Кіріспе

Бургдорф (нем. Bùùrdlef) – Швейцарияның Берн кантонындағы Эммандаль аймағындағы ең ірі қала. 2010 жылға дейін ол сол аттас ауданның астанасы болды, содан кейін жаңа Эммандаль ауданының құрамына кірді.

Атауы

Бургдорф неміс тілінде Бургдорф, француз тілінде Бертхуд деп аталады, бірақ Бертхуд Бургдорфтың тікелей аудармасы емес. Бертхуд – Берхтольд V-нің есімімен аталады, ол Бургундиялықтарға қарсы жеңісі үшін қала қақпасына ескерткіш тақта орнатқан. Зеренген герцогтары 12 ғасырдың соңында қамалдың маңында қаланың (жоғарғы батыс бөлігін) салды. Зейринген әулетінің тоқырауынан кейін Бургдорф Кибург графтарының билігіне өтті. Олар 1278 жылы қаланың жоғарғы шығыс бөлігін кеңейтіп, 1278 мен 1300 жылдар аралығында Хольцбруннен елді мекенін қаланың төменгі бөлігіне қосты. 1300 жылға қарай қала қала қабырғаларымен толыққан. 1323 жылдан бастап 1800 жылға дейін қала шекарасын белгілеген қабырғалар ішінде құрылыс салуға тыйым салынды. Кибург немесе Ной-Кибург графтары тұсында Бургдорф қамалы округтің астанасы болды, ал графтар Бургдорф қаласының әкімдері болды. 14 ғасырда Ной-Кибургтер күйреудің алдында болды. 1382 жылдың 11 қарашасында Ной-Кибург графы Рудольф II Солотхурн қаласына шабуыл жасап, қарыздарын кешіруге мәжбүрлеуге тырысты. Берн қаласы үшін одақтас қалаға жасалған бұл шабуыл Ной-Кибургтермен байланысын үзуге мүмкіндік берді. 1383 жылдың наурыз айында Берн мен Солотхурн әскері Бургдорфқа жорық жасады. Бұл әскерге Орман кантондары, Люцерн, Цюрих, Нойшатель және Савойдан келген әскерлер көмектесті, олар катапульттармен және қарапайым қарулармен жабдықталған. Рудольф II граф соғыс басталмас бұрын қайтыс болғандықтан, Бургдорфты Рудольфтың туысы Берхтольд I қорғады. Берхтольд басшылығымен Бургдорф 45 күндік қоршауға төтеп берді. 1383 жылдың 21 сәуірінде Берн мен Бургдорф азаматтары арасында Ной-Кибургтерге қарсы атысты тоқтату туралы келіссөздер де сәтсіз аяқталды. Соғыс пен отандық тәртіпсіздіктің ауыр жүгімен бетпе-бет келген Берн кеңесі соғысты тоқтату үшін Конфедерацияның араласуын сұрады. 1384 жылдың 5 сәуірінде Ной-Кибургтер Бургдорф пен Тун қалалары мен қамалдарын Бернге 37 800 гульденге сатуға келісті. Бейбіт келісімнің шарты ретінде Берн Кибургтер Бургдорфқа берген құқықтар мен жеңілдіктерді мойындады. Берн қала-мемлекетіндегі басқа қалалармен салыстырғанда Бургдорф ерекше тәуелсіздікке ие болды. Қаланың өз мэрі, кеңесі, жоғары және төменгі соттары болды. 1394 жылдан бастап қала кедейленген дворяндардан соттар, жерлер мен ормандарды сатып ала бастады. Ол айналасындағы ауылдар мен қалаларды да иеленуге кірісті. 1394 жылы Рютшелен Бургдорфтың билігіне көшті. 1395 жылы Грассвиль, 1400 жылы Виль (қазіргі Рютшеленнің бөлігі), 1402 жылы Инквиль (1720 жылға дейін), 1423 жылы Нидерёш, 1429 жылы Беттенхаузен, 1429 және 1509/10 жылдары Тёриген, 1431 жылы Гутенбург және Лотцвиль, 1435 жылы Кляйндиетвиль және 16 ғасырдың басында Оберёш Бургдорфтың құрамына кірді. Қала Грассвиль (Грассвиль, Ош, Хеймисвиль) және Лотцвиль (Тёриген, Лотцвиль) биліктерін құрды, олар әкімшілік басшының басқаруында болды. Салынған аумақтың 6,2%-ын өнеркәсіптік ғимараттар, 15,6%-ын тұрғын үйлер мен ғимараттар, 7,5%-ын көлік инфрақұрылымы құрады. Ал саябақтар, жасыл белдеулер мен спорт алаңдары 2,2% құрады. Жер аумағының 39,8%-ы тығыз орманды. Егіс жерінің 16,6%-ы егін өсіруге, 7,1%-ы жайылымдарға арналған. Қаладағы барлық су өзендер мен арналарда.

Саясат

2007 жылғы федералды сайлауда ең көп дауыс жинаған партия SPS болды, ол дауыстардың 24,95%-ын алды. Келесі үш ең көп дауыс жинаған партиялар: SVP (23,02%), FDP (16,48%) және Жасыл партия (15,53%). Федералды сайлауда барлығы 5046 дауыс берілді, сайлауға қатысу көрсеткіші 46,8% болды.

Экономика

2010 жылы Бургдорфтың жұмыссыздық деңгейі 4% құрады. 2008 жылы бірінші экономикалық секторда 40 адам жұмыс істеді және осы секторда шамамен 13 кәсіпорын қызмет етті. Екінші секторда 4027 адам жұмыс істеді, ал осы секторда 137 кәсіпорын болды. Үшінші секторда 7538 адам жұмыс істеді, осы секторда 691 кәсіпорын жұмыс істеді. 2000 жылы муниципалитетке 7353 жұмысшы келді, ал 3254 жұмысшы кетті. Муниципалитет жұмыс күшінің таза импортері болып табылады, яғни әрбір кеткен адамға 2,3 жұмысшы келеді. Жұмыс істейтін халықтың 22,4%-ы жұмысқа қоғамдық көлікпен, ал 37,9%-ы жеке көлікпен барады. Дегенмен, бұл жергілікті шағын сыра зауыттары 20-шы ғасырда жабылды. 1999 жылы жергілікті Бургдорф сырасын қайнататын сыра зауыты ашылды. Бұл сыра Солотхурндағы Beerdays байқауында бірнеше жүлде алды.

Дін

2000 жылғы санақ бойынша 1 993 адам немесе 13,5% - рим католиктері, ал 9 275 адам немесе 63,0% - швейцариялық реформатор шіркеуіне жатты. Қалған халықтың арасында 211 адам православиелік шіркеудің мүшесі болды (немесе халықтың шамамен 1,43% - ы), 14 адам (немесе халықтың шамамен 0,10% - ы) христиандық католик шіркеуіне жатты, ал 1 337 адам (немесе халықтың шамамен 9,09% - ы) басқа христиан шіркеуіне жатты. 3 адам (немесе халықтың шамамен 0,02% - ы) яһуди дінін ұстанды, ал 865 адам (немесе халықтың шамамен 5,88% - ы) ислам дінін ұстанды. 39 адам буддист, 224 адам индус, ал 13 адам басқа дінге жатты. 986 адам (немесе халықтың шамамен 6,70% - ы) ешқандай шіркеуге жатпайды, агностик немесе атеист болды, ал 413 адам (немесе халықтың шамамен 2,81% - ы) сұраққа жауап бермеді.

Білім

Бургдорфта халықтың шамамен 5950 адам немесе (40,4%) міндетті емес жоғары орта білімін аяқтаған, ал 1918 адам немесе (13,0%) қосымша жоғары білім (университет немесе Fachhochschule) алған. Жоғары білім алған 1918 адамның 65,9%-ы швейцариялық ерлер, 25,1%-ы швейцариялық әйелдер, 5,0%-ы швейцариялық емес ерлер және 4,0%-ы швейцариялық емес әйелдер. 2009–2010 оқу жылында Бургдорфтағы сабақтарға барлығы 1767 оқушы қатысқан. Муниципалитетте 14 балабақша сыныбы бар, онда барлығы 247 оқушы оқыды. Балабақша оқушыларының 13,8%-ы Швейцарияның тұрақты немесе уақытша тұрғындары (азамат емес) және 23,5%-ы сыныптағы тілден өзге ана тіліне ие. Муниципалитетте 49 бастауыш сынып және 924 оқушы бар. Бастауыш сынып оқушыларының 12,3%-ы Швейцарияның тұрақты немесе уақытша тұрғындары (азамат емес) және 23,5%-ы сыныптағы тілден өзге ана тіліне ие. Сол жылы 30 орта мектеп сыныбында барлығы 548 оқушы оқыды. Олардың 9,9%-ы Швейцарияның тұрақты немесе уақытша тұрғындары (азамат емес) және 21,2%-ы сыныптағы тілден өзге ана тіліне ие. 2000 жылы Бургдорфта басқа муниципалитеттен келген 1152 оқушы болды, ал 239 тұрғын муниципалитеттен тыс мектептерге барып оқыды.

Көлік

Муниципалитетте төрт темір жол станциясы бар: , , , және . Олардың біріншісі үш түрлі желімен қызмет көрсететін ірі темір жол торабы; қалған үшеуі Солотхурн-Лангнау желісінде солтүстік және оңтүстікке қарай орналасқан. Олардың арасында Цюрихтің бас бекетіне, , , , , , және қатынайтын тұрақты қызмет бар.