Кіріспе

Құрғақ өрік

Құрғақ өрік – құрғатылған жеміс. Арамшөп – көбінесе еуропалық өрік ағашынан (Prunus domestica) алынған құрғақ өрік. Барлық өрік түрлері мен сорттарын құрғатып, арамшөпке айналдыруға болмайды. Арамшөп – Prunus domestica сорттарының құрамында жоғары мөлшерде ерігіш қатты заттар бар, кептіру кезінде ашымайтын, қатайған еті бар жемісі (өрік). Жаңа өріктер үшін "арамшөп" терминін қолдану, егер ол құрғатуға арналған өрік сорттарына қатысты болмаса, қолданыстан шыққан. Көптеген арамшөптер қабығынан оңай бөлінетін сорттар (қабығын алу оңай), ал жаңа піскен, жеуге арналған өріктердің көпшілігі қабығынан қиын бөлінетін сорттар (қабығын алу қиын). Арамшөп құрамында 64% көмірсу, оның ішінде диеталық талшық, 2% белок, К витаминіне бай, сондай-ақ В витаминдері мен диеталық минералдардың орташа мөлшері бар. Диеталық талшықтағы сорбитол мазмұны арамшөп жеген кезде іш қатуды жеңілдету әсерін тигізеді.

Өндіріс

Құрғату үшін 1000-нан астам шабдалы сорттары өсіріледі. АҚШ-та өсірілетін негізгі сорт – "Жақсартылған француз" шабдалысы. Басқа сорттарға "Sutter", "Tulare Giant", "Moyer", "Imperial", "Italian" және "greengages" жатады. Жаңа шабдалылар нарыққа жаңа өріктерге қарағанда ертерек түседі және көбінесе олардан кішідірек болады. Коммерциялық түрде өсірілетін шабдалы сорттарының басым көпшілігі өзінен-өзі тозаңданады және жеке тозаңдаушы ағаштар қажет емес.

Атауын өзгерту

2001 жылы АҚШ-тағы шабдалы өсірушілерге Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы құрғатылған шабдалыны "құрғақ шабдалы" деп атауға рұқсат берді. Шабдалының іш қатуды басатыны туралы қабылданыс (намысқа тиетін жайт ретінде қарастырылатын) салдарынан, кейбір дистрибьюторлар қаптама таңбаларында "шабдалы" сөзін пайдалануды тоқтатып, "құрғақ шабдалы" дегенді қолдануға көшті.

Денсаулыққа әсері

Сүмбіктерде диеталық талшықтар бар (салмағының шамамен 7%), олар іш қатуды жеңілдетеді.

Тамақ

Сүмбіштің құрамында 31% су, 64% көмірсулар, оның ішінде 7% талшық, 2% ақуыз және 1% азай май бар. Сүмбіштер К витаминінің (күнделікті қажетті мөлшердің 57%) және бірнеше В витаминдері мен минералдардың (4–16% қажетті мөлшер) орташа көзі болып табылады.

Фитохимиялық заттар

Сүмбіректер мен сүмбірек шырынында фитохимиялық заттар, оның ішінде фенолдық қосылыстар (негізінен неохлорогендік қышқылдар және хлорогендік қышқылдар) мен сорбитол бар.

Қолданылуы

Құрмалар тәтті және тұзды тағамдарды дайындауда қолданылады.