Кіріспе

Американдық кинорежиссер Александр Маккендрик (8 қыркүйек 1912 – 22 желтоқсан 1993) – Шотландияда көп жыл тұрған американдық режиссер және профессор. Ол Массачусетс штатының Бостон қаласында дүниеге келді, кейін Шотландияға көшті. Ол телеарналар үшін жарнамалық роликтер түсіруден бастап, фильмдерді монтаждау және режиссерлікпен айналысты, ең белгілісі – «Уиски Галоре!» (1949), «Ақ костюмді адам» (1951), «Мэгги» (1954) және «Ледикиллерлер» (1955) фильмдері. Бірінші американдық «Табыстың тәтті иісі» (1957) фильмінен кейін режиссерлік карьерасы сарқылып, Калифорниядағы CalArts кино/бейне мектебінің деканы болды. Ол шотланд жазушысы Роджер Макдугалдың туысы еді.

Өмірбаян

Ол 1912 жылдың 8 қыркүйегінде Франсис пен Марта Маккендриктердің жалғыз баласы ретінде дүниеге келді. Олар 1911 жылы Глазгодан Америка Құрама Штаттарына көшіп келген. Оның әкесі кеме жасаушы және азаматтық инженер болған. Маккендрик алты жасқа толғанда, әкесі Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін әлемді шарлаған тұмау пандемиясы салдарынан қайтыс болды. Анасы жұмыс табуға мұқтаж болғандықтан, киім дизайнері болуға бел буды. Осы шешімді іске асыру үшін Марта Маккендрик жалғыз ұлын 1919 жылдың басында, алты жасында әкесінің әкесіне тапсыруға мәжбүр болды, ол жас Маккендрикті Шотландияға алып кетті. Маккендрик анасынан ешқашан қайта көрген де, хабар алған да жоқ. Маккендрик өкінішті және жалғыз балалық шақты бастан өткерді.

Мансап

Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Маккендрик Ақпарат министрлігінде британдық пропагандалық фильмдер жасаумен айналысты. 1942 жылы ол Алжирге, содан кейін Италияға барып, Психологиялық соғыс бөлімінде жұмыс істеді. Ол киножурналдар, деректі фильмдер түсірді, үнқағаздар жасады және радиожаңалықтар дайындады. 1943 жылы ол кинобөлімшесінің директоры болып тағайындалды және Роберто Росселлинидің "Рим, ашық қала" (1945) атты алғашқы неореалистік фильмінің өндірісіне рұқсат берді.

Элинг студиясы

Соғыстан кейін Маккендрик пен Роджер Макдугалл «Мерлин Продакшнс» компаниясын құрып, Ақпарат министрлігі үшін деректі фильмдер түсірді. «Мерлин Продакшнс» компаниясының қаржылық тұрғыдан тиімсіз екені көп ұзамай анықталды. 1946 жылы Маккендрик «Ealing Studios» студиясына қосылды, бастапқыда сценарийші және қоюшы-суретші ретінде жұмыс істеді, онда тоғыз жыл жұмыс істеп, «Ealing» студиясында түсірілген бес фильмді режиссерлік етті: «Виски Галор!» (АҚШ: «Tight Little Island», 1949), «Ақ костюмді адам» (1951), «Мэнди» (1952), «Мэгги» (АҚШ: «High and Dry», 1954) және «Ледикиллерлер» (1955). Алғашқы екеуі және соңғысы «Ealing» студиясының ең танымал фильмдерінің қатарында болды. Сол жылы «Ealing» студиясының базасы сатылып кеткен кезде, Маккендрик еркін режиссер ретінде мансап қууға мүмкіндік алды, бірақ ол мұндай дайындыққа ие болған жоқ: «Ealing» студиясында мен логистикалық және қаржылық қиындықтардың бәрінен арылдым, тіпті маған түсіруге бұйырған фильмдерді түсіруге тура келсе де. Мен оқытудан осылайша бақыттырақ сезінемін, себебі «Ealing» деп білген әлемімнің құлауынан кейін осы жерге келгенімде, Голливудта фильм түсіру үшін үлкен келісімдер жасауға қабілетті болу керектігін түсіндім. Менде мұндай талант жоқ. Мен өзім дұрыс іспен айналыспайтынымды түсініп, одан бас тарттым. Оның қалған кәсіби өмірі Лондон мен Лос-Анджелес арасында өтті. АҚШ-қа қайтып келгеннен кейін түсірген алғашқы фильмі — «Sweet Smell of Success» (1957), «Hecht Hill Lancaster Productions» (HHL) компаниясының туындысы. Бұл фильмде жарнама агенті (Тони Кертис) ықпалды газет колоннисінің (Берт Ланкастер) кіші қарындасы мен джаз музыкантының арақатынасын тоқтату жоспарына тартылады. Маккендрик фильмнің продюсерлерімен жақсы қарым-қатынас құра алмады, себебі олар оны тым жоғары талапкер деп санады. «Sweet Smell of Success» фильмінен кейін ол Англияға екінші HHL фильмін, «Жынның шәкірті» (1959) түсіру үшін оралды, бірақ алғашқы жобадағы шиеленіс сақталғандықтан өндіріске бір ай өткен соң жұмыстан босатылды. Маккендрик қатты күйзелді. Сол кезеңде Маккендрик голланд режиссері Берт Хаанстраға комедиялық «Фанфар» (1958) фильмін түсіруге көмектесті. HHL компаниясымен көңілі қалғаннан кейін Маккендрик Еуропада «Horlicks» компаниясы үшін бірнеше телереклама түсірді. «Наваронның қарулары» фильмінде оның тым жоғары талапкерлігіне байланысты, Жерорта теңізіндегі түсірілім локацияларын іздеуге көп уақыт жұмсағаны және сценарийде ежелгі грек әдебиетінің элементтерін талап еткені үшін оны алмастырды. Ол сондай-ақ алпысыншы жылдары бірнеше фильм түсірді, соның ішінде бұрынғы «Ealing» продюсері Майкл Балкон үшін «Сами Оңтүстікке» (1963) (қазір «Bryanston Pictures» компаниясы), «Ямайкадағы қатты жел» (1965) және «Толқын қоздырма» (1967). «Сами Оңтүстікке» фильмі 3-ші Мәскеу халықаралық кинофестиваліне қатысты. Тони Хэнкок пен Барбара Виндзордың қатысуымен Ионесконың «Риноцерос» пьесасын бейнелеу жобасы соңғы сәтте сәтсіз аяқталды. 1969 жылы ол Калифорния өнер институтының кино мектебінің деканы болып тағайындалып, АҚШ-қа оралды, 1978 жылы мектепте профессор болу үшін осы лауазымнан бас тартты. Маккендрик студенттерінің ең танымаллары: Дэвид Киркпатрик, Дуг Кэмпбелл, Теренс Дэвис, Ф. Х. Фини, Ричард Джеффрис, Джеймс Мангольд, Стивен Миллс, Том Маунт, Шон Дэниел, Брюс Берман, Грегори Орр, Дон Ди Пиетро, Майкл Прессман, Дуглас Рашкофф, Ли Шелдон, Боб Роджерс, Дэвид Брисбин және Генри Голас. Маккендрик көп жыл бойы ауыр эмфиземадан зардап шекті, нәтижесінде колледжде болған уақытының көп бөлігінде Еуропаға бара алмады. 1993 жылы 81 жасында пневмониядан қайтыс болғанға дейін мектепте жұмыс істеді. Оның денесі Вествуд ауылының мемориалдық саябағындағы зиратқа жерленген.