Кіріспе

Контрплан – парламенттік және саяси дебаттарда кеңінен қолданылатын пікірсайыс теориясының бір бөлігі. Пікірсайыс теориясының кейбір түсініктемелерінде оппозициялық тарап дебатта жағымды тараптың ұсынысын немесе жоспарын қолдамай, қалыпты жағдайды қорғауға міндетті, ал контрплан оппозицияға өз жоспарын немесе ұстанымын қорғауға мүмкіндік береді. Бұл жағымды тарапқа оппозицияның ұсынысына қатысты кемшіліктерін айтуға да мүмкіндік туғызады.

Жергілікті сипаты

Дебаттардың көп бөлігі белгілі бір шешім немесе жақтау мәлімдемесінен басталады. Оң жоспар шешімді теориялық тұрғыдан немесе кем дегенде оның ерекше аясында растағандықтан, теріс команданың шешімді жоққа шығаруын, әдетте статус-квоны қорғау немесе шешімді жақтаудан өзгеше қарсы жоспар арқылы қолдауы орынды. Дегенмен, көптеген жағдайларда оң жақтың нақты жоспарын таңдау құқығы теріске басқа тақырыпқа қатысты жоспарды таңдауға негіз береді, егер ол жоспармен «бәсекелес» болса. Ұлттық деңгейдегі мектеп дебаттарында осы көзқарасты қолдайтындар оң жақ нақты жоспарын таңдағаннан кейін, егер ол тақырыпқа сәйкес болса, шешіммен байланысын толықтырып, жақтаудың қалған бөлігін теріс жаққа береді деп санайды. Сонымен қатар, егер тақырыптық негіз тек оң жақта болса, теріс жаққа шешімнің басқа да мүмкін мысалдарына шабуыл жасауға рұқсат етілуі мүмкін, олар оң жоспар сияқты тиімді болмауы мүмкін. Бұл тұжырым дебат парадигмасымен және гипотезаны тексерудің аргументациялық теориясымен байланысты. Сондай-ақ, тек тақырыпқа сәйкес қарсы жоспарларға ғана рұқсат етуді талап ететін дебат теориясының шағын тобы бар. Бұл теория көбінесе «Жоспар-Жоспар» деп аталады және оң жақтың өзінің саясаты шешімнің ең жақсы мысалы екенін дәлелдеуге міндетті екенін айтады. Теріс жақ жоспардан артық пайда әкелетін тақырыпқа қатысты қарсы жоспарларды ұсынумен шектелуі керек. Бұл теория бәсекелестік туралы дәстүрлі түсініктерді қабылдамайды және оң жақтың жоспармен салыстырғанда қарсы жоспарға қарсы шабуыл жасауға дайын болуы керек деп санайды, себебі ол шешімнің қабылданған және болжамды тіліне сәйкес келеді. Бұл көзқарасқа белсенді жақтастары болғанымен, көптеген орталарда кең танылмады.

Қарсы жоспардың жай-күйі

Теріс жаққа қарсы жоспарларды іске асыру мүмкіндігі күшті артықшылық беретіндіктен, оң жақ олардың қолданылуына белгілі бір шектеулер қоюға табиғи түрде ұмтылады. Теріс жақ кез келген уақытта бас тарта алатын бірнеше қарсы жоспарды іске асыруға рұқсат етілуі керек пе? Теріс жақтың қарсы жоспарды қолдаудан бас тастап, бұрынғы жағдайға, басқа қарсы жоспарға немесе сындық тұрғыдай басқа ұстанымға ауысуына шектеулер болуы керек пе? Қарсы жоспардың мәртебесі – бұл шарттар жиынтығы, ол, практикада көбінесе нақты анықталмағанмен, теріс жаққа бір немесе бірнеше қарсы жоспарды қолдауға мүмкіндік береді. Оң жақ әдетте қарсы жоспар туралы 1NC сөйлегеннен кейін немесе қарсы жоспар орындалған сөйлеуден кейін қарсы сұрақтар кезінде сұрайды.

Шартты түрде

Шартты қарсы жоспар мәртебесі теріс тараптың қарсы жоспарларды жақтау мүмкіндігіне шектеу қоймайтынын немесе өте аз шектеу қоятынын білдіреді. Бұл көбінесе теріс тараптың қарсы жоспардың мәтінін өзгерте алмайтынын көрсетсе де, теріс тараптың пікірлер кезеңінің кез келген сәтінде қарсы жоспарды жақтаудан бас тартуға теориялық негізі бар екенін білдіреді. Көптеген пікірсайыстар шартты қарсы жоспарлардың немесе критиктердің заңдылығы туралы "теориялық" аргументтерде жеңіліп немесе жеңіледі. Шарттылық қазіргі уақытта саяси пікірсайыс қауымдастығында заңды деп мойындалғанмен, 1970 жылдары олай болмаған. Теріс тараптың командалық қарсы жоспарынан бас тартуы гипотезалық тексерудің толыққанды еместігін мойындау болып табылады, бұл уақыт пен аргументацияны бекерге жұмсау. Жоғары сыныптан жоғары деңгейдегі пікірсайыстар шарттылыққа қарағанда ұсынысты, кем дегенде, оның білім беру құндылығы мен мақсатының маңыздылығы үшін артық көреді. Нақты әлемдегі азаматтық қоғамда азаматтардың шартты ұсыныстары, петициялары және референдумдары үшін шексіз ресурстар болмағандай, саяси пікірсайыстағы пікірсайысшылардың да мүмкіндігі шектеулі. Жоспар немесе қарсы жоспар "кеңес пен келісім" мәселесі ретінде ұсынылады, аргументацияның артықшылықтарын бағалау және "Push Debate" немесе "Stock Issues арқылы бәсекелестік" пікірталасы арқылы төлем қабілеттілігін жақтаудың артықшылықтары мен кемшіліктерін бағалау үшін. Шарттылық гипотезалық тексеруге айналады, бұл болжамды ғылымда жақсы белгілі, себебі саясат тек зерттеумен ғана айналыспайды, сонымен қатар халық пен табиғи ресурстар үшін күреседі, осы себепті саяси пікірсайыс болжамды ғылымнан ерекшеленеді. Мысалы, оң жақтың шетелдік істер тақырыбында бес түрлі елдің қатысуымен көпжақты, бір жақты, екі жақты қатаң сынақтан өтуін талап ету ақылға сыймайды, бірақ егер адам шешімді іске асыратын идеалды "ең жақсы жоспарды" іздесе, турнир маусымы бойына жеңілдетілген "тексерулер" жүргізілуі мүмкін.

Шарттылық - жаман аргументтер, тақырыптық артық

Жаман шарттылықты жақтаушы команда дәлелдей алады. Егер жақтаушы команда шарттылықтың заңсыз екенін дәлелдесе, олар әдетте жоспардағы мына мәселелер бойынша жеңіске жетеді: тақырыпқа сәйкестік, негіздер, істің негіздемесі және шешілуі. Бұл факторлардың барлығы төлемділікті қамтамасыз ету үшін жеткілікті болуы керек. Көптеген аргументтерге олардың уақытын ысыраптап, «қозғалатын нысана» құратын, қай аргументтерді қабылдау керектігін және қайсысын жобадан шығару керектігін таңдау мүмкіндігі жатады. Қарапайым тілмен айтқанда, жақтаушы команда қарсы команданың қандай аргументтерді таңдайтынын білмейді, сондықтан олар жауап берген кейбір аргументтер айналым соңына дейін талқыланбауы мүмкін. Бұл аргумент «әділеттілік» талабына жатады. Көптеген аргументтер «білім беру» талаптарына негізделген болады. Жақтаушы команда шарттылықтың білім беру мақсатына қызмет етпейтінін айтады, себебі ол қарсы командаға нашар немесе қайшылысқа толы аргументтер келтіруге және кейіннен оларды елемеуге мүмкіндік береді. Одан да маңыздысы, бұл жақтаушы команданы олардың келтірген аргументтеріне қарсы қолданылуы мүмкін жағдайға түсіруі мүмкін. Мысалы, егер қарсы команда экономикаға зиян келтіретін аргумент пен капитализмді сынаған аргумент келтірсе, жақтаушы команда экономикаға көмектесетінін айта алмайды, себебі бұл оларды капитализмді сынаған аргументпен байланыстырады. Сондай-ақ, олар капитализмді азайтатынымызды айта алмайды, себебі бұл оларды экономикаға зиян келтіретін аргументпен байланыстырады. Дегенмен, қарсы команда өз позициясын «шарттылық» тесті ретінде қарастырмаған дұрыс. Жоғарыда айтылғандай, капитализмге және экономикаға қарсы сын-пикирлерді жай ғана жоспардың төлемділігіне (қарсы жоспар) және негіздемесіне (критика) қарсы қолдануға болады. Жақтаушы команда осы екі фактордың біреуін жоғалтса, олар тұқым қуалаушылығын жоғалтады. Әділ негізде, егер қарсы команда осы екі фактордың біреуін жоғалтса, онда қарсы команда жақтаушы командаға тек тұқым қуалаушылығын мойындайды. Қалған салмақталған аргументтерді жақтаушы команда қарсы команданың екі факторды жоғалтуы олардың қарсы жоспарына немесе сын-пікірлеріне қалай зиян келтіретінін салмақтау арқылы талқылауы керек. Сондықтан, қарсы команданың сын-пікірден айырылуы, толқыту талқылауынан айырылуынан жақсы, бұл жоспардың зияндары мен қарсы жоспардың артықшылықтарын қарастыруға мүмкіндік береді. Қарсы команда соңғы сөзін қалай жеңіске жеткізу керектігін, қандай мәселелер шешімді анықтайтынын және неліктен олардың маңызды екенін түсіндірудің басқа да жолдары бар. Сократтық ағым мен стазис теориясынан қарағанда, тақырыпқа сәйкестік шарттылық емес, және тақырыпқа сәйкестік жақсы пікір-таласты сақтап, бәсекеге қабілеттілікке алаңдаудан гөрі жақсы орынға ие болуға көмектеседі; олар жақсы дәлелденгенде стазис күйіне жетеді. Тақырыпқа сәйкестікті тақырыпқа сәйкестік емес, оны мәселені, әсіресе сын-пикирлерге және нәтижесіз шешімдерге қарсы дәлелдеу үшін бөліп қарастыруға болады. Шарттылық тақырыпқа сәйкестіктен тыс және тұрақтылықты (қазіргі жағдайдың белгісіз қауіптері) және зиянды (шешіммен шешілуі тиіс белгілі қауіптер) күшейтеді. Көптеген табысты тақырыпқа сәйкестік аргументтері қарсы жоспарларды жояды, бірақ жақтаушы команда төлемділіктің бірегейлігін қорғау үшін де қиындықтарға тап болуы мүмкін.

Шарттылық Жақсы аргументтер

Жақсы шарттылықты қарсы команда дәлелдеуге құқылы. Егер қарсы команда шарттылықтың заңды екенін дәлелдесе, олар шартты қарсы жоспарларын және/немесе сындық тұжырымдамаларын қолдануға рұқсат алады. Көбінесе, жақтаушы команда пікірсайысқа дайындалуда алғашқы сөзді пікірсайыстан бұрын жазу арқылы үстемдік танытады, ал қарсы команда жақтаушы команда қандай ұстанымды қорғайтынын пікірсайыс барысында ғана біледі. Қарсы команда сондай-ақ, әділдік туралы аргументтерді бағалау мүмкін емес деп мәлімдейді, себебі пікірсайыста әрқашан белгілі бір деңгейде әділсіздік болады, бұл жалған және беткей пікір. Білім беру туралы аргументтерге жауап ретінде, қарсы командалар шарттылықтың нақты өмірде кездесетінін айтады, өйткені саясаткерлер көбінесе екі нұсқадан артық арасында шешім қабылдайды. Олар сондай-ақ, қарсы команданың міндеті жақтаушы команданың жоспарының жаман идея екенін дәлелдеу ғана екенін, оны қалай істегендерінің маңызды еместігін айтуы мүмкін. Соңында, қарсы команда көбінесе, егер жақтаушы команда шарттылықтың жаман екендігі туралы дұрыс болса да, бұл олардың бүкіл пікірсайысты жоғалтуына себеп емес, тек олардың шартты аргументтеріне дауыс бермеуіне себеп болады деп мәлімдейді. Шарттылықтың жалғыз түрі – жаңа жоспар элементтерін немесе қарсы жоспарды енгізбейтін, «адамгершілік негізде» келісілген Сократ ағыны. Бұл саясат күшке енгенге дейін теориялық пікірсайыстың жетілген түрі және кейде практикада да қолданылады. Ол «адамгершілік тұрғысынан негізделген» дегенді білдірмейді, бірақ Fiat-ты қамтиды, сайлаушы ретінде «адамгершілік тұрғысынан негізделген» ұғымын қолданады, ал «адамгершілік тұрғысынан негізделген» көптеген контексттердегі алғышарттарды қамтиды: іс-әрекеттегі жағдай немесе жағдай, пікірсайыс туралы білім, сөздік пікірсайыс, сөздік байланыс, саясат, саяси жоспар, пікірсайысқа арналған қарар және басқа да мәселелер. Сократ ағынының ең төменгі деңгейі – «дәлелдеу алаңы». Қарсы команда жүргізетін ақталу: Fiat маңызды емес, жақтаушы команда жоспар мен қарарды қарсы командаға қауіпсіз басқару үшін береді, осылайша қарсы команда пікірсайыста айқындалған статус-квоның зиянын тоқтатып, барлық басқа да мәселелерді жеңе алады, егер жақтаушы команда «адамгершілік тұрғысынан ақтауды» ұсына алса, қарсы команда жақтаушы команда бас тартқан жағдайда да осыны істейді. Формалданылған Сократ ағыны – жаттықтырушылар, тренерлер, қарар және жоспар жасаушылар үшін интуицияны пайдалану арқылы уақытты ысырап етуден сақтану үшін қолданылатын ең жоғары деңгейдегі типтік теориялық пікірсайыстардың бірі. Нақты өмірдегі мысал – Дональд Трамптың импичменті және Сенаттағы сот процесі, импичмент (шарттылық, тақырыптан тыс) тергеуінен ақталуға (типтік) дейін айлар бойы созылған үлкен Сократ ағыны.

Шартсыз

Шартсыз қарсы жоспар мәртебесі – бұл теріс тараптың айналым соңында қарсы жоспарды жақтауға міндеттенетінін көрсетеді. Теріс тараптар өз аргументтеріне сенімді екенін көрсету немесе теориялық пікірталас-тартыстардан қашу үшін (әсіресе, өте қиын қарсы жоспарлар бойынша) шартсыз қарсы жоспарды жиі қолданады. Териc тарап бұрыннан шартсыз қарсы жоспарды қолданған жағдайда, ол кейіннен критикалық көзқарасты жақтауға бола ма деген пікір қақтығыстары бар. Сонымен қатар, егер теріс тарап соңғы сөйлеуде оң тараптың тақырыпқа сай емес екенін дәлелдесе, бұл қарсы жоспарды қорғау міндеттемесін бұзу болып есептелмейді.

Диспозициялық

Бастапқыда бірнеше қарсы жоспарларды қабылдамау және оң мен теріс тараптарды әрқайсысы екі саясат таңдауына шектеу қоятын, яғни теріс үшін қарсы жоспар және/немесе қалыпты жағдай, ал оң үшін жоспар және/немесе пермутация таңдауына мүмкіндік беретін шарттылықтың жұмсақ түрі ретінде ұсынылды. Бұл формуланы пайдаланудың артықшылығы – шарттылықсыздықтан туындайтын, судьядан нашар идея болатын қарсы жоспардан қашу үшін нашар идея болатын жоспарға дауыс беруді талап ететін, ақылға сыймас шешім қабылдаушы мәселесін болдырмау. Соңғы уақытта "dispositionality" командалар арасындағы айқын келісім ретінде кеңінен қолданылатын терминге айналды, әдетте 1NC қарсы сұрақтары кезінде нақтыланады. Келісімге әдетте теріс тараптың қарсы жоспарға міндеттемесі кіреді, егер оң тарап оны ешқандай шарт қоймай, өзінің жоспарымен салыстыруға дайын болса. Егер оң тарап бастама көтерсе (мысалы, пермутация жасаса), онда теріс тарап шарт қоюға құқылы, себебі оң тарап жоспарды немесе пермутацияны қорғауға мүмкіндік алады. Сонымен қатар, "dispositionality" түрлерінің бірі – егер оң тарап қарсы жоспарды тікелей жоққа шығарса, теріс тарап оны кері қайтара алады. Бірақ іс жүзінде "dispositionality" туралы көптеген түсініксіздіктер бар (мысалы, пермутация дегеніміз не?), сондықтан оң тарап бұл мәселені мүмкіндігінше нақтылауы керек. Егер теріс тарап түсінік беруден бас тартса, оң тарап бұл жағдайды теріс тараптың қарсы жоспарды әділ түрде жүргізбегенін айыптау үшін пайдалана алады, мүмкін дебаттағы немесе қарсы жоспарға қатысты басқа теориялық аргументтер арқылы.

Жоспарға кіретін

Пландық инклюзивті қарсы жоспарлар (ПИҚ) оң жақтағы жоспардың кейбір немесе барлық бөліктерін іске асырады. 100% жоспарды қамтитын қарсы жоспарлардың бәсекелестікке қатысты дәлелдері нашар болады, көбінесе тығыз теорияға сүйенеді.

Консультация

Консультациялық қарсы жоспарда басқа агент (топ немесе команда, басқа үкіметтер, ҮЕҰ және т.б.) қараудан өтеді, сондай-ақ оң жоспарға түзетулер енгізу мүмкіндігі бар. Егер байланысшы немесе кеңесші немесе сарапшы жоспарды мақұлдаса, ол бастапқы командаға жіберіледі. Егер жоспар қабылданбаса, байланысшы оны мақұлдамайды. Консультациялық қарсы жоспарлардың әдеттегі таза пайдасы – консультация жасалған топпен қарым-қатынастың жақсаруы. Мысалы, Еуропалық Одақ жоспарды қарап, түзетулер енгізіп, АҚШ Конгресінің түзетулеріне емес, Еуропалық Одақтың ұсыныстарын АҚШ дипломаттарының орындауына мүмкіндік беруі.

Ерекшелік

Ерекшелікпен қарсы жоспар оң жоспардың белгілі бір бөліктерін ғана іске асырады. Пайдасы тек оң жоспардан шығарылған бөліктерге негізделген. Мұндай Ерекшеліктердің (PIC) заңдылығына қатысты пікір таластар бар. Оның жақтастары оң жақ өз ұстанымын қорғауға дайын болуы керек дейді, ал қарсыластары теріс командалар кез келген жоспарда кемшілік табуға болады және мұндай Ерекшеліктердің (PIC) әділетсіз екенін айтады.

Агенті

Агенттік қарсы жоспарда, оң жоспарды басқа агенттік топ (басқа үкіметтер, ҮЕҰ, елу штат және т.б.) іске асырады, немесе басқа топтармен (мысалы, Еуропалық Одақ немесе Үндістан) ынтымақтастық арқылы жүзеге асырылады. Таза пайда көбінесе төлем қабілетін арттыру болып табылады, бұл жақсырақ орындалу, тиімділіктің жоғарылауы, мерзімнің қысқаруы, сыбайлас жемқорлықтың азаюы және ынтымақтастық жоспарларында қатысушылармен қарым-қатынастың жақсаруын қамтиды. Мысалы, елу штат жоспарды іске асыруы мүмкін, бұл федерализмді қайта теңгерлеуге әкеледі. Кейбір зерттеушілер (1975 жылғы Лихтман мен Роррдың «Қарсы жоспардың жалпы теориясынан» бастап, Майкл Коркок, Пол Стрейт және соңғы кезде Брет Уоллас) осындай қарсы жоспарларға қатысты қолданылатын фиат, шешім қабылдау логикасына қайшы келеді деп санайды. Бұл логикалық емес жағдай – узурпация: «Ішкілік», «Ақталу» және «Негізгі негіздер» бөлімдеріне қараңыз.

Эксклюзивті жоспар

Планның эксклюзивті қарсы жоспары (PEC) оң жоспарды пайдаланбайды, бірақ оған бәсекелес болады. Егер оң жоспарда АҚШ агенттік ретінде қолданылса, PEC мысалы – АҚШ үкіметін тарату. Бұл қарсы жоспардың түрі оң жоспармен өте нақты бәсекелестік тудырады, себебі екеуі де өзара сәйкес емес. Төреші жоспардың немесе қарсы жоспардың біреуін таңдауы керек. Бұл қарсы жоспарды қарсы жоспарларды сынаумен үйлестіретін дебатшылар ұнатады, сондықтан сынаудың баламасы қарсы жоспар болып табылады (мысалы, АҚШ Қарулы күштерінің санын арттыруға қарсы жағымды пікірталасқа милитаризмге қарсы сынау және АҚШ Қарулы күштерін таратуға қарсы жоспар). АҚШ үкіметін таратудың салдары – АҚШ үкіметі тек эмиграцияға кетеді, бұл саяси тұрғыдан жоспарды негіздеуге мүмкіндік береді. АҚШ емес, басқа елдердің азаматтары (үкіметтік емес ұйымдар) бастаған кез келген мәселе, негіздердің ("жақсы хабарлардың") әлсіреуіне байланысты бүлікшілдік болып саналады, егер жоғары және колледж студенттері мен олардың тренерлері үшін "қауіпсіз белім" негіздері болмаса. АҚШ сот жүйесіне аналог – үнсіздік ережесін алып тастау. Негіздердегі теория дәл сол нақты жағдай үшін доктринаға қайта жазылды, ол статус-квода үнемі орын алып, әскери қызметшілерді зәбірлеген Вашингтонның тұйыққа тірелуінің бұрмаланған түрі болды. Бүлікшілдікке қарсы шаралар күшейтілді, білім беру мақсатында "жақсы ниетті дебатқа" баса назар аударылды, бірақ АҚШ Әскери колледжі шешім ретінде ашық мойындамады. Юта штаты оларды милитаризм туралы күмән тудырмастан "басылуға" мәжбүрлей ала ма?

Артықшылық

Артықшылықты қарсы жоспар – бұл оң жақтың бір ғана артықшылығын шешетін қарсы жоспар. Осы жағдайда, қарсы жақ оң жақтың қалған артықшылығының тиімділігін немесе салдарына қатысты дәлел келтіруге, немесе қарсы жоспармен байланысы жоқ кемшілік немесе сын ұсынуға тиіс, бұл қарсы жоспардың жалқы пайдасы болып табылады.

Шырша

Теріс команда кез келген тақырыпқа сәйкес келетін Оң команданың жоспарына қарсы, резолюцияға жалпылама қарсы тұру арқылы "қарсы жоспар" тактикасын қолданады. Мысалы, егер Оң команда ұлттық дефицитті (ішкі бюджетті) АҚШ-тың басқа елдерге қарызы бар АҚШ мемлекеттік қарызына IOU түрінде ауыстыру арқылы қиын жағдай жасаса, бұл екі бөлек есептік тізім, онда Теріс команда мұндай жоспарлардың барлығын тоқтатып, содан кейін АҚШ-тың Қытайға жалған мәлімдеме жасауынан туындаған соғыс қаупі мен экономикалық құлдырау сияқты жағымсыз салдарларды келтіре алады. Немесе Теріс команда мұндай байланысты зиянды жағдайларды келтіруге міндетті емес, резолюцияның саяси мақсатын нақты экономикалық емес әдістермен шешіп, Теріс командаға ғана тән артықшылыққа қол жеткізе алады. Резолюцияға қарсы "қарсы жоспар" (spike) Теріс командаға жеткілікті негіз береді. "Қарсы жоспар" техникалық тұрғыдан қарсы резолюция болып табылады, бірақ саяси принцип бойынша емес, сондықтан Теріс команда талқылау барысында саясат, доктрина немесе идеология деңгейінде тақырыпқа сәйкес болмағандықтан ұтылуы мүмкін, бірақ тілдік тұрғыдан емес.