Кіріспе
Темпе (/tɛmpiː/) – Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы Сиднейдің Ішкі Батыс аймағындағы қала маңы. Темпе Сиднейдің орталық бизнес ауданынан оңтүстікке қарай 9 шақырым қашықтықта, Ішкі Батыс кеңесінің жергілікті басқару аймағында орналасқан. Темпе Кукс өзенінің солтүстік жағасында жатыр және Александра каналы (Шис-Крик деп те аталады) арқылы Сидней әуежайынан бөлінген. Волли ағысы да Кукс өзеніне құяды.
Тарих
Темпеге Кукс өзенінің оңтүстік жағалауында, қазір Волли-Крик деп аталатын аймақтағы сарайдың аты берілді. Александр Броди Спарк (1792–1856), Шотландияның Эльгин қаласынан келген иммигрант, 1836 жылы Темпе үйін салды. Ол Ежелгі грек аңыздарында танымал болған Грекиядағы Олимп тауының етегінде орналасқан әдемі аңғар – «Темпе аңғары» атымен аталыпты. Джон Вердж (1772–1861) жобалаған, георгиан стиліндегі Темпе үйі Сиднейдің сәнді үйлерінің бірі саналады. Ол Жаңа Оңтүстік Уэльс мұралық кеңесінің және Мемлекеттік мұралық тізілімінің тізімінде. Темпе үйі мен оны қоршаған ғимараттар 1885 жылдан 1985 жылға дейін Магдалина бейімханасы ретінде жұмыс істеді. Спарк сондай-ақ жер сатып алуға және Темпеден солтүстікке орналасқан Санкт-Петерс қалашығына атын берген Англия шіркеуінің құрылысына қаржы жұмсады. Фредерик Райт Унвин, оның есімі Унвинс Бридж Роудқа берілген, Сиднейдің алғашқы жылдарында заңгерлік саласында танымал болды. Уильям Беде Далли, оның есімімен Далли көшесі аталған, Унвиннің шәкірті болды және 1856 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльстегі алғашқы парламент мүшесі болды. XIX ғасырдың соңындағы белгілі кәсіпкер Уильям Фэннинг өзінің есімімен Фэннинг көшесін атады, ол бұрын Темпе ауылы деп белгілі болған жерде орналасқан. Уэй көшесі Уэй отбасының құрметіне аталған. Адвокат Ричард Генри Уэй 1842–1843 жылдары Хиллкрест көшесінде әлі күнге дейін сақталған итальяндық вилла – Лаймерстонды салдырды. Қазіргі Лаймерстон көшесі бастапқыда Принс тас жолынан үйге дейінгі жол болған. Лаймерстон Роберт Кэмпбелл бөлген виллалардың бірі еді. Ол 1840 жылдардағы сәнді виллалардың бірі ретінде сақталған, олардың көптегені бүгінге дейін жеткен жоқ. 1915 жылдан 1982 жылға дейін ол Мейірімділік әпкелерінің монастыры болды, содан кейін білім беру орталығы ретінде пайдаланылды. Кейін ол жеке үй ретінде сатылды және мұра нысаны ретінде тіркелген. Санкт-Петерс шіркеуінде Уэй отбасына арналған ескерткіш терезе орнатылған. Тағы бір танымал отбасы – Харберлер. Эммануэль Харбер 1863 жылы кірпіш жасауды бастады. Одан кейін Абель Харбер кірпіш жасауды Унвинс Бридж Роудта жалғастырды, содан кейін Марриквиллге көшті. Эммануэль, Абель және Элиас Харбер Санкт-Петерс кеңесінің әкімдері болды. Санкт-Петерс шіркеуінде Харбер отбасына арналған ескерткіш терезе бар. Ганнон көшесі Ганнон отбасының құрметіне аталған. Майкл Ганнон 1820 жылы Сиднейге сотталған түрмелік ретінде келді. Босатылғаннан кейін ол Кукс өзенінің жанындағы қонақүй ашты. Фред Ганнон Юнион көшесінде өзінің итальяндық үйін – Хёрлингэмді салдырды. Ол әлі күнге дейін сақталған және мұра нысаны ретінде тіркелген. Джейн Ганнон Санкт-Петерс шіркеуіне жерленген. 1963 жылы Гарри Тригубофф Смит көшесінде жер учаскесін сатып алып, сегіз пәтерден тұратын үй салды. Бұл Тригубоффтың алғашқы жобасы болды. Кейін, Глэдсвиллдегі Меритон көшесіндегі құрылысынан кейін, ол өзінің Меритон пәтерлері компаниясын құрды.
Трамвайлар
Бір кезде Circular Quay-ден Кукс өзенінің бойымен Темпеге дейін трамвай қызметтері жұмыс істеді. Бұл қызмет 1891 жылы Санкт-Петерске дейін, ал 1900 жылы электрлік қызметтер басталған кезде Темпеге дейін бу трамвайы ретінде кеңейтілді. Сызық Бродвейден Сити-роуд арқылы, содан кейін Кинг-стрит, Ньютаун бойымен және Принс шоссесімен Кукс өзеніндегі аялдамасына дейін жүрді. Темпеде Темпе депосына қосылатын байланыс болды. Кукс өзеніндегі аялдамадан кейін бір ғана жол өзен арқылы Волли Крик жол жағына дейін созылды, бұл пойыздар мен трамвайлардың кіре алатын үлкен аумақ болатын. Осы жерде Сидней трамвайлары техникалық қызмет көрсету үшін қажетті материалдарды сақтайтын. Кукс өзені – Дулич Хилл аралық желісі Темпе және Дулич Хилл желілерін Сайденхэм арқылы байланыстырды, ол Сиденхэмдегі Рейлвей Роуд және Сайденхэм Роуд бойымен өтті. Бұл желілердегі вагондар Темпе депосында орналастырылды, ол аймақтағы екі депоның бірі еді, екіншісі – Ньютаун. Бұл екі депода осы қызметтерде пайдаланылатын вагондардың көпшілігі сақталды, қаладан келетін вагондарды қоспағанда. Трамвай желісі салынғаннан кейін бұл аймақ танымал демалыс орнына айналды, көптеген адамдар өзенде жүзуге және қайықпен жүзуге келді. Желі 1957 жылы жабылды, ал 422-ші автобус бұрынғы желіге параллель жүреді. Автобустар трамвайларды алмастырғанда, Темпе трамвай депосы Темпе автобус депосына айналды. Теміржол станциясы 1884 жылы ашылды, бірақ бастапқыда Кукс өзені деп аталды.
Due to the installment of the tram line the area became a popular resort, with large crowds attracted for swimming and boating on the river. The line closed in 1957, and bus 422 parallels the former line. When buses replaced trams, the Tempe Tram Depot became the Tempe Bus Depot. The railway station opened in 1884 but was originally called Cooks River.
Теміржол
Илаварра темір жолының алғашқы 37 шақырымдық бөлігін салуға келісімшарт жасаған мердігерлер Порт-Стефенс және Мэннинг өзені аудандарындағы ағаш өңдеу заводтарымен келісім жасасып, құрылыс үшін қажетті тіреулер және басқа да ағаш материалдарын сатып алды. Бұл материал теңіз арқылы Ботани шығанағына шкуналармен және шағын жағалау кемелерімен жеткізілді. Кемелер Кукс өзенінің кіреберісіне жақын жерде тоқтап, жүктерін жазық түбі бар салаларға түсірді. Буксирлер жүк тиелген салаларды өзен арнасымен Темпе бөгетіне дейін сүйреп әкелді, бұл бөгет қазіргі Принц жолының көпіріне жақын орналасқан. Бөгеттің оңтүстігінде, өзен жағалауында мердігерлер үш кемежай салды, онда ағаш түсіріліп, төрт дөңгелекті шағын теміржол вагондарына тиелді. Бұл вагондарды жылқылармен жетектеліп, уақытша трамвай жолы арқылы компанияның депосына жеткізілді, депо Сент-Питерс және Сиденхэм теміржол станцияларының арасында орналасқан. Комодағы теміржол көпіріне арналған, соның ішінде металл конструкциялар сияқты, барлық түрдегі көптеген материалдар да трамвай арқылы деподан кемежайларға тасымалданды, онда олар Ботани шығанағы және Жорж өзені арқылы Комоға жеткізу үшін кішкентай бу кемесіне тиелді.
Темпе ұмтылысы
Темпеде бірнеше ірі саз кеніштері орналасқан, олар Сент-Петерстегі Принц тас жолындағы ірі кірпіш пештерін жабдықтау үшін пайдаланылды. Осы пештер Сидней қаласында қолданылған көптеген кірпіштерді өндірді. Саздың ішінде өте ірі қосмекендінің қазба қалдықтары табылды, соның бірі қазір Таронга паркі жануарлар бағындағы рептилиялар экспозициясында қойылған. Кеніштер 1988 жылы өртенген «Темпе-Тип» деп белгілі қоқыс полигоны ретінде пайдаланылды. Полигон орны кеңейтілген саябаққа айналдырылды, қазір оның құрамында гольф алаңы да бар. Бүгінде «Темпе-Тип» – бұл Bellevue Street, Темпеде орналасқан, Құтқару армиясы басқаратын ірі қайырымдылық дүкенінің қалалық аты; алайда, бұл дүкен қоқыс тастау орыны емес. 2002 жылы «Темпе Тип» атты комедиялық фильм шықты, ол көрінеу Темпеде түсірілген, бірақ іс жүзінде Аделаидада түсірілді.
Халық саны
2016 жылғы санақта Темпеде 3556 адам тіркелді. Халықтың 60,4% Австралияда туған. Ең көп кездесетін туған елдер Вьетнам (3,8%), Солтүстік Македония (3,1%) және Англия (2,9%) болды. Халықтың 61,1% үйде тек қана ағылшын тілінде сөйлейді. Үйде басқа тілдерде сөйлейтіндердің арасында македониялық тілде сөйлейтін 5,1%, вьетнамдық тілде сөйлейтін 4,6%, кантондық тілде сөйлейтін 4,0% және грек тілінде сөйлейтін 3,9% адам болды. Темпедегі дінге қатысты ең көп таралған жауаптар: діні жоқ – 39,1%, католик – 19,1%, шығыс православие – 9,0%, жауабы көрсетілмеген – 8,4% және англикандық – 5,9% құрады.
Сауда аймағы
Темпедің сауда аймағы Принц тас жолы бойында орналасқан. Басты сауда жолағында Темпе қонақ үйі, жаңалықтар агенттігі, жарық және дыбыс дүкені, дәрігерлік кабинет, стоматологтың кабинеті, тай мейрамханасы, суреттерді жақтаумен айналысатын "Frame Up" фирмасы және Камера қоймасы бар. Riverview Hotel, бұрын Valve Bar and Venue, одан бұрын Harp Irish Pub, ал бастапқыда Riverview Hotel (1922 жылы салынған) Гарридің Cafe de Wheels-ке жақын, Принц тас жолында орналасқан. Гарридің Cafe de Wheels бұрын Deno's Diner, ал одан бұрын Cobb & Co. деп аталған, 1950-жылдардағы автокөлікке кіріп-шығу үлгісінде салынған жылдам тағам орны. Сауда және жеңіл өнеркәсіптік ғимараттар солтүстікке қарай Сиденхэм және Сент-Петерсқа дейін созылады. Осы аралықта 2011 жылы ашылған Оңтүстік жарты шардағы ең ірі IKEA орналасқан. Кукс өзенінің жанында екі кішкентай лицензияланған клуб болды: Ньютаун Джетс спорт клубы және Кукс өзені моторлы қайық клубы. Екеуі де қазір жабылды.
Көлік
Принс тас жолы солтүстікке қарай қалаға, ал оңтүстікке қарай Арнклифф пен Рокдейлге дейін созылады. Унвинс Бридж Роуд – бұл аймақтағы тағы бір маңызды жол. Темпе теміржол стансасын Сидней пойыздарының Иллаварра желісі қызмет көрсетеді. Транзит жүйелерінің 422 маршруты Темпеден Теміржол алаңына дейін Принс тас жолымен, Сиднейдің орталық бизнес ауданында өтеді, ал 425 маршруты Темпені Дулуич Хиллмен байланыстырады.
Ғибадат орындары
Қасиетті Петр және Пауыл католик шіркеуі, Темпе біріктіру шіркеуі, 45 станса көшесіндегі Аль-Хиджра мешіті.
Спорт және демалыс
Кукс өзенінің жанында орналасқан Темпе демалыс аймағы, ішінде "Робин Вебстер" спорт орталығы деп аталатын жабық спорт кешені, нетбол алаңдары, футбол алаңдары, крикет далалары және балаларға арналған үлкен ойын алаңы бар. Тойер көшесінде орналасқан Коул Джонс жүзу орталығында 25 метрлік жабық бассейн (кәсіби жүзушілерге арналған), сауна, спа және бу бөлмесі бар. Сонымен қатар, еркін салмақтар және иілмелі жүктемелер сияқты кең ауқымды спорттық жабдықтар, сондай-ақ жүгіргіш жолдар, велосипедтер және X-тренажерлері бар кардио зал да бар. 1883 жылы құрылған Конкордия неміс клубы Маккей паркінде, Ричардсон Кресентте орналасқан, ал Конкордия неміс хоры клубта әр сәрсенбі күні сағат 19:30-да репетиция өткізеді. Конкордия неміс хоры жыл сайын Темпедегі клубта және басқа да әртүрлі жерлерде концерттер өткізеді. Хорға жаңа мүшелер әрқашан құнақтарды күтеді.