Конгоның Итури аймағындағы этникалық қақтығыс

Кіріспе

Екінші Конго соғысының қосалқы жанжалы

Итури қақтығысы – Конго Демократиялық Республикасының (КДР) солтүстік-шығысындағы Итури аймағындағы егіншілікпен айналысатын Ленду және мал өсірумен айналысатын Хема этностары арасындағы үздірілмейтін, төмен қарқынды асимметриялық қақтығыс. Екі топ 1972 жылдан бері қақтығысқа түсіп келгенімен, «Итури қақтығысы» атауы 1999 және 2003 жылдар аралығындағы қанағаттандырмас зорлық-зомбылық кезеңін көрсетеді. Қарулы қақтығыс бүгінгі күнге дейін жалғасуда. Бұл қақтығыстың басты себебі Екінші Конго соғысы болды, ол этникалық сананың күшеюіне, көптеген шағын қарулардың таралуына және түрлі қарулы топтардың құрылуына әкелді. Ұзақ мерзімді факторларға жер даулары, табиғи ресурстарды пайдалану және аймақ бойынша этностық шиеленістер жатады. Ленду этносы көбінесе Ұлттық және Біріктіруші Фронт (FNI) арқылы өкілдік етілді, ал Конголық Патриоттар Одағы (UPC) Хема үшін күресіп жатыр деп мәлімдеді. Қақтығыс өте зорлықты болды. Екі этностың өкілдері де кең ауқымды қырғындар жасады. Жүздеген мың адам үйлерінен қуылды, босқындарға айналды. 2003 жылдың маусым айында Еуропалық Одақ «Артемида» операциясын бастады, француздық басшылықтағы бейбітшілік сақтау күштерін Итуриге жіберді. Еуропалық Одақ күштері аймақтық орталық Бунияны бақылауға алды. Бұл қарамастан, ауылдық жерлерде ұрыстар мен қырғындар жалғасты. 2017 жылдың желтоқсанындағы жағдай, Хеманың толық ауылдарының қирауына және жүзден астам адамның қаза болуына әкеліп соқты, бұл қырғындардың күшеюіне себеп болды. Он мыңдаған адам Угандаға қашты. 2018 жылдың наурыз айының ортасында Ленду жасақтарының жасаған қырғындары тоқтаса да, «егіншілік дақылдарды жою, адамдарды ұрлау және өлтіру» жалғасты. UPDF қақтығысты тоқтатуға көп күш жұмсаған жоқ, бірақ кейде Хемаға көмектесті. Алайда, тіпті қақтығыс күшейген кезде де UPDF Хема мен Лендуды оқытуын жалғастырды. Ақпараттарға сәйкес, Ленду оқушылары RCD K-ға қосылудан бас тартып, этникалық негіздегі әскери жасақтарды құрды.

Жаушылық әрекеттердің уақытша тоқтатылуы (1999-2001)

1999 жылдың соңында RCD K провинциялық үкіметті басқаруға бейтарап өкілді тағайындағанға дейін шайқастар тоқтамай келді. Оған дейін болған айларда шамамен 200 000 адам үйлерінен күшпен шығарылып, 7 000 адам қаза тапты. Қақтығысқа байланысты аурулар мен нашар тамақтанудан белгісіз саны көз жұмды, бірақ зардап шеккен аймақтарда қызылшаның екі ошағы кезінде өлім-жітім көрсеткіші он бес пайызға дейін жеткені тіркелді.

Қайта басталған ұрыстар (2001-2003)

2001 жылы UPDF бейтарап губернаторды Хема тайындығымен тағайындалған адаммен алмастырғаннан кейін қақтығыстар қайтадан күшейді. RCD K тағайындаған губернатор Кампалаға апарылып, Уганда үкіметі түсіндірместен ұстап тұрды. Осы кезеңде RCD K ішіндегі билік үшін күрес ұйымды Эрнест Уамба диа Уамбаның RCD K және Mbusa Nyamwisi-дің RCD Mouvement de Libération (RCD ML) болып екіге бөліп жіберді, соның ішінде басшылықта көрнекті Хема өкілдері болды. Уамба диа Уамба Бунияға оралып, үш ірі Уганда қолдауындағы көтерілісшіл топтардың – RCD K, RCD ML және Конгоны Азат ету Қозғалысының бірігу жоспарына қарсы шығып, оны Уганданың таңуы деп бағалады. Уганданың қолдауы болмағандықтан Уамба диа Уамбаның әскери бекінісінің жылдам құлауы, Ленду жақтастарына бейімділігінің тікелей салдары болуы мүмкін.

Бейбітшілік сақтау операциялары (2003-2006 жж.)

2003 жылдың басында 1999 жылдан бері Конго Демократиялық Республикасында БҰҰ бақылаушылар тобы Итуриде орын алған қақтығыстар мен адам құқықтарының өрескел бұзушылықтарын бақылады. 2003 жылдың сәуір айында Бунияға 800 уругвайлық сарбаз жөнелтілді. Сол айда бір бақылаушы мина жарылысынан қаза тапты. 2003 жылдың мамыр айында екі әскери бақылаушы милиция жасақтары тарапынан өлтірілді. 2003 жылдың сәуірінде 7000 ұғандалық әскердің елден шығарылуы Итури аймағындағы қауіпсіздік жағдайын нашарлатып, бейбіт процеске қауіп төндірді. БҰҰ Бас хатшысы Кофи Аннан әлсіреген БҰҰ миссиясын күшейту үшін аймаққа уақытша көпұлтты күш құруды және орналастыруды ұсынды. 2003 жылдың 30 мамырында Қауіпсіздік Кеңесі 1484 қарарын қабылдады, ол Бунияға әуежайды қорғау және лагерьлердегі ішкі көшіп қонғандарды, сондай-ақ қаладағы азаматтарды қорғау міндетімен Уақытша көпұлттық төтенше күш (IMEF) орналастыруға рұқсат берді. Франция үкіметі IMEF операциясын басқаруға ынта білдірді. Көп ұзамай бұл миссия Еуропалық Одақ басшылығымен кеңейтілді, Франция кадрлық құрамның басым бөлігін қамтамасыз етті, ал Еуропалық Одаққа мүше емес елдер де үлесін қосты. Жалпы күш шамамен 1800 адамнан тұрды және Нджамена мен Энтеббе әуежайларында орналасқан француз ұшақтарымен қолдау көрсетілді. Сондай-ақ, 80 адамнан тұратын шведтік арнайы күштері тобы (SSG) қосылды. «Артемида» операциясы 12 маусымда басталды және IMEF келесі үш апта ішінде толықтай орналастырылды. Бұл күш Буниядағы жағдайды тұрақтандыруда және Конго Демократиялық Республикасында БҰҰ-ның болуын қамтамасыз етуде сәттілікке жетті. 2003 жылдың қыркүйегінде аймақтың қауіпсіздігіне жауапкершілік БҰҰ миссиясына берілді. 2005 жылдың 25 ақпанында Lendu FNI және Конго патриоттары одағының милициясы Кафе қаласының жанында Бангладештің тоғыз бейбіт сақшысын өлтірді, бұл Руанда геноцидінен бергі БҰҰ-ның ең ірі шығыны болды. Жауап ретінде БҰҰ күштері FNI бекінісіне шабуыл жасап, 50 милицияшыны өлтірді. Конго патриоттары одағының жетекшісі Томас Лубанга Дило және басқа милиция жетекшілері конголық билік органдары тарапынан тұтқындалып, Киншасадағы Макала түрмесіне қамалды. Лубангаға 2005 жылдың ақпанында бейбіт сақшыларды өлтіруге бұйрық бергені және аймақтағы тұрақсыздыққа себепкер болғаны айыпталды. 2006 жылдың 10 ақпанында Халықаралық қылмыстық сот Лубангаға «он бес жасқа толмаған балаларды әскери қызметке шақырып, оларды жауынгерлік әрекеттерге белсенді қатыстыру» соғыс қылмысы бойынша тұтқындау ордерін шығарды. Конго билігі Лубанганы 2006 жылдың 17 наурызында ХҚС-ның күзетіне тапсырды. 2012 жылы Лубанга кінәлі деп танылып, 14 жылға бас бостандығынан айырылды, ол ХҚС-та сотталған алғашқы адам болды. 2005 жылдың 1 сәуірінде БҰҰ 15 000 милиция мүшесінің жартысынан да аз бөлігі белгіленген мерзімге дейін қаруын тапсырғанын хабарлады. Бейбіт сақшы полковнигі Хусейн Махмуд MONUC қалған милицияларды күшпен қарусыздандыруға кірісетінін мәлімдеді. 2006 жылдың сәуір айында бір непалдық бейбіт сақшы қаза тауып, жетісі FNI тарапынан барымтаға алынды. MONUC өзінің жеті бейбіт сақшысының Буниядан 100 км шығысқа қарай, даулы Солтүстік-Шығыс аймағындағы Итури аймағында ұсталғанын растады. 2006 жылдың мамырында FNI жеті непалдық бейбіт сақшыны босатты. 2006 жылдың 9 қазанында MONUC конголық армиямен болған қақтығыстарда 12 FNI милицияшысы қаза тапқанын хабарлады. MONUC өкілі Леокадио Сальмерон «соғыс салдарынан халықтың қозғалысы байқалмағанын» мәлімдеді.

In the beginning of 2003 UN observer teams present in DRC since 1999 monitored serious combat and human rights violations in Ituri. In April 2003, 800 Uruguayan soldiers were deployed in Bunia. In the same month an observer died in a mine explosion. In May 2003 two military observers were killed by militiamen. The withdrawal of 7,000 Ugandan troops in April 2003 led to a deteriorating security situation in the Ituri region, endangering the peace process. UN Secretary General Kofi Annan called for establishing and deploying a temporary multi national force to the area until the weakened UN mission could be reinforced. On May 30, 2003, the Security Council adopted Resolution 1484 authorizing the deployment of an Interim Multinational Emergency Force (IMEF) to Bunia tasked with securing the airport, and protecting internally displaced persons in camps and civilians in the town. The French government had already shown interest in leading the IMEF operation. It soon broadened to an EU led mission with France as the framework nation providing the bulk of the personnel, complemented by contributions from both EU and non EU nations. The total force consisted of about 1800 personnel and was supported by French aircraft based at N'Djamena and Entebbe airfields. A small 80 man Swedish Special Forces group, (SSG), was also added. The operation, Operation Artemis, launched on 12 June and the IMEF completed its deployment over the following three weeks. The force was successful in stabilizing the situation in Bunia and enforcing the UN presence in the DRC. In September 2003 responsibility for the security of the region was handed over to the UN mission. The Lendu FNI and Union of Congolese Patriots militias murdered nine Bangladeshi peacekeepers near the town of Kafe on 25 February 2005, the largest single UN loss since the Rwandan genocide. In response, UN forces assaulted a FNI stronghold, killing 50 militiamen. Thomas Lubanga Dyilo, the leader of the Union of Congolese Patriots, and other militia leaders were arrested by Congolese authorities and imprisoned in Makala Prison, Kinshasa. Lubanga was accused of having ordered the killing of the peacekeepers in February 2005 and of being behind continuous insecurity in the area. On February 10, 2006, the International Criminal Court issued an arrest warrant for Lubanga for the war crime of "conscripting and enlisting children under the age of fifteen years and using them to participate actively in hostilities". Congolese authorities transferred Lubanga to ICC custody on 17 March 2006. Lubanga was found guilty in 2012 and sentenced to 14 years imprisonment, becoming the first person convicted by the ICC. On 1 April 2005, the UN reported that less than half of the 15,000 militia members had disarmed by the deadline set. Peacekeeper Colonel Hussein Mahmoud stated that the MONUC would now aggressively and forcibly disarm the remaining militias. In April 2006 one Nepalese peacekeeper was killed and seven were taken hostage by the FNI. MONUC confirmed that seven of its peacekeepers were captured in an area 100 km east of Bunia, in the disputed northeastern region of Ituri. In May 2006 the FNI released the seven Nepalese peacekeepers. On 9 October 2006, MONUC reported that 12 FNI militiamen were killed in clashes with the Congolese army. MONUC spokesman Leocadio Salmeron stated that “no population movements have been observed” as a result of the fighting.

Шетелдік келісім

Human Rights Watch деректері бойынша, AngloGold Ashanti компаниясы, басқалармен қатар, тау-кен конгломераты Anglo American компаниясының еншілес компаниясы, Ұлттық және интеграциялық майданды (FNI) қолдады. Монгбвало қаласының жанында кен өндірісін жеңілдету үшін төлемдер жасалды, ал алтын Уганда арқылы Еуропаға және одан әрі контрабандалық жолмен тасымалданды. Алтын саудасынан түскен табыс компаниялар мен қарулы топтар арасында бөлісті. 2005 жылғы маусымда HRW баяндамасы жарияланғаннан кейін, Швейцарияда орналасқан Metalor Technologies, аймақтың ең ірі алтын өңдеуші зауыты, Угандадан алтын сатып алуды тоқтатуға келісті. 2006 жылдың 17 қазанында Amnesty International, Oxfam және Шағын қарулар бойынша халықаралық әрекет желісі Итуриде бірлескен зерттеу жүргізіп, АҚШ, Ресей, Қытай, Оңтүстік Африка және Грекияда жасалған оқ-дәрілер тапты. Зерттеушілер: «Бұл – қару-жарақ бақылауының нашарлығы қақтығыстар мен қайғыны бүкіл әлемде қалай қоздыратынының бір мысалы ғана. БҰҰ-ның қару-жараққа салуға тыйым салуы – тасқын толқындарына қарсы тұруға арналған бөгеттер сияқты».

2006 жылдың 11 қазанында, Непал бейбітшілік сақтаушыларын босатуға әкелген келісімнің бөлігі ретінде және 2 қазанда қол қойылған министрлік жарлыққа сәйкес, Конго қорғаныс министрі Адольф Онсумба FNI жетекшісі Питер Карим мен Конго революциялық қозғалысының (MRC) жетекшісі Мартин Нгуджолоның Конго армиясында полковник шеніне тағайындалғанын хабарлады, олардың әрқайсысы 3000 сарбазға басшылық етеді.

Қарусыздану және татуласу

Қақтығыс барысында қарулы күштердің азаматтарды ұрлап, құлдыққа салу оқиғалары да болды. 2006 жылдың 16 қазанында Human Rights Watch ХДР үкіметінің өз әскерлерінің азаматтарды ұрлап, оларды мәжбүрлі еңбекке пайдаланған жағдайларын тергеп-тоқтатуға және кінәлілерді соттауға тиіс екенін мәлімдеді. 17 қыркүйекте ұрланған 9 және 11 тамызда ұрланған 20 азаматтың қайда екені әлі белгісіз. 30 қазанда Конго армиясының офицері, мас күйде болған деген күдікпен, екі сайлау комиссиясының өкілін атып өлтірді, бұл тәртіпсіздікке алып келді. Ол келесі күні өлім жазасына кесілді. 24 қарашада Конго Демократиялық Республикасының әскери прокуроры Итуридегі Бавиде 30 шамасында адамның денесі салынған үш жаппай қабір табылғанын хабарлады. Қалаға орналасқан батальон командирі мен тәртіп сақтауға жауапты капитан қамауға алынды. 2006 жылдың қарашасында қақтығысқа қатысқан үш жаралы топтың соңғысы – Итури патриоттық қарсылық фронты 5000-ға дейін саяхатшылары жүздеген бала сарбаздарды босатып, қаруларын тапсыруға келісім жасады, мұның орнына оларға амнистия берілді. Жаралы топ мүшелері ұлттық армияға қосылып, олардың басшылары Жозеф Кабила үкіметін бекіткен жалпы сайлаудан кейін офицерлік шен алатын болды. FNI 2007 жылдың сәуірінде соңғы рет қаруларын тапсырды, бірақ қарусыздандыру және демобилизация мамыр айында да жалғасты. ФРПИ-дің бұрынғы басшысы Жермен Катанга 2007 жылдың 17 қазанында конголық билік органдары оны Халықаралық қылмыстық сотқа тапсырды. 2014 жылдың 7 наурызында Катанга Халықаралық қылмыстық сотта 2003 жылдың ақпан айында Буниядан оңтүстік-шығысқа қарай 25 шақырым жерде орналасқан Богоро ауылындағы қырғынға қатысқаны үшін бес айыптама бойынша сотталды. Бұл үкім Халықаралық қылмыстық соттың Томас Лубанга Дилоны соттағаннан кейінгі екінші үкімі болды.

2008-2017 жж: ФРПИ көтерілісі

Екінші Конго соғысы 2003 жылы ресми түрде аяқталды, бірақ Итуриде ондаған мың адам қаза болды. Конфликттің жалғасуына аймақтағы нақты биліктің болмауы, оның орнына қарулы жасақтар бақылауындағы аумақтардың мозаикасы және аймақтағы табиғи ресурстарды бақылау үшін әртүрлі қарулы топтардың күресі себеп болды. Осы бүлікші топтардың ең ірісі – 2002 жылы құрылған Ленду этностық тобына негізделген Итуридегі Патриотикалық Қарсылық Фронты (ИПҚФ). 2014 жылғы "Қазіргі заманғы геноцид" атты басылымда жарияланған мәліметтерге сәйкес, жасақтардың жартысы 18 жасқа дейін болған, ал кейбіреулері сегіз жаста еді.

FRPI шабуылдары (2008-2012 жж.)

2006 жылы атысты тоқтатуға келіскеніне қарамастан, ФРПИ-дің бір топ радикалды жауынгерлері 2008 жылдан бастап үкімет күштеріне және бейбіт тұрғындарға үдемелі шабуылдар жасады. Бұл шабуылдардың ішінде зорлау, өртеу және тонау сияқты көптеген қылмыстар болды. 2010 жылдың қаңтар айында ФРПИ-дің рухани көшбасшысы Какадо Барнаба Юнга Бунияда сотқа тартылды. Юнгаға бүлік ұйымдастыру, тонау, зорлау және адам жеу сияқты бірқатар қылмыстар тағылды. Келесі бірнеше жыл ішінде ондаған мыңдаған бейбіт тұрғындар ФРПИ жауынгерлерінің салдарынан қоныс аударуға мәжбүр болды, олар оларға шабуыл жасап, көптеген қылмыстарды жасады.

FARDC қарсы шабуылдары және бас тарту ұсыныстары (2012-2014)

FRPI-нің шабуылдары күшейген сайын, FARDC (конголық армия) оларға қарсы кең ауқымды операциялар жүргізді. Ұрланған мал мен мүлік жергілікті халыққа қайтарылды. FRPI жауынгерлері бірте-бірте тарап, көптегені FARDC қатарына қосылды. 2014 жылдың қыркүйегінде MONUSCO Авеба ауылында жауынгерлердің бағынуы үшін кеңсе ашты, нәтижесі әр түрлі болды.

FRPI: (2014 жылғы желтоқсан 2017)

Үкімет күш-жігер жұмсағанына қарамастан, ФРПИ бүгінгі күнге дейін азаматтарға шабуылдап келеді, әсіресе 2014 жылдан бері. Көбірек мүлік ұрланды және көбірек қылмыс жасалды. Жауынгерлер операцияларға көмектесу үшін Угандадағы базаларды пайдаланып жатқан болуы мүмкін. 2015 жылдың мамыр айында ФРПИ командирі Мбаду Адироду 300 жауынгерді тапсыруға уәде бергенімен, маусым айында бейбіт келіссөздер күйреп, шайқас жалғасты.

Хема-Ленду қақтығысының қайта жанданыуы

2017 жылы герма және ленду арасындағы шиеленіс қайтадан күшейді, өйткені 2017 жылдың 5 маусымында ленду дін қызметкері Флорент Дунджи Багема абаттарының Дродродағы пасторлық үйінде қайтыс болды. Оның өлімінің мән-жайлары көбінесе белгісіз болғандықтан, кейбір лендулар геманы өздерінің көшбасшыларын жоюды жоспарлап отыр деп айыптады, дін қызметкері алғашқы құрбан болған адам ретінде қарастырылды. 2018 жылдың тамызында Vice News басылымы хабарлағандай, 2017 жылы зорлық-зомбылықтың басталуына дейін он жыл бойы ленду және гема қауымдастықтары «бірдей сауда орындарында және әртүрлі некелерде» өмір сүрді. 2017 жылдың жазында зорлық-зомбылық туралы қауесет тарала бастады, бірақ гема қауымы «көршілер бір түнде кісі өлтірушіге айналғанда» қатты ойран болды. Human Rights Watch ұйымының Орталық Африкадағы директоры Ида Сойер: «Зорлық-зомбылық өте жылдам басталды және аймақтағы көптеген адамдар үшін ол ешқайсыдан пайда болған сияқты». Осы аймақтағы Итури тұрғындары Моноско әскерлерінің шығарылуымен 2003 жылғы зорлық-зомбылықтың қайталануынан қорқып отырды. 22 желтоқсанда, қоғамдық жиыннан кейін, губернатор Пенэ Бака екі қауым арасында бейбітшілік орнатуға қол жеткізді. Осы жиыннан кейін бір айдан астам уақыт бойы ешқандай ірі оқиға туралы хабарлама түспеді. Қаңтар айынан бастап конголықтар Альберт көлінен Угандаға қауіпсіздікке қарай жүзіп өтті. 2018 жылдың ақпан айының соңғы екі аптасында 40 000-нан астам адам Альберт көлі арқылы Угандаға жол тартты. 2018 жылдың ақпан айына қарай Біріккен Ұлттар Ұйымының Балалар қоры (ЮНИСЕФ) есебінде 66 000-ға жуық бала ел ішінде қоныс аударып, тағы 25 000 бала босқын болды. 2018 жылдың ақпан айының ортасына қарай 20 000 ауыл тұрғыны Итуриден Бунияға көшірілді. Ақпанның соңғы екі аптасында MSF холерамен ауруханаға жатқызылған 1000-нан астам адамды және осы аурудан 30 адамның қаза тапқанын хабарлады. 2018 жылдың 1 және 2 наурызында Буниядан солтүстікке қарай 80 шақырым жердегі Мэйз ауылына ленду жасаған шабуылда 40-тан астам азамат қаза тапты. 2018 жылдың 7 наурызындағы хабарламаға сәйкес, Итури провинциясындағы гема және ленду этностары арасындағы зорлық-зомбылық «даулы жерлерді бақылау үшін» бірнеше Конго провинциясында күшейді. Зорлық-зомбылықтың салдарынан Үтүридің үш ауылы шабуылға ұшырап, 39 адам қаза тапты – Дьоде 10 адам, Гбиде 10 адам және Тшеге жақын Логго Такпада 19 адам. Наурыздың ортасына қарай қазалау тоқтады, бірақ «егін шабуылы, адамдарды ұрлау және өлтіру» жалғасты. 2018 жылдың көктемінде Итуриден барлығы 350 000 адам зорлық-зомбылықтан қашып, оның шамамен 50 000-ы Альберт көлінен Угандаға өтті. 10 маусымда күдікті гема қарулы топтары гема ауылы Бембу Низиге баратын жолда ленду саудагерлерін өлтірді. Жауап ретінде лендулар жақын маңдағы гема ауылдарын өртеп, сол ауылдарда тұратын адамдарды өлтірді. Маусым айының соңына қарай 160 адам қаза тауып, 360 000-ға жуық адам қоныс аударды. Сәуір айының соңында FARDC Джугу ауданындағы операция кезінде төрт сарбазын жоғалтып, алты отаршылды өлтірді. 2020 жылдың қаңтар айында FARDC Итуриді отаршылдардан тазарту операциясын бастады, бұл 2019 жылдың қазан айында Солтүстік Кивудегі оларға қарсы басталған ірі операцияның бір бөлігі болды. 2020 жылдың 30 қыркүйегінде ФРПИ мен Конго үкіметі арасында 2020 жылдың ақпан айында ФРПИ қол қойған бейбіт келісімге қарамастан, шайқас басталды. Шайқаста алты ФРПИ отаршылы, үш үкіметтік сарбаз және екі азамат қаза тапты, он адам ауыр жарақат алды – алты ФРПИ отаршылы және төрт үкіметтік сарбаз. 2023 жылдың маусым айында Бахема Баджер ауданындағы ШКК-де CODECO 45-тен астам азаматты өлтірді. 2023 жылдың шілдесінде Итури провинциясындағы қарулы топтардың шабуылдарынан кем дегенде 40 бейбіт адам қаза тапты.

In 2017 tensions between the Herma and Lendu were reignited once more when on 5 June 2017, Father Florent Dhunji, a Lendu priest, died during his stay at presbytery of the Bahema abbots, Drodro. While the circumstances of his death were mostly unknown, some Lendu started accusing the Hema of planning to exterminate their leaders, with the priest representing the first victim. According to an August 2018 Vice News report, for ten years prior to the 2017 outbreak of violence, the Lendu and Hema communities lived in "relative peace, sharing the same marketplaces and intermarrying". Rumors of violence began spreading in the summer of 2017, but the Hema community were shocked "when neighbors became murderers overnight". Human Rights Watch's Central Africa director, Ida Sawyer said, "The violence started with incredible speed and seemed, for many in the region, to come out of nowhere." Ituri residents in that region feared a recurrence of the 2003 violence with the withdrawal of MONUSCO troops. On 22 December, after a public meeting, then governor Pene Baka was able to set up peace between the two communities. Following this meeting, no major incident was reported for a little more than a month. Starting in January Congolese began to cross Lake Albert to safety in Uganda. By the last two weeks of February 2018 more than 40,000 people had made the journey to Uganda via Lake Albert. By February 2018, according to the United Nations Children's Fund (UNICEF) report, there were an estimated 66,000 children internally displaced and another 25,000 refugees in Uganda. By mid February, 2018, 20,000 villagers had been displaced from Ituru villages to Bunia, In the last two weeks of February MSF reported that there were more than 1,000 hospitalizations with cholera and 30 deaths from the disease. On March 1 and 2, 2018, more than forty civilians were killed in a major Lendu attack on the village of Maze, about 80 kilometres north of Bunia. According to a March 7, 2018 report, the violence between the Hema and Lendu ethnic groups in Ituri province continued to increase in several DRC provinces over the "control of disputed land." As part of a wave of violence, three Uturi villages were attacked and 39 Uturian were killed—10 people in Djo, ten in Gbi, and 19 in Logo Takpa near Tche. By mid March the massacres had ceased but "crop destruction, kidnappings, and killings" continued. In the spring of 2018, a total of 350,000 people from Ituri had fled the violence with about 50,000 making Lake Albert crossing to Uganda. On 10 June, suspected Hema armed actors killed Lendu traders on a road leading to the Hema village of Bembu Nizi. In retaliation, Lendu burned down nearby Hema villages and killed the people living in those villages. By the end of June 160 were killed and about 360,000 people were displaced. In late April the FARDC lost four soldiers and killed six militants during an operation in the Djugu territory. In January 2020 the FARDC launched an operation to clear out Ituri of militants, as part of a larger operation launched in October 2019 in North Kivu against the militias there. On 30 September 2020, fighting broke out between FRPI and government of DRC despite a peace accord signed by FRPI in February 2020. Six FRPI militants, three government soldiers and two civilians were killed in the fighting, ten people were seriously wounded; six FRPI militants and four government soldiers. In June 2023, more than 45 civilians were killed by CODECO in an IDP camp in Bahema Badjere district. In July 2023, at least 40 civilians died in attacks by armed groups in Ituri province.

CODECO көтерілісі

Жаңа зорлық-зомбылық басталған кезде ешкім Ленду жасақтарының кім екенін білген жоқ. Бұл аймақтағы бұрынғы қарулы топтардың ешқайсысына ұқсамайтындықтан, шабуылдарға ешбір қарулы топ жауапкершілікті қабыланбады. Кейіннен, Конгоның дамуы үшін кооператив (CODECO) деп аталатын жасақтардың бірлестігі алға шықты. Олардың жалпы басқару құрылымы жоқ, тек бірнеше шағын топтар бір атаумен тәуелсіз жұмыс істейді. Итуридегі түрлі жасақтар Конго халқын қорғау үшін революционерлер одағы (URPDC) деген басқа топқа бағынышты екенін және осы атпен танылуды қалайды. Алайда, азаматтық және әскери билік, сондай-ақ халық пікірі бұл топтардың арасында ешқандай айырмашылықты көре алмайды және URPDC-ді CODECO-ның бір бөлігі деп санайды. 2020 жылдың наурызында олар бірнеше жеңіліске ұшырап, адамдарын және аумақтарын жоғалтып, көшбасшылары армия тарапынан өлтірілді. Нгуджолоның өлтірілуіне жауап ретінде CODECO сәуір айында шабуылдарын күшейтіп, Джугу, Махаги және Ируму аудандарындағы жоғалған елді мекендерді қайта бақылауға алды. Нгуджолоның өлімінен кейін CODECO басқару құрылымы күйреп қалды және олардың Ленду жасақтарына қаншалықты бақылауы бар екені белгісіз. Қазір URPDC-ні қоса алғанда, көптеген топтар CODECO басшылығын өз қолдарына алуға тырысуда. 2020 жылдың маусымынан қыркүйегіне дейін CODECO және Конгоның патриоттық және интеграциялық күштері (FPIC) жасақтары Итуриде 280-нен астам адамды өлтіріп, 90-нан астам адамды ұрлап кеткен. 28 қазанда FARDC төрт күндік қақтығыста көтерілісшілердің екі бекінісін басып алды, нәтижесінде 33 CODECO жасақтары мен 2 сарбаз қаза тапты. MONUSCO күштері де 24 қазанда CODECO/ALC провинцияның астанасы Бунияға жасаған шабуылды тойтаруға армияға көмектесті. 2021 жылдың 18 ақпанында Бунияның шетінде FARDC бірнеше қарулы топтарға қарсы операциялар жүргізіп, тоғыз ALC / CODECO жасақтарын жойды. Армия өкілі FPIC (Конгоның патриоттық және интеграциялық майданы) және FRPI элементтерінің күшті ықпалы бар бірнеше елді мекендер FARDC бақылауында екенін мәлімдеді. 2022 жылдың желтоқсанынан 2023 жылдың қаңтарына дейін CODECO шабуылдары күшейіп, кем дегенде 195 бейбіт тұрғын қаза тапты. Азаматтарға жасалған мұндай шабуылдар жергілікті қауіпсіздік жағдайын нашарлатты, бұл өз кезегінде аймаққа гуманитарлық көмек беруді шектеді және көшіп қоныс аударушылардың санын арттырды. 2023 жылдың 19 қаңтарында БҰҰ бейбітшілік күштері Буниядан шығысқа қарай 30 шақырым жердегі Ньямба және Мбоги ауылдарында 49-нан астам бейбіт тұрғындардың жаппай қабірін тапты. Құрбандардың CODECO көтерілісшілері тарапынан өлтірілгені хабарланды.

At the start of the new violence, no one actually knew who the Lendu militiamen were. It didn't look like any of the former armed group operating in the area and no armed group was claiming responsibility for the attacks. Later on, a group of an association of militias called the Cooperative for the Development of the Congo (CODECO) came forward. It didn't appear to have an overarching command structure and is just several small groups working independently under the same name. Though different militias scattered across Ituri claim to be under a different group called the Union of Revolutionaries for the Defence of the Congolese People (URPDC) and wish to be referred by that name. But civil and military authorities as well as public opinion see no difference between the groups and consider URPDC to be an extension of the CODECO. In March 2020, suffered a series of setbacks, losing men, losing territory, and having their leader be killed by the army. In retaliation for Ngudjolo's murder, the CODECO increased its attacks in April and regained control of lost localities in Djugu, Mahagi, and Irumu territories. After Ngudjolo's death, the CODECO command structure broke down. And the control it still has over the Lendu militias is unknown. Now many factions including the URPDC are trying to gain control of CODECO's leadership. From June to September 2020, CODECO and Patriotic Force and Integrationist of Congo (FPIC) militias, are reported to have killed more than 280 people and abducted over 90 others in Ituri. On October 28, the FARDC seized two rebel strongholds in four days of intense fighting which killed 33 CODECO militiamen and 2 soldiers. MONUSCO forces also supported the army to repel an attack by CODECO/ALC on the province's capital Bunia on October 24. On February 18, 2021, nine ALC /CODECO militiamen were killed as FARDC launched a series of operations against several armed groups in the outskirts of Bunia. Army spokesman said several localities where the FPIC (Patriotic and Integrationist Front of Congo) and elements of FRPI had strong influence, were under control of the FARDC. From December 2022 to January 2023, CODECO attacks increased leading to the death of at least 195 civilians. Such attacks on civilians created a significant deterioration in the local security situation which had in turn, restricted humanitarian aid into the region and increased the number of displaced persons. On 19 January 2023, UN peacekeepers discovered the mass graves of over 49 civilians in the villages of Nyamamba and Mbogi, 30 kilometers east of Bunia. The victims were purported to have been massacred by CODECO rebels.