Кіріспе

Канкан (мандинго: Kánkàn; Н’ко: ߞߊ߲ߞߊ߲߫) – Гвинеядағы жер аумағы бойынша ең ірі қала және халық саны бойынша үшінші орында тұр. 2020 жылғы мәліметтер бойынша, қаланың халқы 198 013 адамды құрайды. Қала Гвинеяның шығысында, ұлттық астана Конакриден шамамен 555 км қашықтықта орналасқан. Канкан қаласы Канкан префектурасының және Канкан аймағының әкімдік орталығы болып табылады және оның халқы негізінен манде этникалық тобынан тұрады. Канкан аймағының халқы 2021 жылы 6 167 904 адамнан асып, оны Гвинеядағы ең көп халқы бар аймаққа айналдырды. Аймақта бес (5) префектура (Канкан, Керуан, Курусса, Мандиана және Сигуири), 53 субпрефектура, 5 қалалық коммуна, 53 ауылдық коммуна, 878 округ, 68 аудан және 1864 сектор бар.

Этимология

Қаңқанның әр түрлі аттары болған (тарих бөлімін қараңыз), Арафан Кабиннің патриарх ретінде билік құрған кезінде «Қаңқан» деп аталуға дейін, ол «қорғаныс» (немесе «Құдай қаламызды барлық шабуылдардан сақтасын») деген мағынаны білдірген, себебі сенімсіз адамдардың үздіксіз шабуылдары болған. Бірақ, басқа да түсіндірулер бар, оларға сәйкес Кондеден келген Кабамен келіссөздер жүргізілген кезде, адамдар Канкан жасаған жерге (Манделер жиі есік ретінде қолданған берік ағаш) орнату туралы айтылған, және сол кезде Маконон мен Дианкана арасында (30 км) басқа адамдардың қоныстары болған жоқ. Гриоттардың айтуынша, Канкан қоныстанған аймақта Канкан Киссе (ағаш атауы) көп болғандықтан, Конде Кабаға осы жерді орнатуды ұсынған, соның нәтижесінде Каба оны Қаңқан деп атаған. Бұл түсіндірулердің дереккөздері жоқ, ал айтқандар Қаңқанның тарихы туралы ештеңе білмейді.

География

Қала Мило өзенінің жағасында орналасқан, ал Мило өзені Нигер өзеніне құяды.

Ерте тарих

Ауызша деректер бойынша, Канкан 1690 жылы Дауда Каба құрған, оның ата-бабалары бірнеше онжылдық бұрын қазіргі Малидегі Диафунудан келген. Оның ағасы Фодэмоду Конде, Маконон ауылының басшысы, Кабаға Milo өзенінің жағалауындағы жерді берді, ол бүгін көпір орналасқан жерде, ол ашық бұта болды. Алғашында бұл ауыл Фаду (көпшілік орны), содан кейін Каору (бақ-берекелі орын), содан кейін Набая (қабылдау орны) деп аталды. Тағы бір дәстүр бойынша, Канканды 17 ғасырдың ортасында Сариф және Саньо отбасыларының Диула саудагерлері құрған. 18 ғасырда бұл үлкен марабоут және ислам ғалымы Альфа Каабине-Кабаның басқаруындағы маңызды діни орталық, сондай-ақ жағалауды, кола жаңғағы өсіретін аймақтарды және солтүстікке қарай Нигер өзені аңғарымен байланыстыратын сауда орталығы болды. Осы кезеңде Канкан Бате империясының астанасы болды. 1763 жылы Васулудан шыққан Бурама Диаките әскери әміршісі Бате аймағының тұрғындарын, оның ішінде Канканды Фута Джалонға айдап әкетті, олар ортақ исламдық ортақтастығынан Тимбо мен Фугумбаға бас сауғалады. Олар жеті жыл жер аударылды. 1770 жылы олар қалаға оралғаннан кейін оны қайтадан салып, нығайтып, "қорғалған қала" дегенді білдіретін Канкан деп атады.

Саморимен одақ және қақтығыс

Саман-Саман шайқасында Жаморо Ажи мен Уорокодо Фамодуды жеңгеннен кейін Канкан Самори Туре басқаратын теократиялық одаққа қосылу үшін елшілер жіберіп, оған бейбіт келісім шартын қол қойды. Самори Сисе патшалығын бағындыруға тырысқанда Батеге (Канканға) көмек сұрады, бірақ Канкан қатаң бас тартты, себебі Сере Бреманың әйелдерінің бірі, Мали Каба, Канканнан шыққан еді. Самори бұл әрекетті опасыздық деп есептеді және 1879 жылы Канкан қаласын үш айға қоршауға әскер жіберді. Мамад-Каба (әдетте Даи-Каба деп аталды) қоршаудағы қаладан қашып кетті. Осы қоршау кезінде Карифамудуя Канканды қоршаудан босату үшін әскер жіберді, бірақ олар Гбурурун өзеніне – екі қаланың шекарасына жеткенше кері қайтарылып, талқандауға ұшырады. Канканды Кабадан босатқаннан кейін Самори марионеттік билеушіні орнатты. Ал Каба, уақытша Сегудегі француз отаршылдарына қосылып, олармен бірге 1891 жылы Канканды басып алғанға дейін күресті, содан кейін әулет қайта жаңғыртылды.

Колониялық дәуір

1904 жылы қала Конакриден басталатын темір жолдың соңғы станциясы ретінде таңдалды. Ол 1914 жылы аяқталды, бұл Канканның сауда орталығы ретіндегі ұзақ жылдардан бері қалыптасқан мәртебесін күшейтті. 1922 жылға қарай ол Гвинеяның астанасы Конакриден кейінгі екінші қаласы деп кеңінен танылды.

Білім

Канкан қаласындағы Юлиус Ньерре университеті 1964 жылы негізі салынды.

Ғибадат орындары

Дін орындарының ішінде басым бөлігі мұсылман мешіттері. Сонымен қатар христиан шіркеулері мен ғибадатханалары да бар: Канканның Рим-католик діоцезі (католик шіркеуі), Гвинеяның Евангелистік протестанттық шіркеуі (Әлемдік Альянс Қауымдастығы), Құдайдың Ассамблеясы.

Көлік құралдары

Бұл қалада Канкан әуежайы мен өзен порты орналасқан. Канкан - Конакриден басталатын жеңіл тар темір жолдың соңғы бекеті (1993 жылдан бері қозғалыс тоқтатылды). N1 тас жолы қаланың оңтүстігіндегі Нзерекоремен байланыстырады.