Кіріспе
Норвегиядағы тау үстірттері Хардангервидда – Норвегияның оңтүстік-орталық бөлігінде орналасқан тау үстірттері (норвег. vidde), Вестланд, Телемарк және Бускеруд округтерінің аумақтарын қамтиды. Бұл Еуропадағы осындай үлкен платолардың ең ірісі, мұнда жыл бойы суық альпілік климат басым, ал Норвегияның ең үлкен мұздықтарының бірі – Хардангерьёкулен осы жерде жатыр. Үстірттің көп бөлігі Хардангервидда ұлттық паркі ретінде қорғалып келеді. Хардангервидда – туристер мен демалысқа жайлы орын, және ол көптеген сыртқы шараларға өте қолайлы.
Hardangervidda is a mountain plateau (Norwegian: vidde) in central southern Norway, covering parts of Vestland, Telemark, and Buskerud counties. It is the largest plateau of its kind in Europe, with a cold year round alpine climate, and one of Norway's largest glaciers, Hardangerjøkulen, is situated here. Much of the plateau is protected as part of Hardangervidda National Park. Hardangervidda is a popular tourist and leisure destination, and it is ideal for many outdoor activities.
География және геология
Таулы алаң Еуропадағы ең үлкен жазық (тозынған жазық), шамамен ауданы бар және орташа биіктігі құрайды. Алаңның ең биік нүктесі - Sandfloegga, оның биіктігі 780 м. Хардтайгеннің көрнекті шыңы таулы алаңның көп бөлігінде көрінеді. Хардангервиданың геологиясының көп бөлігі өте көне. Хардэнгервидданың дөңестері - мұз дәуірінде мұздықтардың әсерінен тозып, құлаған таулардың қалдықтары. Негізді құрайтын тау жыныстары негізінен Прекамбрий және Камбрий-Силур дәуіріне жатады.
Флора мен фауна
Барлық Hardangervidda ағаштардан жоғары. Альпілік климаттың арқасында Арктиканың көптеген жануарлар мен өсімдіктер түрлері Еуропаның басқа жерлеріне қарағанда оңтүстікке қарай таралған. 1996 жылы 15000-ға жуық, ал 2008 жылы 8000-ға жуық жабайы бұғы бар. Олар жыл бойы жазық жерді аралап, Hardangervidda-ның шығыс жағындағы қыста жайылатын жерлерінен, онда лишайниктер жейді, жазықтың құнарлы батысындағы көбейту орындарына көшіп кетеді. 2016 жылдың 26 тамызында 323 адам найзағайдан қаза тапты, бұл Норвегияның қоршаған орта агенттігінің көптеген өлекселерді ашық жерде қалдыру туралы талқылауына себеп болды. Алаңның өзгермелі климаты флораға айтарлықтай әсер етеді, ол батыстың ылғалды жағында құрғақ шығысқа қарағанда бай; Алаңның көп бөлігі ірі шөптермен, шыбын-шіркейлермен (әсіресе шпагнуммен) және лишайлармен жабылған. Голоцен климатикалық оптимумында (тас дәуірі) 9000-5000 жыл бұрын аймақтық климат жылырақ болды және Хардангервидданың үлкен бөліктері орманды болды; қарағай бүршіктерін әлі күнге дейін бүгінгі ағаштардан жоғары саздықтарда сақтаулы кездестіруге болады. Болжалған жылынумен бірге, Хардангервидда қайтадан орманды болуы мүмкін.
Қонақтар орталықтары
Ұлттық паркте екі келушілер орталығы бар: Эйдфьордтағы Hardangervidda Natursenter (Табиғат орталығы) және Скиннарбудағы Тинндегі Hardangervidda Nasjonalparksenter (Ұлттық парк орталығы), Мёсватнет көліне, Рюкан қаласына және таудағы Рауланд ауылына жақын.
Адам қоныстары
Хардангервиддада мыңдаған жылдар бойы адам өмір сүрген; аймақта бірнеше жүз көшпелі тас дәуірі қоныстары табылған, олар, мүмкін, бұғылардың көшіп кетуіне байланысты. Ежелгі жолдар тау үстімен өтіп, Батыс және Шығыс Норвегияны байланыстырады. Мысалы, "Nordmannsslepa" - Нумедал аңғарындағы Эйдфьорд пен Вегглиді Хол мен Увдалмен байланыстыратын "Nordmannsslepa". Ол әлі күнге дейін Осло мен Берген арасындағы негізгі транзит жолы болып табылады. Берген желісі мен негізгі Норвегиялық 7-ші ұлттық жол жазықтықты кесіп өтеді.
Ұлттық парк
1981 жылы Хардангервиданың көп бөлігі ұлттық парк болып бекітілді, бұл Норвегияның ең үлкені. Парк шекарасы шығыста Нумедал мен Увдалдан, батыста Рёвельсегги мен Ульленсвангтан басталады. Норвегияның тау туристік қауымдастығы (DNT) алап арқылы баратын шатырлар мен жолдардың кешенді желісін қолданады. Бұл - жаяу жүру, альпинизм және балық аулау үшін танымал орын, ал қыста шатырдан шатырға шаңғымен жүзу.
Мәдениетте
Норвегиялық Ildjarn және Nidhogg музыкалық жобалары өздерінің таланттарын біріктіріп, екі атмосфералық альбом шығарды: "Hardangervidda Part I" (2003) және "Hardangervidda Part II" (2003), олардың екеуі де осы аймақтан толыққанды шабыттанды. Генрих Ибсеннің "Өлілер оянғанда" (Når vi døde vågner) пьесасының соңғы екі әрекеті Хардангервиддадағы таулық денсаулық курортында өтеді. "Империя кері соққы береді" фильміндегі Хот сахналарының түсірілімі Hardangerjøkulen мұздығында жүзеге асты. Норвегиялық композитор Кааданың "O'Horten" норвегиялық фильмінің басты тақырыбы "Хардангер таулы үстірті арқылы" деп аталады және аймақты кесіп өтетін пойызды көрсетеді.