Кіріспе

Төмендегі кірпіш қалаудың бір түрі үшін жұқа әшекейлер.

Гуаставино плиткалық арка жүйесі – 1885 жылы испандық сәулетші және құрылысшы Рафаэль Гуаставино (1842–1908) АҚШ-қа әкелген каталондық күмбездің бір түрі.

Сипаттама

Гуаставино күмбездеуі – тікелей қабатталған терракота плиткалар мен цемент қабаттарын бір-бірімен байланыстыру арқылы берік, өздігінен тұра алатын аркалар мен сәулеттік күмбездерді салу тәсілі. Плиткалар шатырдың қисығын бойлай орналасады, көлденең (тіреулі) немесе қисыққа перпендикуляр (Рим күмбездеуіндегідей) емес. Бұл тәсіл домбыраның немесе дауылпаздың терісіне ұқсас болғандықтан "домбыра күмбездеуі" деп аталады. Оны "Каталон күмбездеуі" деп те атайды (бірақ Гуаставино бұл терминді қолданбаған), сондай-ақ "тек қысымға төзімді жұқа плитка күмбездеуі" деп те атайды. Гуаставино плиткасы Нью-Йорк және Массачусетс штатындағы ең танымал сәндік архитектуралық ескерткіштерінде, сондай-ақ АҚШ-тың ірі ғимараттарында кездеседі. Ол сонымен қатар, әсемдік стиліне жатпайтын құрылыстарда да қолданылған, мысалы, Әулие Иоанн Илаһи соборының кесіп өту бөлігінде.

Құрылыс

Гуаставиноның терракоталық плиткалары стандартталған, қалыңдығы бірнеше миллиметрден кем және шамамен көлденеңінен жартылай метрдей. Олар әдетте портланд цементінің жұқа қабаттары араласқан үш қатар балық қабырғасы үлгісімен төселді. Ауыр тас құрылыстардан өзгеше, бұл плиткалы күмбездер орталық тіреусіз салынды. Құрылымдық аркалар үшін әлі де тіреуші қалыптар қажет болды, олар төбеге негізгі құрылымды құрады. Тіреуші аркалармен шектелінген үлкен кеңістіктер күмбезді бетке келтірілген жұқа Гуаставино плиткаларымен толтырылды. Әрбір төбе плиткасы ашық кеңістікке тіреліп орналастырылды, тек компанияның дамытқан жылдам кептіретін цементтеріне сүйенді. Акостолит – бұл Guastavino қолданған дыбыс сіңіретін арнайы плиткалардың бірі.

Маңыздылығы

Гуаставино плиткасы құрылымдық және эстетикалық маңызға ие. Құрылымдық тұрғыдан алғанда, домбыра қабатты күмбез, Жерорта теңізі архитекторларына бұрыннан мәлім дәстүрлі жергілікті күмбез салу техникасына негізделген, бірақ Америкада кеңінен танылмаған. Терракотадан жасалған, тірегі жоқ домбыра қабатты күмбездер, ежелгі римдік күмбездерге қарағанда әлдеқайда экономикалық тиімді және құрылымдық тұрғыдан төзімді болды. Гуаставино өзінің "Тікелей байланысты құрылыс" жүйесі туралы көптеген жазбалар қалдырды. Оның пікірінше, бұл домбыра қабатты күмбездер құрылыс инженериясындағы маңызды жаңалықты білдіреді. Плиткалар жүйесі дәстүрлі қақпақ аркалар мен күмбездермен мүмкін болмаған шешімдерді ұсынды. Кейінгі зерттеулер көрсеткендей, домбыра қабатты күмбез – бұл қабырғалы күмбездің бір түрі ғана, дәстүрлі аркалардан гөрі әлдеқайда жұқа, және жеңіл салмағының арқасында көлденең қысымды азайтады. Бұл қақпақ профильдерін көбірек жалпақ етуге мүмкіндік береді, ал егер олар қалың, ауыр қабырғадан жасалған болса, қабылдауға болмайтын көлденең қысым тудырар еді.

Көрмелер

2012 жылы MIT профессоры Джон Оксендорфтың жетекшілігімен студенттер тобы Гуаставиноның кішкентай күмбезінің толық көлемді көшірмесін жасады. Салынған құрылым, сондай-ақ құрылыс процесін көрсететін үдемелі бейне көрсетілді. Оксендорф сонымен қатар Гуаставиноның тарихы мен мұрасын таныстыратын «Халыққа арналған сарайлар» көрмесінің кураторы болды, ол 2012 жылдың қыркүйегінде Бостон қалалық кітапханасында тұңғыш рет көрсетілді. Бұл Рафаэль Гуаставиноның Америкадағы алғашқы маңызды сәулеттік жұмысы еді. Содан кейін көрме Вашингтондағы Ұлттық құрылыс мұражайына көшірілді, ал толықтырылған нұсқасы кейін Нью-Йорк қаласы мұражайында пайда болды. «МакАртур қорының гений грантының» иегері Оксендорф «Гуаставино күмбездері: Құрылымдық плитканың өнері» атты кең көлемді, түрлі-түсті суреттермен толық монография жазды, сондай-ақ көшпелі көрмелермен үйлестірілген онлайн көрме ұйымдастырды. Бұған қоса, Оксендорф MIT-де Гуаставино жобасын басқарады, ол Гуаставиноға қатысты материалдардың онлайн архивін зерттейді және жаңартып отырады.

Мұрағаттық дереккөздер

Гуаставино компаниясының штаб-пәтері Массачусетс штатының Вобурн қаласында, олардың өздері жобалаған, қазірге дейін сақталған ғимаратта орналасқан. Гуаставино өртке төзімді құрылыс компаниясының құжаттары мен суреттері Нью-Йорк қаласындағы Колумбия университетінің Авери сәулет және бейнелеу өнері кітапханасындағы Суреттер мен мұрағаттар бөлімінде сақтаулы.