Кіріспе

Grandson – Швейцариядағы Во кантонындағы Юра-Норд-Ваудо ауданының муниципалитеті. Ол Нёшатель көлінің оңтүстік-батыс ұшында, Лозаннадан шамамен 25 км (15 миль) солтүстікке қарай орналасқан. Бұл жер Жоғарғы Бургундия Корольдігінің бір бөлігі болды және Рудольф III (993–1032), сонымен қатар Төменгі Бургундияның королі, еркек желісіндегі соңғы ханшайым қайтыс болғанға дейін Киелі Рим империясымен біріктірілді. 1476 жылдың 2 наурызында Бургундия соғыстары кезінде Чарльз Шақырған осы жерде Грансон шайқасында жеңіліске ұшырады.

Тарих

Непсон отбасы алғаш рет 11 ғасырдың екінші жартысында Гранчионе атымен танылады. Қала алғаш рет 1100 жыл шамасында де кастро Грансионе деп аталды. 1126 жылы castri Grandissoni, ал 1154 жылы apud Grantionem деп еске алынған. Ең маңызды қазық үйлер қонысы Корселеттеде орналасқан. 1876 жылғы Юра суын реттеу жұмысының нәтижесінде, тарихи ауылдың орнындағы батпақты жердің көп бөлігі кепті. Лозаннадағы Федералдық археология және тарих мұражайы осы мүмкіндікті пайдаланып, келесі жылы қазба жұмыстарын бастады, ол 1880 жылға дейін жалғасты. Корселетте – қола дәуірінен бастап әртүрлі музейлер мен жеке коллекцияларға ең көп металл заттарды жеткізген швейцариялық ауылдардың бірі. 1881 жылы қазық үйдің ауданы белгілі болды. 1900 жылы ол Швейцарияның ұлттық мұрасының ерекше орны деп жарияланды. Заңмен тонаудан қорғалғанымен, эрозия салдарынан археологиялық маңызы бар бірнеше мың шаршы метр материал жоғалып кетті. Дегенмен, Корселетте – Нойшатель көліндегі ең жақсы сақталған және ең ірі жағалау қоныстарының бірі. 1300 жылға қарай қаланың барлық бөлігі, көл жағалауын қоспағанда, қабырғалармен қоршалған. Жақын орналасқан Прованс, Бонвильяр, Фейз, Консизе және Ивон ауылдары қабырғаларды күтіп ұстауға жауапты болды. Отто I Непсон ескі қаланы қайта жаңартып, 1277–1281 жылдары кеңейтті. Қаланың қамалы XIV ғасырдың басында қайтадан кеңейтілді. Отто де Непсон, сондай-ақ Отон, Отон немесе Ото (шамамен 1238–1328) – Англия королі Эдуард I-нің қызметіндегі савойлық рыцарлардың ең танымал өкілі болды. Үлкен өрт (вероятно 1378 жылы, бірақ алғаш рет 1397 жылы құжатталған) қамалдың шатырын және ауланың көп бөлігін қиратты. 1293 жылы алғаш рет Bürgergemeinde еске алынды, ал 1328 жылға дейін Отто I қалаға жарғы берді. Шіркеудің солтүстік жағында жабық базар салынды. Ле Ревелен ауылында, қала қабырғасының сыртында, Гие қақпасына жақын жерде ет дүкендері ашылды. Отто I қайыршы ордендерін қолдады және 1289 жылы францискандықтарға қаланың батыс жағында монастырь салуға рұқсат берді. Бүгінде тек шіркеу мұнарасы мен монастырь ғимаратының қалдықтары ғана көрінеді. XIV ғасырдың екінші жартысында, қазіргі Басс көшесінде, 1837 жылы қираған Гей қақпасының маңында аурухана салынды. 1420 жылы аурухана Непсон қаласының басқаруына өтті. Салынған аумақтың ішінде өнеркәсіптік ғимараттар 1,4%-ды, тұрғын үйлер мен ғимараттар 10,8%-ды және көлік инфрақұрылымы 7,6%-ды құрады. Электрмен жабдықтау және сумен қамтамасыз ету жүйелері, сондай-ақ басқа да арнайы дамыған аумақтар 1,9%-ды, ал саябақтар, жасыл аймақтар мен спорт алаңдары 2,3%-ды құрады. Орманды жерлердің 7,0%-ы тығыз орманмен, ал 1,8%-ы жеміс бауларымен немесе ағаштардың шағын топтарымен жабылған. Егіс жерлерінің 55,2%-ы егін өсіруге, 7,0%-ы жайылымға, ал 2,7%-ы жеміс бақтары мен жүзімдіктерге пайдаланылады. Муниципалитеттегі судың 0,4%-ы көлдерде, ал 0,8%-ы өзендер мен ағындарда орналасқан. Қала Нойшатель көлінің батыс жағындағы мореналарға салынған, сол жерде Непсон өзені көлге құяды. Ол Во кантонының солтүстік-орталық бөлігіндегі Юра тауларының етегінде орналасқан. Муниципалитет аумағы көл жағалауынан жазыққа қарай тік көтеріледі. Là Outre – муниципалитеттегі ең биік нүкте, биіктігі шамамен құрайды. Арнон өзені солтүстік шекараны құрайды. Оңтүстік-батысында ол Слайн өзенінің көлге құятын жеріне дейін созылады. Непсон Ле Тюльери де Непсон және Корселетте ауылдарын қамтиды. Айналасындағы муниципалитеттер – Монтаньи près Ивердон, Валейрес соус Монтаньи, Жи, Фейз, Шампан және Бонвильяр.

Елтаңба

Қалалық гербтің сипаттамасы – көк түсті фонға алтын түсті жарқыраған күн мен оның үстіндегі алтын түсті жарты ай. Бұл қалалық елтаңба 20-шы ғасырдың басында бекітілді. 1798 жылға дейін Швейцарияның Грансон билігі Грансон барондық отбасының 13-шы ғасырлық гербін пайдаланып келді; бұл герб 19-шы ғасырға дейін ресми емес қалалық герб ретінде қолданылып келді.

Демография

2008 жылы Грансон қаласының халқы, 15,7% шетелдік азаматтарды құрады. Соңғы 10 жылда (1999–2009 жылдары) халық саны 13,1% өсті. Көші-қонға байланысты 13,5% және туысқандық және өлім-жітімге байланысты -0,3% өзгерді. Халықтың көп бөлігі (2000 жылғы мәлімет бойынша) француз тілінде сөйлейді (2464 адам немесе 89,3%), екінші орында неміс тілі (109 адам немесе 4,0%), үшінші орында итальян тілі (45 адам немесе 1,6%) тұрады. 2000 жылы муниципалитетте 1138 үйленбеген және бұрын үйленбеген адам болды. 1232 адам үйленген, 183-і жесір, ал 206-сы ажырасқан. 2000 жылы муниципалитетте 1134 жеке тұрғын үй болды, әр үй шаруасында орташа есеппен 2,3 адам тұрды. 2000 жылы муниципалитетте 1282 пәтер болды. Ең көп таралған пәтерлер 3 бөлмелі (385 дана). 58 бір бөлмелі және 341 бес бөлмелі немесе одан да көп бөлмелі пәтерлер бар. Осы пәтерлердің 1101-і (жалпы санының 85,9%) тұрақты түрде пайдаланылды, 147-сі (11,5%) маусымдық түрде, ал 34-і (2,7%) бос болды.

Ұлттық маңызы бар мұра нысандары

Бұл Альп таулары маңындағы тарихи қалың үйлер (немесе үйлер) орналасқан ЮНЕСКО Дүниежүзілік мұрасының бір бөлігі болып табылатын бір немесе бірнеше тарихи қоныстарға мекен. Грандсон қамалы және Сент-Жан Баптист швейцариялық реформаттық шіркеуі ұлттық маңызы бар Швейцария мұрасы нысандары болып тіркелген. Грандсон қаласының барлық аумағы Швейцария мұрасы нысандарының тізіміне енгізілген.

Саясат

2007 жылғы федералды сайлауда ең көп дауыс жинаған партия SP болды, ол дауыстардың 22,92%-ын алды. Келесі үш ең көп дауыс жинаған партиялар: FDP (19,15%), SVP (18,43%) және LPS партиясы (12,55%). Федералды сайлауда барлығы 870 дауыс берілді, сайлауға қатысу көрсеткіші 45,1% болды.

Экономика

2010 жылы Grandson-да жұмыссыздық деңгейі 4,5% құрады. 2008 жылы негізгі экономикалық секторда 30 адам жұмыс істеді және осы секторда 10-ға жуық кәсіпорын жұмыс істеді. Екінші секторда 295 адам жұмыс істеді, ал осы секторда 31 кәсіпорын жұмыс істеді. Үшінші секторда 898 адам жұмыс істеді, 85 кәсіпорын осы салада жұмыс істеді. 2000 жылы муниципалитетке 953 жұмысшы келді, ал 942 жұмысшы муниципалитеттен шығып жұмыс істеді. Муниципалитет жұмысшы күшінің таза импортері болып табылады, әрбір шыққан жұмысшыға шаққанда муниципалитетке 1,0 жұмысшы келеді. Grandson-ға жұмыс істеуге келген жұмыс күшінің шамамен 6,0%-ы Швейцариядан тыс елдерден келген. Жұмыс істейтін халықтың 11,2%-ы жұмысқа қоғамдық көлікпен, ал 66,5%-ы жеке көлікпен барады. Оқу жылында аудандық округ бойынша барлығы 578 бала мектепке дейінгі білім алды, оның ішінде 359 бала (62,1%) мектепке дейінгі білімге субсидия алды. Кантонның бастауыш мектеп бағдарламасы бойынша оқушылар төрт жыл оқуға міндетті. Муниципалитеттегі бастауыш мектеп бағдарламасында 183 оқушы оқыды. Міндетті негізгі білім беру бағдарламасы алты жылға созылады және бұл мектептерде 183 оқушы бар. Сонымен қатар, үйде оқыған немесе басқа дәстүрлі емес мектепке барған 5 оқушы болды. Grandson қаласында 1 мұражай, Fondation du Château de Grandson орналасқан. 2009 жылы оны 54 510 адам барып көрді (алдыңғы жылдардағы орташа көрсеткіш 57 723 болған). 2000 жылы Grandson қаласына басқа муниципалитеттерден 326 оқушы келді, ал 159 тұрғын муниципалитеттен тыс мектептерде оқыды.

Көлік

Муниципалитетте Юра-Фут желісіндегі темір жол станциясы бар. Ол тұрақты түрде , , және қалаларына қатынайды.