Кіріспе
Перри немесе алмұрт сидрі – ашытылған алмұрттан жасалған алкогольді сусын. Бұл сусын дәстүрлі түрде Англияда, әсіресе Глостершир, Херефордшир және Ворстершир округтерінде, Оңтүстік Уэльстің кей бөліктерінде, сондай-ақ Францияда (әсіресе Нормандия және Анжу), Канада, Австралия және Жаңа Зеландияда өндіріледі.
the alcoholic beverage
Perry or pear cider is an alcoholic beverage made from fermented pears, traditionally in England, particularly Gloucestershire, Herefordshire, and Worcestershire, parts of South Wales and France, especially Normandy and Anjou, Canada, Australia and New Zealand.
Жемістер
Перри алмұртының жабайы гибридтерден тарағаны саналады, олар "жабайылар" деп аталады, және олар өсірілетін алмұрт – Pyrus communis subsp. communis және қазір сирек кездесетін Pyrus communis subsp. pyraster арасындағы будандар. Римдіктер өсірілетін алмұртты (P. communis) Солтүстік Еуропаға әкелді. IV ғасырда Әулие Иероним перриді пирациум деп атаған. Жабайы алмұрт будандары уақыт өте келе жергілікті жағдайларға қарай қажетті қасиеттері үшін іріктелді, және 1800 жылдарға қарай көптеген аймақтық сорттар анықталды. Ұлыбританиядағы перри алмұртының көп бөлігі Англияның батысындағы Глостершир, Херефордшир және Ворстершир округтерінен шыққан; осы округтерден дәстүрлі рецепттер бойынша жасалған перри қазір Еуропалық Одақтың қорғалған географиялық атауы болып табылады. Осы перри сорттарының көпшілігі Глостершир және Херефордшир шекарасындағы Мей Хилл маңындағы шаруашылықтардан шыққан. Перри алмұрты туралы стандартты анықтамалық еңбек 1963 жылы Лонг Эштон зерттеу станциясы тарапынан жарияланды; содан бері көптеген сорттар өте сирек кездесіп қалды немесе жоғалып кетті. Глостерширде ғана 100-ден астам сорт, 200-ден астам жергілікті аттармен белгілі болды. Бұл жергілікті алмұрттар әсіресе әртүрлі "Хаффкап" сорттарымен ("Хендре Хаффкап", "Қызыл Хаффкап", "Қара Хаффкап", барлығы эллипс пішіндес), өнімдерінің әсерімен аталғандар ("Меррилегс", "Мамблхед"), оны алғаш өсірген адамның есімімен аталғандар ("Иіссіз Епископ", оны алғаш өсірген адамның құрметіне, немесе "Судья Амфлетт", Ассиз сотының судьясы Ричард Амфлетт атымен) немесе өскен жерімен аталғандар ("Хартпури Жасыл", "Босбери Қызыл", "Бартстри Сквош") сияқты көркем аттарымен танымал. Нормандияда перри өндірушілері Plant de Blanc, Antricotin және Fausset сияқты ерекше сорттарды өсірді; 2002 жылдан бері AOC статусына ие Domfront перрисі және 2006 жылдан бері PDO статусына ие перри кем дегенде 40% Plant de Blanc сортынан жасалуы тиіс. Перри жасауға қолданылатын перри алмұрт сорттары көбінесе кішкентай, турбина тәрізді немесе пириформа пішіндес және аспаздық мақсаттарға қолдануға тым ащы болады. Бір сортты перри жасау үшін перри алмұртының белгілі бір сорттары жиі қолданылады; бұл бұрын дәстүрлі перри жасаудағы әдеттегі тәжірибе болған, яғни бұрын әр шаруашылық өзінің ерекше және ерекше перриін өндірген, себебі көптеген сорттардың таралуы өте шектеулі болған. Бірнеше сорттың шырынынан жасалған аралас перрилер дәстүрлі түрде нашар саналған, себебі олар тұмандылық тудыратын, бірақ қазіргі коммерциялық өндірісте бұл сүзгілеу және центрифуга қолдану арқылы шешіледі. Жақсы перри алмұрттарында таннин, қышқыл және басқа да фенолды қосылыстардың жоғары концентрациясы болуы керек. Олардың таннин профилі алмұрттан өте ерекшеленеді, ащы дәмге қарағанда жіті дәм басым. Дегенмен, олардың құрамында дека 2,4 диеноаттың жоғары концентрациясы бар, бұл эфирлер тобы оларға ерекше алмұрт хош иісін береді. Сорбитол тәтті сусынға қоса, дайын перридің денесін арттыруға және ауызға жағымды сезім беруге көмектеседі. Осы қасиеттеріне байланысты ферменттер мен престеуге көмектесетін заттарды қосу перри өндірісін жақсарту үшін жиі қолданылады.
Жеміс бағын басқару және жинау
Алмұрт өсіру шамалы жаңартылғанмен, оны өсіру әлі де қиын. Перри алмұрт ағаштары ұзақ өмір сүре алады және 250 жыл бойы толық өнім бере алады. Алмұрт ағаштары, үй шаруашылығына арналған сорттары да, перри сорттары да өте баяу өседі, алғашқы өнімді алуға он жылға жуық немесе одан да көп уақыт қажет болуы мүмкін. Алмұрт ағаштарының ұзақ пісу кезеңін ескере отырып, оларды ауруларға қарсы күту қиынға соғуы мүмкін. Олардың үлкендігіне байланысты пестицидтерді қолдану қиын, бұл өртке қарсы күресті қиындатады – бұл Erwinia amylovora бактериясынан туындайтын және алмаға қарағанда алмұртқа көбірек қауіп төндіретін ауру. Ұқсас тұқымдық плазма қоймаларын Орегон штатындағы Корваллис қаласындағы Ұлттық клоналды тұқымдық плазма қоймасында табуға болады. Сондай-ақ, алма және перри өндірісі арасында егін жинау және өсіру процестерінде маңызды айырмашылықтар бар. Перри ағаштары алма ағаштарына қарағанда пісуіне көбірек уақыт керек етеді. Егер алма ағаштары үш-бес жылда жеміс бере бастаса, дәстүрлі әдіспен өсірілген перри ағаштары көбінесе одан да ұзақ уақыт алады, сондықтан адамдар "алмұртты ұрпақтарыңыз үшін егіп жатырсың" дейді. Толық өскен кезде де алмұрт ағаштары алмаға қарағанда аз жеміс береді, осы себепті перри алмадан сирек кездеседі. Егін жинау уақыты келгенде, алмұрт піспей жатып жиналып, үй ішінде пісірілуі керек, ал алма ағашта пісуіне рұхсат етілуі керек. Алма мен алмұрт екеуі де өртке шалдығады, бұл бүкіл бауларды жоя алады, бірақ алмұрт алмұрт псилласына (Psylla pyri деп те аталады) да осал. Тағы бір қиындық – алма көбінесе механикалық түрде жиналса, алмұртты қолмен жинау қажет, бұл егін жинаудың уақытын және құнын едәуір арттырады.
Перри жасау техникасы
Перриді дәстүрлі түрде жасау, дәстүрлі сидр жасауға ұқсас, себебі жеміс жиналып, уақталады және шырын алу үшін сығылады, содан кейін жемістің қабығында табиғи түрде кездесетін жабайы ашытқылармен ашытылады. Дәстүрлі перри жасауда дискілер (querns) және рамалы және матадан жасалған прес қолданылған, онда целлюлоза престе сығу алдында матаға оралған. Заманауи перри өндірісінде жемісті сығу үшін әлдеқайда тиімді конвейерлік прес пайдаланылуы мүмкін. Сонымен қатар, жемістің қаттылығының өзгешелігіне байланысты, алмұрт піскенін анықтау алмаға қарағанда қиынға соғуы мүмкін. Алма мен алмұрттың химиялық құрамында маңызды айырмашылықтар бар; осы факторлар перри өндірісінде ашытуға дейінгі және ашыту кезеңдеріндегі шешімдерде шешуші рөл атқарады. Алмамен салыстырғанда, алмұртта көбінесе қант пен фенолдық қосылыстардың мөлшері артық болады. Перридегі негізгі қанттар – глюкоза (192–284 мг/л), ксилоза (140–176 мг/г) және галактурон қышқылы (108–118 мг/г). Шырындағы қант түрлері ашытқының активтілігіне және ашытудың сәттілігіне маңызды әсер етеді. Алма шырынынан өзгеше, алмұрт шырынында ашымайтын қант спирттері, әсіресе сорбитол көп мөлшерде болады. Сорбитолдың болуы перриге қалдық тәттілік пен жеңіл іш қату әсерін сыйлайды. Алмұрт шырындарында амин қышқылдарының деңгейі төмен, азоттың көздері – аспаргин, аспартик қышқылы және глутамин қышқылы сияқты заттар аз мөлшерде кездеседі. Алғашқы ашытудан кейін көптеген перрилер маллолактік ашытудан өтеді. Алмамен салыстырғанда, алмұртта титрленетін қышқылдықтың деңгейі жоғары, оның көп бөлігі лимон қышқылынан тұрады. Мало қышқылының жоғары концентрацияланған ортасында, мысалы, шарап жасаудағы жүзім шырынында, маллолактік ашыту бактериялары мало қышқылын сүт қышқылына айналдырады, бұл қышқылдықты азайтады және дәмнің күрделілігін арттырады. Дегенмен, егер лимон қышқылының деңгейі жоғары болса, мысалы, алмұрттың тұнбасында, маллолактік ашыту бактериялары лимон қышқылын сүт қышқылының орнына сірке қышқылы мен оксалоацетат қышқылына ыдыратады. Бұл соңғы өнімде гүлдік, цитрусқа ұқсас хош иіске әкеледі, ол маллолактік ашытудан өткен көптеген өнімдерге тән диацетил иісінен мүлдем айырмашылық танытады.
Тарих
Алғашқы рет алмұрттан ашытылған спирттік сусындар жасалғаны туралы мәліметтер Плинийдің еңбектерінде кездеседі. Перри жасау Рим империясы құлағаннан кейін қазіргі Францияда кеңінен дамыған сияқты; Англияда перри жасау туралы жазбалар Нормандтар басып алғанға дейін пайда болған жоқ. Орта ғасырларда Франция алмұрт өсірумен байланысын сақтап, Англияда тұтынылатын алмұрттың көп бөлігі Франциядан әкелінді. Ал 18-шы ғасырда оның танымалдылығы шарына жетті, себебі Франциямен үзіліс-үзіліс соғыстар шарап импорттауды қиын етіп берді. Көптеген шаруашылықтар мен поместьелерде жеке баулар болды, сондай-ақ нақты приходтар мен ауылдарға тән алмұрттың көптеген сорттары шығарылды. Англияда перри көбінесе құрғақ, тыныш сусын болып, бөшкеден ішілсе, Нормандия перрисі (поир) тәттілігі мол, бөтелкеде ашытылған, көпіршікті стильде дамыды.
Қазіргі коммерциялық перрилер
Дәстүрлі алмажоны жасау 20-шы ғасырда азая бастады, себебінің бірі – шаруашылық тәжірибесінің өзгеруі. Алмажоны алмұрттарын жинау қиын және еңбек көп талап ететін болды, ал баулардың жеміс беруіне көп жылдар кетті. Дегенмен, өнеркәсіп белгілі бір деңгейде қайта жанданды, бұл Сомерсет округындағы Шептон Маллет қаласындағы Шоуринг фирмасының Фрэнсис Шоурингі жасаған, олардың көпіршікті брендті алмажоны Бабичамды жасау кезінде дамыған заманауи коммерциялық алмажоны жасау әдістерінің арқасында мүмкін болды. Коммерциялық алмажонының тағы бір бәсекелес бренді – Lambrini, ол Ливерпульде Halewood International компаниясымен өндіріледі. Ирландиялық сусындар компаниясы Cantrell and Cochrane, Plc, Magners және Bulmers сидрлерімен көбірек танымал, 1986 жылы Ritz деп аталатын ұқсас жеңіл алмажонын шығарды. Коммерциялық сыра және коммерциялық сидр сияқты, коммерциялық алмажоны да жоғары стандартталған, және бүгінде көбінесе жүгері сиропы немесе инвертті қант сияқты көп мөлшерде дән қоспаларын қамтиды. Ол, сондай-ақ, әдетте дәстүрлі алмажонынан гөрі күші аз және тәттірек болады, сонымен қатар көпіршікті әсер беру үшін жасанды түрде көмірлендіріледі. Дәстүрлі алмажонынан айырмашылығы, оның өндірісі тұрақты өнімді қамтамасыз етеді; алмажоны алмұрттарының ерекшелігіне байланысты дәстүрлі алмажонын коммерциялық көлемде өндіру өте қиын. Дәстүрлі алмажоны көбінесе шаруашылықтарда үй тұтынуы үшін немесе шағын көлемде ферма қақпасында немесе жергілікті мейрамханаларда сату үшін жасалған сусын болды.
Дәстүрлі егіннің құлдырауы мен қайта жанданысы
Англияда перри жасау және оны қамтамасыз еткен бау-бақшалар 20-ғасырдың екінші жартысында талғамдардың өзгеруі және ауыл шаруашылығы тәжірибелерінің нәтижесінде күрт құлдырады (тек Оңтүстік Глостерширде ғана соңғы 75 жылда бау-бақшалардың шамамен 90% жоғалды). 1970 және 1980 жылдары көптеген алмұрт бақтары өртке ұшырады. Бау-бақшаларды жоюмен қатар, шаруашылықтағы күндізгі жұмысшылардың азаюы перри алмұрттарын жинауға бұрын жұмсалған еңбек күшінің және оның дәстүрлі тұтынушыларының жоғалуына әкелді. Перри алмұрттарының орнына десерттік немесе жалпы мақсаттағы алмұрттарды қолдану арқасында өндірушілер оның танымалдылығын жоғалтты, нәтижесінде жұқа және дәмсіз өнім шықты. Сонымен қатар, әртүрлі ұйымдар ескі перри алмұрт ағаштары мен бау-бақшаларын іздестіріп, жоғалған сорттарды қайта ашты, олардың көпшілігі қазір оқшау фермаларда жалғыз ағаштар түрінде ғана сақталған. Мысалы, Уэльс сидр қоғамы Монмутширдің "Бургунди" және "Картофель алмұрты" сорттарын, сондай-ақ бұрын тіркелмеген бірнеше түрлерін қайта тапты.
Атау таласы
Алмұрт сидрі алмұрт шырынынан жасалған алкогольдік сусындардың балама атауы ретінде «перри» терминіне қарағанда жиі қолданылады. Бұл термин 1995 жылы Brothers Cider компаниясы Glastonbury фестивалінде ешкімнің «перри» дегенді түсінбейтінін анықтағанда пайда болды; олар клиенттерге «алмұрттан жасалған, сидрге ұқсас» деп түсіндіре бастады. Ұлыбританияда бұл жаңа атау пікір қақтығысына әкелді. Нағыз Сидр Кампаниясы (CAMRA) «перри» мен «алмұрт сидрін» екі түрлі сусындар деп санайды, олардың пікірінше, ірі өнеркәсіптік сидр өндірушілер жасаған «алмұрт сидрі» – алмұрттың дәмі қосылған сусын, немесе дәлірек айтқанда, алмұрт концентратымен дәмделген сидр, ал «перри» тек алмұрттан дәстүрлі әдіспен жасалуы керек. Сидр өндірушілердің Ұлттық қауымдастығы «перри» және «алмұрт сидрі» терминдерінің мағынасы бірдей екенін айтады, және олардың ережелерінде «перри» немесе «алмұрт сидрінде» алма шырынының мөлшері 25%-дан аспауы керек делінген.