Бургдорф – Швейцарияның Берн кантонындағы Эмменталь аймағының ірі қаласы. Тарихы, Зэаринген әулеті және француз тіліндегі атауы (Берту) туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бургдорф (нем. Bùùrdlef) – Швейцарияның Берн кантонындағы Эммандаль аймағындағы ең ірі қала. 2010 жылға дейін ол сол аттас ауданның астанасы болды, содан кейін жаңа Эммандаль ауданының құрамына кірді.
Burgdorf (; High Alemannic: Bùùrdlef) is the largest city in the Emmental in the canton of Bern in Switzerland. It was the capital of the district of the same name until 2010, when it became part of the new Emmental district.
Атауы
Бургдорф неміс тілінде Бургдорф, француз тілінде Бертхуд деп аталады, бірақ Бертхуд Бургдорфтың тікелей аудармасы емес. Бертхуд – Берхтольд V-нің есімімен аталады, ол Бургундиялықтарға қарсы жеңісі үшін қала қақпасына ескерткіш тақта орнатқан. Зеренген герцогтары 12 ғасырдың соңында қамалдың маңында қаланың (жоғарғы батыс бөлігін) салды. Зейринген әулетінің тоқырауынан кейін Бургдорф Кибург графтарының билігіне өтті. Олар 1278 жылы қаланың жоғарғы шығыс бөлігін кеңейтіп, 1278 мен 1300 жылдар аралығында Хольцбруннен елді мекенін қаланың төменгі бөлігіне қосты. 1300 жылға қарай қала қала қабырғаларымен толыққан. 1323 жылдан бастап 1800 жылға дейін қала шекарасын белгілеген қабырғалар ішінде құрылыс салуға тыйым салынды. Кибург немесе Ной-Кибург графтары тұсында Бургдорф қамалы округтің астанасы болды, ал графтар Бургдорф қаласының әкімдері болды. 14 ғасырда Ной-Кибургтер күйреудің алдында болды. 1382 жылдың 11 қарашасында Ной-Кибург графы Рудольф II Солотхурн қаласына шабуыл жасап, қарыздарын кешіруге мәжбүрлеуге тырысты. Берн қаласы үшін одақтас қалаға жасалған бұл шабуыл Ной-Кибургтермен байланысын үзуге мүмкіндік берді. 1383 жылдың наурыз айында Берн мен Солотхурн әскері Бургдорфқа жорық жасады. Бұл әскерге Орман кантондары, Люцерн, Цюрих, Нойшатель және Савойдан келген әскерлер көмектесті, олар катапульттармен және қарапайым қарулармен жабдықталған. Рудольф II граф соғыс басталмас бұрын қайтыс болғандықтан, Бургдорфты Рудольфтың туысы Берхтольд I қорғады. Берхтольд басшылығымен Бургдорф 45 күндік қоршауға төтеп берді. 1383 жылдың 21 сәуірінде Берн мен Бургдорф азаматтары арасында Ной-Кибургтерге қарсы атысты тоқтату туралы келіссөздер де сәтсіз аяқталды. Соғыс пен отандық тәртіпсіздіктің ауыр жүгімен бетпе-бет келген Берн кеңесі соғысты тоқтату үшін Конфедерацияның араласуын сұрады. 1384 жылдың 5 сәуірінде Ной-Кибургтер Бургдорф пен Тун қалалары мен қамалдарын Бернге 37 800 гульденге сатуға келісті. Бейбіт келісімнің шарты ретінде Берн Кибургтер Бургдорфқа берген құқықтар мен жеңілдіктерді мойындады. Берн қала-мемлекетіндегі басқа қалалармен салыстырғанда Бургдорф ерекше тәуелсіздікке ие болды. Қаланың өз мэрі, кеңесі, жоғары және төменгі соттары болды. 1394 жылдан бастап қала кедейленген дворяндардан соттар, жерлер мен ормандарды сатып ала бастады. Ол айналасындағы ауылдар мен қалаларды да иеленуге кірісті. 1394 жылы Рютшелен Бургдорфтың билігіне көшті. 1395 жылы Грассвиль, 1400 жылы Виль (қазіргі Рютшеленнің бөлігі), 1402 жылы Инквиль (1720 жылға дейін), 1423 жылы Нидерёш, 1429 жылы Беттенхаузен, 1429 және 1509/10 жылдары Тёриген, 1431 жылы Гутенбург және Лотцвиль, 1435 жылы Кляйндиетвиль және 16 ғасырдың басында Оберёш Бургдорфтың құрамына кірді. Қала Грассвиль (Грассвиль, Ош, Хеймисвиль) және Лотцвиль (Тёриген, Лотцвиль) биліктерін құрды, олар әкімшілік басшының басқаруында болды. Салынған аумақтың 6,2%-ын өнеркәсіптік ғимараттар, 15,6%-ын тұрғын үйлер мен ғимараттар, 7,5%-ын көлік инфрақұрылымы құрады. Ал саябақтар, жасыл белдеулер мен спорт алаңдары 2,2% құрады. Жер аумағының 39,8%-ы тығыз орманды. Егіс жерінің 16,6%-ы егін өсіруге, 7,1%-ы жайылымдарға арналған. Қаладағы барлық су өзендер мен арналарда.
Burgdorf it is called in the German language, Berthoud in French which is not a literal translation of Burgdorf. Berthoud is in memory of Berchthold V. Duke of Zähringen who added a plaque to the city entrance for his victory against the Burgundese. The Zähringen dukes built a city (upper west city section) around the castle in the last quarter of the 12th century. After the extinction of Zähringen line, Burgdorf passed to the Counts of Kyburg. They expanded the city in 1278 with the upper east section and between 1278 and 1300 absorbed the Holzbrunnen settlement which became the lower town. By 1300 the city had expanded to fill the town walls. Starting in 1323 there was a ban on construction within the walls, which marked the border of the city until 1800. Under the Kyburg or Neu Kyburg Counts, Burgdorf Castle was the capital of the county, and the Counts were the mayors of Burgdorf town. In the 14th century, the Neu Kyburgs became increasingly indebted. On 11 November 1382, Count Rudolf II of Neu Kyburg, launched a raid against the city of Solothurn to try and force the city to forgive his debts. For the city of Bern, this attack on an allied city represented an excellent opportunity for the city to break its ties with the Neu Kyburgs. In March 1383 the Bernese Solothurn army marched on Burgdorf. This army was supported with troops from the Forest Cantons, Lucerne, Zürich, Neuchâtel and Savoy and were armed with catapults and primitive guns. Because Count Rudolf II had died before the war began, Burgdorf was defended by Rudolf's uncle, Berchtold I. Under Berchtold, Burgdorf withstood a 45 day siege. An attempt to negotiate a cease fire on 21 April 1383, between Bern and the citizens of Burgdorf against the Neu Kyburgs was also unsuccessful. Beset by enormous burdens of war and civil unrest at home, the Bernese Council sought Confederation mediation to end the war. On 5 April 1384, the Neu Kyburgs agreed to sell the towns and castles of Burgdorf and Thun to Bern for 37,800 guilders. As part of the peace treaty, Bern acknowledged the rights and privileges that the Kyburgs had granted to Burgdorf. Burgdorf enjoyed a unique amount of autonomy compared to the other cities in the Bernese city state. The town had its own mayor, council and high and low courts. Starting in 1394 the town began to buy courts, land and forests from the impoverished nobility. It began to acquire the surrounding villages and towns as well. In 1394 Rütschelen came under Burgdorf's authority. This was followed in 1395 by Grasswil, 1400 by Wil (now part of Rütschelen), 1402 by Inkwil (until 1720), 1423 by Niederösch, 1429 by Bettenhausen, 1429 and 1509/10 Thörigen, 1431 by Gutenburg and Lotzwil, 1435 by Kleindietwil and at the start of the 16th century Oberösch. The city created the bailiwicks of Grasswil (Grasswil, Ösch, Heimiswil) and Lotzwil (Thörigen, Lotzwil) under the administration of an alderman. Of the built up area, industrial buildings made up 6.2% of the total area while housing and buildings made up 15.6% and transportation infrastructure made up 7.5%. while parks, green belts and sports fields made up 2.2%. 39.8% of the total land area is heavily forested. Of the agricultural land, 16.6% is used for growing crops and 7.1% is pastures. All the water in the municipality is in rivers and streams.
Саясат
2007 жылғы федералды сайлауда ең көп дауыс жинаған партия SPS болды, ол дауыстардың 24,95%-ын алды. Келесі үш ең көп дауыс жинаған партиялар: SVP (23,02%), FDP (16,48%) және Жасыл партия (15,53%). Федералды сайлауда барлығы 5046 дауыс берілді, сайлауға қатысу көрсеткіші 46,8% болды.
In the 2007 federal election the most popular party was the SPS which received 24.95% of the vote. The next three most popular parties were the SVP (23.02%), the FDP (16.48%) and the Green Party (15.53%). In the federal election, a total of 5,046 votes were cast, and the voter turnout was 46.8%.
Экономика
2010 жылы Бургдорфтың жұмыссыздық деңгейі 4% құрады. 2008 жылы бірінші экономикалық секторда 40 адам жұмыс істеді және осы секторда шамамен 13 кәсіпорын қызмет етті. Екінші секторда 4027 адам жұмыс істеді, ал осы секторда 137 кәсіпорын болды. Үшінші секторда 7538 адам жұмыс істеді, осы секторда 691 кәсіпорын жұмыс істеді. 2000 жылы муниципалитетке 7353 жұмысшы келді, ал 3254 жұмысшы кетті. Муниципалитет жұмыс күшінің таза импортері болып табылады, яғни әрбір кеткен адамға 2,3 жұмысшы келеді. Жұмыс істейтін халықтың 22,4%-ы жұмысқа қоғамдық көлікпен, ал 37,9%-ы жеке көлікпен барады. Дегенмен, бұл жергілікті шағын сыра зауыттары 20-шы ғасырда жабылды. 1999 жылы жергілікті Бургдорф сырасын қайнататын сыра зауыты ашылды. Бұл сыра Солотхурндағы Beerdays байқауында бірнеше жүлде алды.
as of 2010, Burgdorf had an unemployment rate of 4%. as of 2008, there were 40 people employed in the primary economic sector and about 13 businesses involved in this sector. 4,027 people were employed in the secondary sector and there were 137 businesses in this sector. 7,538 people were employed in the tertiary sector, with 691 businesses in this sector. In 2000, there were 7,353 workers who commuted into the municipality and 3,254 workers who commuted away. The municipality is a net importer of workers, with about 2.3 workers entering the municipality for every one leaving. Of the working population, 22.4% used public transportation to get to work, and 37.9% used a private car. However, these local, small breweries closed during the 20th Century. In 1999, a brewery was opened, which brewed a local Burgdorf beer. This beer has won a number of awards at Beerdays in Solothurn.
Дін
2000 жылғы санақ бойынша 1 993 адам немесе 13,5% - рим католиктері, ал 9 275 адам немесе 63,0% - швейцариялық реформатор шіркеуіне жатты. Қалған халықтың арасында 211 адам православиелік шіркеудің мүшесі болды (немесе халықтың шамамен 1,43% - ы), 14 адам (немесе халықтың шамамен 0,10% - ы) христиандық католик шіркеуіне жатты, ал 1 337 адам (немесе халықтың шамамен 9,09% - ы) басқа христиан шіркеуіне жатты. 3 адам (немесе халықтың шамамен 0,02% - ы) яһуди дінін ұстанды, ал 865 адам (немесе халықтың шамамен 5,88% - ы) ислам дінін ұстанды. 39 адам буддист, 224 адам индус, ал 13 адам басқа дінге жатты. 986 адам (немесе халықтың шамамен 6,70% - ы) ешқандай шіркеуге жатпайды, агностик немесе атеист болды, ал 413 адам (немесе халықтың шамамен 2,81% - ы) сұраққа жауап бермеді.
From the 2000 census, 1,993 or 13.5% were Roman Catholic, while 9,275 or 63.0% belonged to the Swiss Reformed Church. Of the rest of the population, there were 211 members of an Orthodox church (or about 1.43% of the population), there were 14 individuals (or about 0.10% of the population) who belonged to the Christian Catholic Church, and there were 1,337 individuals (or about 9.09% of the population) who belonged to another Christian church. There were 3 individuals (or about 0.02% of the population) who were Jewish, and 865 (or about 5.88% of the population) who were Islamic. There were 39 individuals who were Buddhist, 224 individuals who were Hindu and 13 individuals who belonged to another church. 986 (or about 6.70% of the population) belonged to no church, are agnostic or atheist, and 413 individuals (or about 2.81% of the population) did not answer the question.
Білім
Бургдорфта халықтың шамамен 5950 адам немесе (40,4%) міндетті емес жоғары орта білімін аяқтаған, ал 1918 адам немесе (13,0%) қосымша жоғары білім (университет немесе Fachhochschule) алған. Жоғары білім алған 1918 адамның 65,9%-ы швейцариялық ерлер, 25,1%-ы швейцариялық әйелдер, 5,0%-ы швейцариялық емес ерлер және 4,0%-ы швейцариялық емес әйелдер. 2009–2010 оқу жылында Бургдорфтағы сабақтарға барлығы 1767 оқушы қатысқан. Муниципалитетте 14 балабақша сыныбы бар, онда барлығы 247 оқушы оқыды. Балабақша оқушыларының 13,8%-ы Швейцарияның тұрақты немесе уақытша тұрғындары (азамат емес) және 23,5%-ы сыныптағы тілден өзге ана тіліне ие. Муниципалитетте 49 бастауыш сынып және 924 оқушы бар. Бастауыш сынып оқушыларының 12,3%-ы Швейцарияның тұрақты немесе уақытша тұрғындары (азамат емес) және 23,5%-ы сыныптағы тілден өзге ана тіліне ие. Сол жылы 30 орта мектеп сыныбында барлығы 548 оқушы оқыды. Олардың 9,9%-ы Швейцарияның тұрақты немесе уақытша тұрғындары (азамат емес) және 21,2%-ы сыныптағы тілден өзге ана тіліне ие. 2000 жылы Бургдорфта басқа муниципалитеттен келген 1152 оқушы болды, ал 239 тұрғын муниципалитеттен тыс мектептерге барып оқыды.
In Burgdorf about 5,950 or (40.4%) of the population have completed non mandatory upper secondary education, and 1,918 or (13.0%) have completed additional higher education (either university or a Fachhochschule). Of the 1,918 who completed tertiary schooling, 65.9% were Swiss men, 25.1% were Swiss women, 5.0% were non Swiss men and 4.0% were non Swiss women. During the 2009–10 school year, there were a total of 1,767 students attending classes in Burgdorf. There were 14 kindergarten classes with a total of 247 students in the municipality. Of the kindergarten students, 13.8% were permanent or temporary residents of Switzerland (not citizens) and 23.5% have a different mother language than the classroom language. The municipality had 49 primary classes and 924 students. Of the primary students, 12.3% were permanent or temporary residents of Switzerland (not citizens) and 23.5% have a different mother language than the classroom language. During the same year, there were 30 lower secondary classes with a total of 548 students. There were 9.9% who were permanent or temporary residents of Switzerland (not citizens) and 21.2% have a different mother language than the classroom language. as of 2000, there were 1,152 students in Burgdorf who came from another municipality, while 239 residents attended schools outside the municipality.
Көлік
Муниципалитетте төрт темір жол станциясы бар: , , , және . Олардың біріншісі үш түрлі желімен қызмет көрсететін ірі темір жол торабы; қалған үшеуі Солотхурн-Лангнау желісінде солтүстік және оңтүстікке қарай орналасқан. Олардың арасында Цюрихтің бас бекетіне, , , , , , және қатынайтын тұрақты қызмет бар.
The municipality has four railway stations: , , , and The first of these is a major railway junction, served by three different lines; the other three are located north and south of it on the Solothurn–Langnau line. Between them there is regular service to Zürich Hauptbahnhof, , , , , , and .