Кіріспе

Коралл балдырлары (Corallinales) тәртібі
Автоматты taxobox
|taxon=Corallinales
|fossil range=

Коралл балдырлары – Corallinales тәртібіне жататын қызыл балдырлар. Олардың ерекшелігі – жасуша қабырғаларындағы карбонатты шөгінділердің арқасында қатты таллосы. Бұл балдырлардың түсі көбінесе қызғылт немесе қызыл түстің басқа да нюанстары болады, бірақ кейбір түрлері күлгін, сары, көк, ақ немесе сұр-жасыл түсті де болуы мүмкін. Коралл балдырлары коралл рифтерінің экологиясында маңызды рөл атқарады. Теңіз кірпілері, попугай балықтары, және иттіктер мен хитондар (екісі де моллюскалар) коралл балдырларымен қоректенеді. Жылы теңіздерде коралл балдырлары Coralligène ("кораллбалды") типті балдыр рифінің негізгі құраушылары болып табылады. Көптеген түрлері бүкіл әлемдегі теңіз суларында кездесетін, қабыққа немесе тасқа ұқсас жаратылыстар. Тек бір түрі ғана тұщы суда тіршілік етеді. Қазіргі кезде олар көбею құрылымдарының ерекшеліктеріне сәйкес екі отбасыға бөлінеді.

Тарату

Коралл балдырлары әлемнің барлық мұхиттарында кең таралған, олар көбінесе тасты беттердің 100% -ға жуық бөлігін жабады. Тек бір түрі – Pneophyllum cetinaensis тұщы суда кездеседі. Оның ата-тегі тұзды-тұщы суларда өмір сүрген, және ол бұрыннан-ақ осмостық стресске, сондай-ақ судың тұздылығы мен температурасының күрт өзгеруіне бейімделген. Көптеген түрлері эпифиттік (басқа балдырлардың немесе теңіз шөптерінің үстінде өседі) немесе эпизоик (жануарлардың үстінде өседі), ал кейбіреулері тіпті басқа коралл балдырларында паразиттейтін болады.

Тіршілік ету ортасы

Кораллиндер судың әртүрлі тереңдіктерінде тіршілік етеді, олардың таралуы мезгіл-мезгіл құрғаққа шығатын жағалау аймақтарынан бастап 270 метрге дейін жетеді (шамамен жарықтың максималды өту шегі). Кейбір түрлері тұздылығы төмен суларға төзімді, ал тек бір ғана таза суда өсетін коралл түрі бар. (Дегенмен, морфологиялық тұрғыдан ұқсас, бірақ карбонат түзбайтын Hildenbrandia тұқымдасының кейбір түрлері тұщы суда тіршілік ете алады.) Судың әртүрлі мөлдірлігі мен қоректік заттардың концентрациясына төзімді.

Минералогия

Коралл балдырларында кальций карбонаты бар болғандықтан, олар жақсы қазбаланады. Олар мұнай геологиясындағы стратиграфиялық маркерлер ретінде ерекше маңызды. Коралл тасы ежелгі грек мәдениетінен бері құрылыс материалы ретінде қолданылып келген. Жасуша қабырғасын құрайтын кальцит кристалдары жасуша қабырғасына перпендикуляр бағытта созылған. Кальцит әдетте магний (Mg) қосады, ал магнийдің мөлшері түрлерге және су температурасына байланысты өзгеріп отырады. Магнийдің үлесі жоғары болған жағдайда, шөгінді минерал мұхит суында, әсіресе салқын суларда оңай ериді, бұл кейбір коралл балдырларының қоршаған ортаның қышқылдануына осалдығын арттырады.

Тарих

Тірі организм ретінде танылған алғашқы коралл балдыры, шамамен біздің заманымыздың 1 ғасырында *Corallina* болды. 1837 жылы Родольфо Амандо Филиппи коралл балдырларының жануарлар емес екенін анықтады және *Литофилл* және *Литотамнион* деп екі туыс атауын ұсынды (кейін *Литотамниум* деп өзгертілді). Коралл балдырлары Атлантика және Үнді-Тынық мұхиттарындағы толқындармен шайылатын рифтер үшін балдыр жотасының рифтік құрылымын құруда ерекше маңызды. Балдыр жоталары – негізінен бунақсыз коралл балдырларымен (Адей, 1978) құралған карбонаттық құрылымдар. Олардың қалыптасуы үшін жоғары және тұрақты толқын әрекеті қажет, сондықтан жел бағытының аз немесе мүлдем өзгермейтін рифтерде жақсы дамиды. Балдыр жоталары – мұхит толқындарының жағалауға тиюін және жағалау эрозиясын болдырмауға көмектесетін негізгі рифтік құрылымдардың бірі.

Экономикалық маңызы

Кальцийленген құрылысының арқасында коралл балдырларының көптеген экономикалық пайдасы бар. Бразилия жағалауынан мыңдаған шақырымға созылған маэрль ормандарының бір бөлігі жинақталатын болады. Бұл ормандарда Lithothamnion және Lithophyllum туыстарына жататын, әлі анықталмаған түрлер кездеседі.

Топырақты кондиционирлеу

Жерді жақсартушы заттар ретінде қолданылатын жабыспаған кораллдар (maërl) жинау 18-шы ғасырға дейін жетеді. Бұл, әсіресе, Ұлыбритания мен Францияда маңызды, онда жыл сайын 300 000 тоннадан астам Phymatolithon calcareum (Pallas, Adey & McKinnin) және Lithothamnion corallioides теңізден шығарылады.

Дәрі-дәрмек және азық-түлік

Кораллиндерді медицинада ең алғаш рет пайдаланғанда, Corallina және Jania туыстарына жататын бунақты кораллиндерді ұнтақтап, құрттарға қарсы дәрі жасаған. Бұл қолдану 18-ші ғасырдың соңында тоқтатылды. Қазіргі медициналық ғылым кораллиндерді тіс сүйектерін имплантациялау үшін пайдаланады. Жасушалардың бірігуі сүйек тінінің жаңаруына қалыпты жағдай жасайды. Maërl сонымен қатар мал мен шошқаларға қосымша тамақ ретінде, әрі қышқыл суды тазарту үшін қолданылады.

Аквариумдар

Теңіз аквариумдары саудасында сатылатын тірі тастың әдемі түсті құрамы және рифтердің саулығының маңызды бөлігі болатын коралл балдырлары, үй аквариумдарында эстетикалық құндылығымен және аквариум экожүйесіне тигізетін пайдасымен ізделіс тапқан.