Кіріспе

Британдық кинорежиссер Питер Гринавей, (5 сәуір 1942 жылы туған) – британдық кинорежиссер, сценарист және суретші. Оның фильмдері Ренессанс және барокко кезеңдері сурет өнерінің, әсіресе маниризмнің айқын ықпалымен ерекшеленеді. Оның фильмдеріндегі жалпы белгілер – көркемдік композиция және жарықтандыру, костюм мен жалаңаштық, табиғат пен архитектура, жиһаз бен адамдар, жыныстық қуаныш пен ауыртпалы өлімнің контрасттары.

Ерте өмір

Гринауэй Уэльстің Монмутшир округіндегі Ньюпорт қаласында туған. Оның анасы мұғалім, әкесі құрылыс материалдары сатушысы болған. Гринауэйдің отбасы оның тууына дейін Лондонды нацистердің бомбалауынан қашу үшін Уэльске көшіп келген. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Лондон аймағына оралып, сол кезде Эссекс округінің бөлігі болған Вудфордқа қоныстанды. Ол Churchfields бастауыш мектебінде, кейін жақын орналасқан Уолтемстоудағы Forest School мектебінде оқыды. Гринвей ерте жасында суретші болуға бекінді. Ол еуропалық киноға қызығушылық танытып, бастапқыда Ингмар Бергманның фильмдеріне, содан кейін Жан-Люк Годар және, әсіресе, Ален Ресне сияқты француз жаңа толқынының режиссерлеріне назар аударды. Гринауэй Ресненің "Мариенбадтағы соңғы жыл" (1961) фильмі өзінің кино жасауына ең зор ықпал еткенін айтты (және ол өзі сол фильмнің операторы Саша Виернимен жақын қарым-қатынас орнатты). Қазір Амстердамда тұрады.

19621999 жылдар

1962 жылы Гринвей Уолтемстоу өнер колледжінде оқыды, онда музыкант Иэн Дьюри де студент болды (кейін "The Cook, the Thief, His Wife & Her Lover" фильмінде түсті). Гринвей үш жыл бойы монументалды суретші (муралист) ретінде білім алды; ол өзінің алғашқы фильмін – "Сентименттің өлімі" (Death of Sentiment) атты, төрт үлкен лондондық зиратта түсірілген, зират жиһаздары туралы эссе фильмін жасады. 1965 жылы ол Орталық ақпарат басқармасына (COI) жұмысқа орналасып, он бес жыл бойы кинорежиссер және монтажшы болып жұмыс істеді. Осы уақыт ішінде ол тәжірибелік фильмдер сериясын жасады, бастапқысы – 1966 жылғы "Пойыз" (Train) фильмі, Ватерлоо станциясындағы соңғы парлық локомотивтердің кадрлары (COI-дың артында орналасқан), musique concrète композициясына монтаждалды. "Ағаш" (Tree, 1966) – Лондонның Оңтүстік жағалауындағы Корольдік фестиваль залының сыртындағы бетонға өсіп тұрған қиын жағдайдағы ағашқа арналған құрмет. 1970 жылдардың соңында ол өзіне сенімді және амбициялы болды, соның нәтижесінде "Вертикальді ерекшеліктерді қайта жасау" (Vertical Features Remake) және "H арқылы саяхат" (A Walk Through H) фильмдерін түсірді. Біріншісі – әртүрлі арифметикалық монтаж құрылымдарын зерттеу, ал екіншісі – ойдан шығарылған елдің карталары арқылы жасалған саяхат. 1980 жылы Гринвей "Құлаулар" (The Falls) фильмін (оның толық метражды алғашқы фильмі) ұсынды – тоқсан екі құрбаны "Күшті белгісіз оқиға" (VUE) деп аталатын оқиғамен байланысты, ұшу және оған қатысты материалдардың алып, фантастикалық, абсурдты энциклопедиясы. 1980 жылдары оның кино өнері ең танымал фильмдерінде гүлденді: "Суретшінің шарты" (The Draughtsman's Contract, 1982), "A Zed & Two Noughts" (1985), "Архитектордың ішкі жағы" (The Belly of an Architect, 1987), "Сандармен суға бату" (Drowning by Numbers, 1988) және ең сәтті фильмі – "Аспаз, ұры, оның әйелі және оның сүйіктісі" (The Cook, the Thief, His Wife & Her Lover, 1989). Гринвейдің осы кезеңдегі ең белгілі музыкалық серіктесі – бірнеше фильмдеріне музыка жазған композитор Майкл Найман. 1989 жылы Гринвей суретші Том Филлипспен бірлесіп "A TV Dante" телесериалын жасады, ол Данте "Inferno" поэмасының алғашқы әндерін драмалық түрде бейнеледі. 1990 жылдары ол "Проспероның кітаптары" (Prospero's Books, 1991), "Маконның баласы" (The Baby of Mâcon, 1993), "Жастық кітабы" (The Pillow Book, 1996) және "8½ әйел" (8½ Women, 1999) фильмдерін ұсынды. 1990 жылдардың басында Гринвей он опера либреттосынан тұратын "Композитордың өлімі" сериясын жазды, ол Антон Веберннен Джон Леннонға дейінгі он композитордың өлімінің ортақ белгілерін қарастырды; алайда, басқа композиторлар ойдан шығарылған, ал біреуі – "Құлаулар" фильміндегі кейіпкер. 1995 жылы Луи Андриессен алтыншы либреттоны аяқтады – "Роза – Ат драмасы" (Rosa – A Horse Drama). Қазіргі уақытта ол Швейцарияның Саас-Фее қаласындағы Еуропалық аспирантурада кинотану профессоры болып жұмыс істейді.

Тоғыз классикалық сурет қайта қаралды

2006 жылы Гринавей Амстердамдағы Риксмузейде Рембрандттың «Түнгі күзет» картинасын зерттей отырып, «Тоғыз классикалық картинаны қайта қарау» атты цифрлық бейне инсталляциялар сериясын бастады. 2008 жылдың 30 маусымында, көптеген келіссөздерден кейін, Гринавей Миландағы Санта-Мария-делле-Грацие шіркеуінің асханасында да Винчидің «Соңғы кешкі ас» картинасын «ремикс» жасап, таңдаулы салтанатты қонақтар алдында бір түндік қойылым ұйымдастырды. Қойылым композитор Марко Робиноның музыкасымен бірге картинаға цифрлық бейнелер мен проекциялар қосудан тұрды. Гринавей Паоло Веронезенің «Канадағы үйлену тойы» картинасының цифрлық зерттеуін 2009 жылғы Венеция биенналесінде көрмеге қойды. The New York Times газетінің өнер жазушысы оны «мүмкін, ең керемет адамсыз өнер тарихы лекциясы» деп атады, бірақ кейбір көрермендер оны «орташа өнер, Дисней стиліндегі китч немесе нақты орынға арналған бейне инсталляциясын әдейі кемсіту» ретінде қабылдауы мүмкін екенін мойындады. 50 минуттық көрсетім, дыбыстық сүйемелдеумен бірге, картинадағы адамдардың жақыннан түсірілген суреттерін және фигуралар арасындағы композициялық қатынастарды көрсететін анимациялық схемаларды қамтиды. Бұл суреттер Сан-Джорджо-Маджоредегі бенедиктин шіркеуінің асханасының палладиандық архитектурасының ішіндегі түпнұсқа орнында қазір тұрған картинаның көшірмесіне және оның айналасына проекцияланады. Саундтректе Гринавейдің картинада бейнеленген 126 «үйлену қонағы, қызметшілер, көрермендер және тойға басып кіргендер» үшін жазған музыкасы мен қиялға толы диалогы бар. Бұл диалогтар шарапқа айналған суға реакция ретінде аяқталатын қарапайым әңгімелер мен сөздерден тұрады, бұл Евангелия бойынша Иисус жасаған алғашқы керемет оқиға. Пикассоның «Герника», Сеураның «Гранде-Жатте», Джексон Поллок пен Клод Моне, Веласкестің «Лас-Менинас» және Микеланджелоның «Соңғы үкім» картиналары осы серияның тақырыптары болуы мүмкін.