Саяси әрекеттер теориясы: саяси көзқарастар, идеология, қатысу деңгейлерін түсіндіретін ғылым. Әсер ететін факторлар, тәрбие, білім беру туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Саяси ғылымның аспектісі
Aspect of political science
әлеуметтанудағы тығыз байланысты теориялар
closely related theories in sociology
Саяси мінез-құлық теориялары, саяси ғылымның бір саласы ретінде, адамның саяси көзқарастарын, идеологиясын және саяси қатысу деңгейін анықтайтын ықпалдарды өлшеуге және түсіндіруге бағытталған. Саяси мінез-құлық – саясат пен билікке қатысты адамның мінез-құлқының бір бөлігі. Бұл салаға ықпал еткен теоретиктердің қатарында Карл Дойч және Теодор Адорно бар.
Theories of political behavior, as an aspect of political science, attempt to quantify and explain the influences that define a person's political views, ideology, and levels of political participation. Political behavior is the subset of human behavior that involves politics and power. Theorists who have had an influence on this field include Karl Deutsch and Theodor Adorno.
Саяси бағытқа ұзақ мерзімді әсер ету
Ата-аналардың саяси көзқарастарымен өзара әрекеттесу саяси бағыт-бағдарға және саяси жүйеге қатысуға деген ниетке ұзақ мерзімдік әсер ететіні жиі айтылады. Мұғалімдер мен басқа да білім беру саласының беделді тұлғаларының да саяси бағытқа елеулі әсер ететіні қабылданған. 2003-2004 оқу жылында АҚШ-та оқушылар жылына орта есеппен 180,4 күн бастауыш және орта білімде өткізді, ал оқу күні шамамен 6,7 сағаттық сабақтан тұрады деп есептелді. Яғни, оқушы жылына орта есеппен 1208,68 сағат сабақта болады. Жоғары білім де дауыс беру көрсеткіштеріне және саяси идентификацияға әсер етеді; 9 784 931 студенттің зерттеуі 2016 жылғы Президент сайлауында олардың 68,5% дауыс бергенін көрсетті, бұл 18-29 жас аралығындағы азаматтардың 46,1% орташа көрсеткішінен жоғары. Теңдестер де саяси бағытқа әсер етеді. Достар көбінесе, бірақ міндетті түрде емес, бір ұрпақтың құрамында болудың артықшылығына ие, ол бірлесіп қоғамдық мәселелердің ерекше жиынтығын қалыптастырады; Эрик Л. Дей «әлеуметтену – адамдардың болашақта пайдалы болатын білімді, дағдыларды және құндылықтарды игеру процесі» деген пікір білдірді. Осы ортақ деңгейде қарым-қатынас жасай білу болашақ идеологиялық өсуді ынталандырады және мүмкіндік береді. Әлеуметтанушылар мен саясаттану ғалымдары жас пен саяси көзқарастардың қалыптасуы арасындағы байланыс туралы пікірталас жүргізеді. Әсерлі жылдар гипотезасы саяси бағыттың ересек жас кезеңінде қалыптасатынын жорамалдайды. Керісінше, «күшейе түсетін тұрақтылық гипотезасы» адамдардың жасы ұлғайған сайын көзқарастарының өзгеру ықтималдығы төмендейді, ал «өмір бойы ашықтық гипотезасы» адамдардың көзқарастары жасына қарамастан икемді болып қала береді деп ұсынады.
Interaction with the political views of parental figures is often thought of as the primary long term influence on political orientation and willingness to take part in the political system. Teachers and other educational authority figures are also often thought to have a significant impact on political orientation. During the 2003–2004 school year, In the United States, students spent an average of 180.4 days in primary and secondary education each year, with a school day being defined as approximately 6.7 class hours. This means that on average a student will spend around 1,208.68 hours in class each year. Post secondary education appears to have an impact on both voting rates and political identification; as a study of 9,784,931 college students found that they voted at a rate of 68.5% in the 2016 Presidential Election compared to the average of 46.1% for citizens aged 18–29 who voted. Peers also affect political orientation. Friends often, but not necessarily, have the advantage of being part of the same generation, which collectively develops a unique set of societal issues; Eric L. Dey has argued that "socialisation is the process through which individuals acquire knowledge, habits, and value orientations that will be useful in the future." The ability to relate on this common level is what fuels and enables future ideological growth. Sociologists and political scientists debate the relationship between age and the formation of political attitudes. The impressionable years hypothesis postulates that political orientation is solidified during early adulthood. By contrast, the "increasing persistence hypothesis" posits that attitudes become less likely to change as individuals become older, while the "life long openness hypothesis" proposes that the attitudes of individuals remain flexible regardless of age.
Саяси бағытқа қысқа мерзімді әсер ету
Қысқа мерзімді факторлар да дауыс беру мінез-құлқына әсер етеді; бұқаралық ақпарат құралдары және жекелеген сайлау мәселелерінің ықпалы осы факторлардың арасында. Бұл факторлар ұзақ мерзімді факторлардан айырмашылығы, көбінесе қысқа ғана уақытқа созылады. Алайда, олар саяси бағдарды өзгертуде де маңызды рөл атқарады. Бұл екі дереккөзді қабылдау әдетте, ұзақ мерзімді факторлармен қалыптасқан жеке тұлғаның нақты саяси идеологиясына байланысты болады. Көптеген саясаттану ғалымдары бұқаралық ақпарат құралдарының дауыс беру мінез-құлқына зор әсер ететініне келіседі. Бір автор былай дейді: "Бұқаралық ақпарат құралдарының қазіргі саясаттағы маңыздылығын жоққа шығаратындар кемде-кем". Екіншіден, сайлау мәселелері бар. Оларға сайлау науқандары, пікірсайыстар және жарнамалар кіреді. Сайлау жылдары мен саяси науқандар кандидаттарға байланысты белгілі бір саяси мінез-құлықты өзгерте алады, олар сайлаушыларға әсер етуде әртүрлі деңгейде тиімділікке ие.
Short term factors also affect voting behavior; the media and the impact of individual election issues are among these factors. These factors differ from the long term factors as they are often short lived. However, they can be just as crucial in modifying political orientation. The ways in which these two sources are interpreted often relies on the individuals specific political ideology formed by the long term factors. Most political scientists agree that the mass media have a profound impact on voting behavior. One author asserts that "few would argue with the notion that the institutions of the mass media are important to contemporary politics in the transition to liberal democratic politics in the Soviet Union and Eastern Europe the media was a key battleground." Second, there are election issues. These include campaign issues, debates and commercials. Election years and political campaigns can shift certain political behaviors based on the candidates involved, which have different degrees of effectiveness in influencing voters.
Әлеуметтік топтардың саяси нәтижелерге әсері
Соңғы уақытта кейбір саясаттанушылар әлеуметтік топтардың мінез-құлқы мен саяси нәтижелер арасындағы байланысты талдауға бағытталған көптеген зерттеулерге қызығушылық танытуда. Олардың зерттеулеріне енгізілген әлеуметтік топтардың ішінде жас демографиясы, гендер және этникалық топтар бар. Мұны плюрализм немесе әлеуметтік сәйкестік теориясы тұрғысынан қарастыруға болады. Мысалы, АҚШ саясатында этникалық топтар мен гендердің әсері саяси нәтижелерге зор ықпал етеді. Латын американдықтарының сайлау нәтижесіне қосымша әсері бар және олар болашақтағы маңызды саяси күш ретінде қалыптасуда. Латын американдықтарының дауыс беру көрсеткішінің ең айқын өсімі 2000 жылғы президенттік сайлауда байқалды, бірақ сол кездегі дауыстар әлеуметтік жағынан ортақ саяси көзқарасқа ие болған жоқ. 2006 жылғы сайлауда латын американдықтарының дауысы Флорида сенаторы Мел Мартинестің сайлануына үлкен көмек көрсетті, бірақ 2004 жылғы президенттік сайлауда латын американдықтарының шамамен 44%-ы республикалық президент Джордж Бушқа дауыс берді. Дегенмен, АҚШ-та латын американдықтарының дауыс беру көрсеткіші ең төменгі деңгейде, 2016 жылғы президенттік сайлауда олардың тек 47,6%-ы ғана дауыс берді. Қазіргі уақытта заңсыз көші-қон мәселесі ең көп назар аударуда, ал латын американдықтары, толығымен бірауыздан болмаса да, АҚШ-тағы заңсыз көшіп келгендердің білім алуы, жұмыспен қамтылуы және депортациясы туралы алаңдаушылық білдіруде. Латын американдықтарының көпшілігі Демократиялық партия кандидаттарына дауыс берсе де, кубалық американдықтары латын американдықтарының арасында ең консервативті топ болып саналады, олардың 54%-ы 2016 жылғы президенттік сайлауда Дональд Трампқа дауыс берді, бұл барлық латын американдықтарының орташа көрсеткіші 35%-ды құрады. Бұл кубалық американдықтары арасында Республикалық партияға қолдаудың азаюын көрсетсе де, Куба революциясынан кейін көптеген кубалықтардың елден шығарылуынан туындаған үрдісті жалғастыруда. Африкалық американдықтары АҚШ-та екінші ең жоғары дауыс беру көрсеткішіне ие, тіпті 2008 жылғы президенттік сайлауда ақ нәсілді сайлаушылардан асып түсті, бірақ 2016 жылғы президенттік сайлауда бұл көрсеткіш төмендеді. 2008 және 2012 жылғы президенттік сайлауларда африкалық американдықтары демократиялық кандидат Барак Обамаға басымдықпен дауыс берді. Африкалық американдықтарының Демократиялық партия кандидаттарына дауыс беру үрдісі 2016 жылғы президенттік сайлауда да жалғасты. АҚШ-тағы әйелдер соңғы 30 жылда ерлерден көп дауыс беріп келеді, 2016 жылғы президенттік сайлауда әйелдер мен ерлер арасындағы арақатынас 52:48 құрады. Бұл үрдіс көбінесе гендерлік теңсіздік деп аталады, ал әйелдердің Демократиялық партия кандидаттарына дауыс беру бейілімен байланыстырылғанда, олардың саяси нәтижелерге тигізетін әсері өте маңызды.
Recently, some political scientists have been interested in many studies which aimed to analyze the relation between the behavior of social groups and the political outcomes. Some of the social groups included in their studies have been age demographics, gender, and ethnic groups. This can be understood through the lenses of pluralism or social identity theory. For example, in U. S. politics, the effect of ethnic groups and gender has a great influence on the political outcomes. Hispanic Americans have a profound social impact on the political outcome of their vote and are emerging as a strong up and coming political force. The most noticeable increase in Hispanic American voting was in the 2000 presidential election, although the votes did not share a socially common political view at that time. In the 2006 election, the Hispanic American vote aided tremendously in the election of Florida Senator Mel Martinez, although in the 2004 presidential election, about 44% of Latin Americans voted for Republican President George W. Bush. However, Hispanic Americans have the lowest voting rate in the United States, with only 47.6% voting in the 2016 Presidential Election in the United States. Currently illegal immigration has been claiming the most attention and Hispanic Americans, although not completely unanimous, are concerned with the education, employment and deportation of illegal immigrants in the United States. Although the majority of Hispanic Americans vote for Democratic candidates, Cuban Americans are likely the most conservative of Latinos, with 54% of Cuban American voters casting ballots for Donald Trump in the 2016 Presidential Election, compared to an average of 35% of all Latinos who voted. Although this was represents a net decrease in support for the Republican Party among Cuban Americans, it continues a trend created by the exile of many Cubans after the Cuban Revolution. African Americans have the second highest voting rates in the United States and even surpassed white voters in the 2008 Presidential Election, although this has declined in the 2016 Presidential Election. In the 2008 Presidential Election and 2012 Presidential election, African Americans voted overwhelmingly for Democratic candidate, Barack Obama. This trend of African Americans voting for candidates of the Democratic Party continued into the 2016 Presidential Election. Women in the United States have, in the past 30 years, surpassed male voting rates, with the 2016 Presidential Election having a ratio between females and males of 52 to 48. This trend is often referred to as the Gender Gap and when combined with the tendency of women to vote for Democratic candidates, their effect on political outcomes is extremely important.
Биология және саясаттану
Биология мен саясаттану саласындағы пәнаралық зерттеулер саяси мінез-құлықтың биологиялық аспектілермен байланысын анықтауға бағытталған, мысалы биология мен саяси бағдардың байланысы, сондай-ақ партиялық және дауыс беру мінез-құлық сияқты басқа да факторлар. Бұл зерттеу саласы көбінесе генполитика деп аталады, бірақ кейде биополитика деп те аталады, алайда бұл терминнің Мишель Фуко еңбектерінен туындаған басқа да мағыналары бар. Саяси мінез-құлықтың мүмкін генетикалық негіздерін зерттеу 1980-жылдардан бері кеңейді. Генполитика терминін саяси ғалым Джеймс Фаулер 2000-жылдардың басында саяси әлеуметтенудің әлеуметтік-психологиялық шеңберінен тыс, идеологиялық бағдарға жауапты нақты тасымалдаушы/рецептор гендерін анықтауға қатысты зерттеулерді сипаттау үшін енгізді. Генполитика бойынша басқа зерттеулерге "Гендерлік қақтығысқа гендердің үлесі" атты мақала жатады, ол жыныстар арасындағы генетикалық ықпалдарды және олардың саяси қалауларға әсер ететінін зерттеуге тырысады. Авторлар мынадай қорытынды жасады: "Нәтижелер көрсеткендей, ерлер мен әйелдер арасындағы мінез-құлықтың айырмашылықтарын түсіндіру үшін ортаны (әлеуметтік немесе басқа) жеке-жеке пайдалануға болмайды, сонымен қатар жыныстар арасындағы қазіргі саяси мінез-құлықтағы барлық айырмашылықтарды гендерге немесе көне адам туралы болжамдарға толыққанды жатқызуға болмайды".
Interdisciplinary studies in biology and political science aim to identify correlates of political behavior with biological aspects, for example the linkage of biology and political orientation, but also with other aspects like partisanship and voting behavior. This field of study is typically referred to genopolitics although it is sometimes referred to as biopolitics, although the term also has other meanings originating from the work of Michel Foucault. The study of possible genetic bases of political behavior has grown since the 1980s. The term genopolitics was coined by political scientist James Fowler in the early 2000s to describe research into identifying specific transporter/receptor genes responsible for ideological orientation beyond the sociopsychological realm of political socialisation. Other research on genopolitics includes the article entitled "Do Genes Contribute to the “Gender Gap”" which also attempts to explore genetic influences between the sexes and whether or not they contribute to political preferences. The authors concluded that “the findings support the claim that the environment (social or other) cannot be used in isolation to explain behavior differences between males and females, nor can all differences in modern political behaviors between the sexes simply be attributed to genes or presumptions about primitive man."
Саяси қатысу
Саяси ғалымдар сонымен қатар адамдарды демократиялық процеске қатысуға не итермелейтінін түсінуге тырысады, яғни дауыс беру, науқандарға ерікті болып қатысу, петицияларға қол қою немесе наразылық білдіру арқылы. Қатысуды әрқашан рационалды мінез-құлықпен түсіндіру мүмкін емес. Мысалы, дауыс беру парадоксы азаматтың өзінің мүддесі үшін дауыс беруінің мәні жоқ екенін көрсетеді, себебі дауыс беруге жұмсалатын күш-жігер көбінесе дауыс беруден алынатын пайдадан асып түседі, әсіресе бір дауыс сайлау қорытындысына әсер ете алмайтынын ескерсек. Саяси ғалымдар азаматтардың психологиялық немесе әлеуметтік себептермен дауыс беретінін ұсынады. Мысалы, зерттеулер көрсеткендей, адамдар достарының дауыс бергенін көрсе немесе үй ішіндегі біреу дауыс беруге шақырылса, олардың дауыс беру ықтималдығы артады.
Political scientists also aim to understand what drives individuals to participate in the democratic process, either by voting, volunteering for campaigns, signing petitions or protesting. Participation cannot always be explained by rational behavior. The voting paradox, for example, points out that it cannot be in a citizen's self interest to vote because the effort it takes to vote will almost always outweigh the benefits of voting, particularly considering a single vote is unlikely to change an electoral outcome. Political scientists instead propose that citizens vote for psychological or social reasons. Studies show, for example, that individuals are more likely to vote if they see their friends have voted or if someone in their household has received a nudge to vote.
Саяси психология
Саяси психология саяси мінез-құлықты психологиялық талдау арқылы түсіндіруді мақсат етеді. Мысалдарға оңшыл авторитаризм, әлеуметтік үстемдікке бағдарлану және жүйелік қанағаттандыру теориясы жатады.
Political psychology aims to explain political behavior through psychological analysis. Examples of theories include right wing authoritarianism, social dominance orientation, and system justification theory.