Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Канкан (мандинго: Kánkàn; Н’ко: ߞߊ߲ߞߊ߲߫) – Гвинеядағы жер аумағы бойынша ең ірі қала және халық саны бойынша үшінші орында тұр. 2020 жылғы мәліметтер бойынша, қаланың халқы 198 013 адамды құрайды. Қала Гвинеяның шығысында, ұлттық астана Конакриден шамамен 555 км қашықтықта орналасқан. Канкан қаласы Канкан префектурасының және Канкан аймағының әкімдік орталығы болып табылады және оның халқы негізінен манде этникалық тобынан тұрады. Канкан аймағының халқы 2021 жылы 6 167 904 адамнан асып, оны Гвинеядағы ең көп халқы бар аймаққа айналдырды. Аймақта бес (5) префектура (Канкан, Керуан, Курусса, Мандиана және Сигуири), 53 субпрефектура, 5 қалалық коммуна, 53 ауылдық коммуна, 878 округ, 68 аудан және 1864 сектор бар.
Kankan (Mandingo: Kánkàn; N’ko: ߞߊ߲ߞߊ߲߫) is the largest city in Guinea in land area, and the third largest in population, with a population of 198,013 people as of 2020. The city is located in eastern Guinea about 345 mile (555 km) east of the national capital Conakry. The city is the capital and largest town of the Kankan Prefecture and of the Kankan Region with its population being largely from the Mande ethnic group. The Kankan region now has more than 6,167,904 inhabitants (2021) which has made it the most populous region in Guinea. The region has five (5) prefectures (Kankan, Kérouané, Kouroussa, Mandiana and Siguiri), 53 sub prefectures, 5 urban communes, 53 rural communes, 878 arrondissements, 68 neighborhoods and 1864 sectors.
Этимология
Қаңқанның әр түрлі аттары болған (тарих бөлімін қараңыз), Арафан Кабиннің патриарх ретінде билік құрған кезінде «Қаңқан» деп аталуға дейін, ол «қорғаныс» (немесе «Құдай қаламызды барлық шабуылдардан сақтасын») деген мағынаны білдірген, себебі сенімсіз адамдардың үздіксіз шабуылдары болған. Бірақ, басқа да түсіндірулер бар, оларға сәйкес Кондеден келген Кабамен келіссөздер жүргізілген кезде, адамдар Канкан жасаған жерге (Манделер жиі есік ретінде қолданған берік ағаш) орнату туралы айтылған, және сол кезде Маконон мен Дианкана арасында (30 км) басқа адамдардың қоныстары болған жоқ. Гриоттардың айтуынша, Канкан қоныстанған аймақта Канкан Киссе (ағаш атауы) көп болғандықтан, Конде Кабаға осы жерді орнатуды ұсынған, соның нәтижесінде Каба оны Қаңқан деп атаған. Бұл түсіндірулердің дереккөздері жоқ, ал айтқандар Қаңқанның тарихы туралы ештеңе білмейді.
Kankan had different names (see History section) before being dubbed Kankan during Arafan Kabine's rule as patriarch, which means 'the defenses' (or 'God protect our city from all the attacks'), due to successives attacks by the unfaithful people. But there are other terms which says that during the Kaba's negotiation of the place from Conde's, they were informed to install where the people made the Kankan (A fixed wood that Mandes often used as a door), and there were no other human settlement between Makonon and Diankana (30 km) during this moment. The other terms are used by the griots, that there were too much of the Kankan Kissè (an arborescent name) in to the area that Kankan settled in, so the Conde's told the Kaba to install this place, which made the Kaba to rename it as Kankan. Those terms have no sources and the speakers didn't know anything about Kankan's history.
География
Қала Мило өзенінің жағасында орналасқан, ал Мило өзені Нигер өзеніне құяды.
The city is located on the Milo River, a tributary of the Niger River.
Ерте тарих
Ауызша деректер бойынша, Канкан 1690 жылы Дауда Каба құрған, оның ата-бабалары бірнеше онжылдық бұрын қазіргі Малидегі Диафунудан келген. Оның ағасы Фодэмоду Конде, Маконон ауылының басшысы, Кабаға Milo өзенінің жағалауындағы жерді берді, ол бүгін көпір орналасқан жерде, ол ашық бұта болды. Алғашында бұл ауыл Фаду (көпшілік орны), содан кейін Каору (бақ-берекелі орын), содан кейін Набая (қабылдау орны) деп аталды. Тағы бір дәстүр бойынша, Канканды 17 ғасырдың ортасында Сариф және Саньо отбасыларының Диула саудагерлері құрған. 18 ғасырда бұл үлкен марабоут және ислам ғалымы Альфа Каабине-Кабаның басқаруындағы маңызды діни орталық, сондай-ақ жағалауды, кола жаңғағы өсіретін аймақтарды және солтүстікке қарай Нигер өзені аңғарымен байланыстыратын сауда орталығы болды. Осы кезеңде Канкан Бате империясының астанасы болды. 1763 жылы Васулудан шыққан Бурама Диаките әскери әміршісі Бате аймағының тұрғындарын, оның ішінде Канканды Фута Джалонға айдап әкетті, олар ортақ исламдық ортақтастығынан Тимбо мен Фугумбаға бас сауғалады. Олар жеті жыл жер аударылды. 1770 жылы олар қалаға оралғаннан кейін оны қайтадан салып, нығайтып, "қорғалған қала" дегенді білдіретін Канкан деп атады.
According to oral histories, Kankan was founded in 1690 by Daouda Kaba, who's ancestors had come from Diafounou, in what is now Mali, a few decades earlier. His uncle Fodemoudou Conde, chief of the nearby village Makonon, gave Kaba the land on the banks of the Milo river near where the bridge is today, which was open bush. The hamlet was originally called Fadou (place of plenty), then Kaourou (prosperous place), then Nabaya (place of welcome). Another tradition holds that Kankan was founded in the mid 17th century by Dyula traders of the Sarif and Sanyo families. By the 18th century it was an important religious center under the great marabout and Islamic scholar Alfa Kaabinè Kaba as well as a center of trade linking the coast, the kola nut growing regions, and the Niger river valley to the north. During this period Kankan was the capital of the Bate Empire. In 1763 the warlord Bourama Diakite from Wassoulou drove the inhabitants of the Bate region, including Kankan, intto Fouta Jalon, where they took refuge in Timbo and Fougoumba due to their shared Islamic background. Their exile lasted seven years. Upon their return in 1770 they rebuilt and fortified the town and renamed it Kankan, meaning 'protected city'.
Саморимен одақ және қақтығыс
Саман-Саман шайқасында Жаморо Ажи мен Уорокодо Фамодуды жеңгеннен кейін Канкан Самори Туре басқаратын теократиялық одаққа қосылу үшін елшілер жіберіп, оған бейбіт келісім шартын қол қойды. Самори Сисе патшалығын бағындыруға тырысқанда Батеге (Канканға) көмек сұрады, бірақ Канкан қатаң бас тартты, себебі Сере Бреманың әйелдерінің бірі, Мали Каба, Канканнан шыққан еді. Самори бұл әрекетті опасыздық деп есептеді және 1879 жылы Канкан қаласын үш айға қоршауға әскер жіберді. Мамад-Каба (әдетте Даи-Каба деп аталды) қоршаудағы қаладан қашып кетті. Осы қоршау кезінде Карифамудуя Канканды қоршаудан босату үшін әскер жіберді, бірақ олар Гбурурун өзеніне – екі қаланың шекарасына жеткенше кері қайтарылып, талқандауға ұшырады. Канканды Кабадан босатқаннан кейін Самори марионеттік билеушіні орнатты. Ал Каба, уақытша Сегудегі француз отаршылдарына қосылып, олармен бірге 1891 жылы Канканды басып алғанға дейін күресті, содан кейін әулет қайта жаңғыртылды.
After defeating Jamoro Aji and Ouorokodo Famoudou in the Battle of Saman Saman, Kankan sent emissaries to join the theocratic alliance led by Samori Ture and signed the peace treaty with him. While Samori was trying to conquering the Cissé kingdom, he called on Bate (Kankan) to help him, but Kankan categorically refused because one of the Séré Bréma's wives, Mali Kaba, was from Kankan. Samori saw this as a betrayal, and in 1879 sent troops to besiege the town within three months. Mamadi Kaba (commonly known as Dayi Kaba) escaped the besieged city. During this siege, Karifamoudouya sent troops to break the siege over Kankan, but they were repelled and massacred until they crossed the River Gbourouroun, the border between two cities After having driven out the Kaba, Samori installed a puppet ruler. Kaba, meanwhile, joined the French colonial forces in Ségou, fighting with them until they captured Kankan in 1891, at which point the dynasty was restored.
Колониялық дәуір
1904 жылы қала Конакриден басталатын темір жолдың соңғы станциясы ретінде таңдалды. Ол 1914 жылы аяқталды, бұл Канканның сауда орталығы ретіндегі ұзақ жылдардан бері қалыптасқан мәртебесін күшейтті. 1922 жылға қарай ол Гвинеяның астанасы Конакриден кейінгі екінші қаласы деп кеңінен танылды.
In 1904, the city was chosen as the final destination for the railroad originating in Conakry. This was eventually completed in 1914, enhancing Kankan's longstanding position as a crossroads of trade. By 1922 it was widely seen as the second city of Guinea, after the capital Conkary.
Білім
Канкан қаласындағы Юлиус Ньерре университеті 1964 жылы негізі салынды.
The Julius Nyerere University of Kankan was founded in 1964.
Ғибадат орындары
Дін орындарының ішінде басым бөлігі мұсылман мешіттері. Сонымен қатар христиан шіркеулері мен ғибадатханалары да бар: Канканның Рим-католик діоцезі (католик шіркеуі), Гвинеяның Евангелистік протестанттық шіркеуі (Әлемдік Альянс Қауымдастығы), Құдайдың Ассамблеясы.
Among the places of worship, they are predominantly Muslim mosques. There are also Christian churches and temples : the Roman Catholic Diocese of Kankan (Catholic Church), Église Protestante Évangélique de Guinée (Alliance World Fellowship), Assemblies of God.
Көлік құралдары
Бұл қалада Канкан әуежайы мен өзен порты орналасқан. Канкан - Конакриден басталатын жеңіл тар темір жолдың соңғы бекеті (1993 жылдан бері қозғалыс тоқтатылды). N1 тас жолы қаланың оңтүстігіндегі Нзерекоремен байланыстырады.
It is home to the Kankan Airport and a river port. Kankan is the terminus of the lightduty narrow gauge railway from Conakry (traffic suspended since 1993). The N1 highway connects the city with Nzerekore in the south.