and television series The Jewel in the Crown (1984), Tandoori Nights (1985–1987) and Little Napoleons (1994). He played an instrumental part in bringing together film makers James Ivory and Ismail Merchant and acted in several of their Merchant Ivory Productions films such as The Guru (1969), Hullabaloo Over Georgie and Bonnie's Pictures (1978), The Courtesans of Bombay (1983) and The Deceivers (1988). He broke into Indian films with Satyajit Ray's Shatranj Ke Khilari (1977) for which he won the Filmfare Best Supporting Actor Award in 1978. His cameo role as the paanwala Lallan Miyan in Chashme Buddoor (1981) won him popularity with Indian audiences. He became a household name in India with his roles in Raj Kapoor's Ram Teri Ganga Maili (1985) and Henna (1991), both of which won him nominations for the Filmfare Best Supporting Actor Award. He was the first Asian to receive British and Canadian film award nominations. In 1995 he was appointed an OBE in recognition of his services to drama, the first Asian to receive this honour. His memoirs, Saeed: An Actor's Journey, were published in 1998. He died at a hospital in London on 15 November 2015, after collapsing from a brain haemorrhage at his home. He was posthumously given the Padma Shri award in January 2016.
Ерте өмір және білім
Саид Джаффри 1929 жылдың 8 қаңтарында Пәнджоб аймағының Малеркотала қаласында пәнджәби мұсылман отбасында дүниеге келді. Сол кезде оның шешесінің әкесі, Банур хан Бахадур Фазл Имам, Малеркота князьдығының премьер-министрі (диуан) болған. Оның әкесі, доктор Хамид Хусейн Джаффри, дәрігер және Британдық Үндістанның Біріккен провинцияларының Денсаулық сақтау қызметі бөлімінде мемлекеттік қызметкер болды. Хамидтің әйелі және Саид Джаффридің анасы – Хамида Бегум. Джаффридің екі інісі – Вахид пен Хамид, және бір қарындасы – Шагуфта болды. Джаффри мен оның отбасы Біріккен провинциялар ішіндегі бір медициналық мекемеден екіншісіне көшіп, Музаффарнагар, Лакхнау, Мирзапур, Канпур, Алигарх, Муссори, Горакхпур және Джанси сияқты қалаларда тұрды. Оның әкесі үкіметтік қызметтегі дәрігер болғандықтан, Біріккен провинциялардың көптеген ауылдық аймақтарында орналастырылып, отбасы онымен бірге көшіп-қонып жүрді. Ол дүниеге келген кезде Джаффридің шешесінің әкесі Малеркота князьдығының диуаны (бірінші министр) болды. 1938 жылы Джаффри Алигарх мұсылман университетінің Минто Циркл мектебіне қабылданды, онда ол мимикрия талантын дамытты. 1939 жылы ол мектептегі Аурангзеб туралы қойылымда Дара Шикох рөлін ойнады. Алигархта Джаффри урду тілін меңгерді және атпен жүру мектебіне қатысты. Алигархтың жергілікті кинотеатрларында ол көптеген Болливуд фильмдерін көріп, Мотилал, Притхирадж Капур, Нур Мохаммед Чарли, Қорқынышсыз Надя, Канан Бала және Дурга Хоте фильмдерінің жанкүйеріне айналды. Қалада тұруға шамасы келмей, туыстары да болмағандықтан, Джаффри түндерін кеңсе ғимаратының артындағы орындықта өткізді. Станция директоры Мехра Масани оған ай сайын 30 рупийге YMCA-да бөлме бөлісуге көмектесті. Джаффри саяхат үшін "Ралей" велосипеді сатып алды. Алғашқы қойылым Жан Коктоның "Бүркіттің екі басы бар" пьесасы болды, онда Мадхур Бахадур Саидтың қарсыласы Азарел рөлінде Королеваның оқырманы рөлін ойнады. 1953 жылы Миранда Хаусын бітіргеннен кейін Бахадур "All India Radio"-ға жұмысқа орналасты. Ол түнде диджей болып жұмыс істеді. Джаффри мен Бахадур "жарқын ғашықтық сезімге" беріліп, Коннаут-Плейс қаласындағы Гейлорд ресторанында кездесті. 1955 жылдың соңында Джаффри Фулбрайт стипендиясын жеңіп, келесі жылы Америкада драма оқуға мүмкіндік алды. Саяхаттың ортасында Джаффри Бахадурмен үйлену үшін Майамиден Вашингтонға оралды, олар шағын азаматтық рәсіммен неке қиды. Мерчант Джаффрилерге "Кішкентай саз балшық арбасы" атты Бродвей қойылымын қою туралы ұсыныс жасады. Джаффри оны үйіне кешкі асқа шақырды, сол жерде ол Мадхурмен алғаш рет танысты. Джаффри Исмаил Мерчанттың "Оскарға" ұсынылған "Әйелдің жаратылуы" (1960) қысқаметражды фильмінің баяндауын жасады. Сол жылы ол Театр кітапханасының эквивалентінде "Он екінші түн" атты Бродвей қойылымында теңіз капитаны Антонио рөлінде ойнады. 1961 жылы "Қылыш пен флейта" Нью-Йоркте көрсетілгенде, Джаффрилер Исмаил Мерчантты көрсетілімге қатысуға шақырды, онда ол Айворимен алғаш рет танысты. Содан кейін олар Джеффрилердің кешкі астарында жиі кездесіп, жеке және кәсіби серіктестікке айналдырды. 1963 жылы Джаффри Лотте Леньямен және Америка Ұлттық театры мен академиясымен бірге Бостон, Чикаго, Милуоки және Детройт қалаларында Брехттің Брехт туралы ревюін орындау үшін гастрольдік сапарға шықты. 1964 жылдың жазында Джаффри бірнеше актер достарымен бірге "Көшедегі театр" атты көп ұлттық гастрольдік компания құрып, Мольердің "Докторы өзіне қарамастан" ромасын Гарлем, Бруклин және Бедфорд-Стуйвесантта тегін орындады. 1964 жылы Джаффрилердің некесі ажырасып кетті. Сол жылдың жазында ол Алексис Смит қатысқан "Кәупір сүйіктісі" комедиясында ойнады, ол Массачусетс, Коннектикут және Мэн штаттарында гастрольдік сапарда болды. Кейін сол жылы ол "Авангард" лейблы үшін "Махаббат өнері" атты "Камасутра" туралы баяндама жаздырды. 1967 жылдың ақпанында Time журналы оны "барлық уақытта жасалған бес ең жақсы ауызша жазбаның бірі" деп атады. 2001 жылы ол Лондон Палладиумында "Патша мен мен" мюзиклінің тұсаукесерінде Майкл Аспельдің таңғалдыруымен қайтыс болды.
Жеке өмір
Оның есімін алған алғашқы әйелі Мадхур Бахадур, ескі Делидегі ежелгі және бай индус Қайаста әулетінен шыққан. Ол көптеген үнді және британ фильмдерінде ойнаған, сондай-ақ тамақ және саяхат телешоуларының жүргізушісі ретінде сәтті мансапқа ие болған танымал актриса. Джаффри мен Бахадур 1958 жылдың қыркүйегінде Вашингтонда неке қиып, 1966 жылы Мексикада ажырасты. Олардың үш қызы болды: Зия, Мира және Сакина Джаффри. Соңғысы "The Perfect Murder" фильмінде анасымен бірге актерлік дебютін жасады, бұл фильмді Мерчант Айвори түсірген. 1998 жылы Джаффри "Саид: Актердің жолы" атты автобиографиясын жариялады.
Өлім
Джаффри 2015 жылдың 14 қарашасында таңғы сағаттарда Лондондық ауруханада қайтыс болды. Ол 86 жасқа толыпты. Ол Лондон қаласындағы үйінде ми қан тамырларының жарылуынан құлап, есін жойған жоқ.