Кіріспе

Николас Джек Рог (1928–2018) – ағылшын кинорежиссері және операторы. Ол «Performance» (1970), «Walkabout» (1971), «Don't Look Now» (1973), «The Man Who Fell to Earth» (1976), «Bad Timing» (1980) және «The Witches» (1990) фильмдерін режиссерлік еткенімен әйгілі. Фильм индустриясына енгеннен кейін 23 жыл өткен соң режиссерлік дебютін жасаған Рог ерекше визуалды және повестволық стилімен тез танылды, бұл стиль үздіксіз және бағдарсыз монтажға ерекше назар қояды. Осы себепті ол өте ықпалды кинорежиссер саналады, ал Стивен Содерберг, Кристофер Нолан және Дэнни Бойл сияқты режиссерлер оны шабыт көзі деп атайды. 1999 жылы Британдық кино институты Рогтің британдық кино индустриясындағы маңыздылығын мойындап, «Don't Look Now» және «Performance» фильмдерін «100 үздік британдық фильм» сауалнамасында барлық уақыттағы ең ұлы британдық фильмдердің 8-і және 48-і деп атады.

Ерте өмір

Рог 1928 жылғы 15 тамызда Солтүстік Лондонның Сент-Джонс-Вуд ауданында Джек Николас Рог пен Мейбл Гертруд (қызметтік аты – Силк) отбасында дүниеге келді. Голландия тегі бар әкесі алмаз саудасында үлкен жетістіктерге жеткен, бірақ Оңтүстік Африкадағы сәтсіз инвестиция салдарынан ауыр қаржылық шығынға ұшырады. Рог киноиндустриясына деген алғашқы қызығушылығы үйінің қарсы жағында орналасқан жазба студиясынан туғанын айтты. Рог Лондонның Мерсерс мектебінде оқыды.

Кино түсіру

1947 жылы Ұлттық қызметтен кейін Ройг киноиндустриясына шай дайындаушы болып кіріп, кейіннен Лондонның Мэрилебон студиясында камера бөлімінің ең төменгі сатысы – клаппер-лоудер (жабдық дайындаушы) болып жұмыс істеді. Біраз уақыт ол «The Sundowners» және «The Trials of Oscar Wilde» сияқты бірнеше фильмде оператор болып жұмыс істеді. «Қызыл өлімнің бетпердесі» (Roger Corman), «Фаренгейт 451» (François Truffaut), «Ашулы қалыңдықтан алыс» (John Schlesinger) және «Петулия» (Richard Lester) фильмдерінде операторлық жұмысы үшін оның есімі көрсетілген; соңғы фильмде Ройг оператор ретінде жеке танылды және бұл фильм режиссерлік жұмысындағы Ройгтің стильдік ерекшеліктерімен және ұқсастықтарымен көп ортақ нәрсеге ие.

Режиссерлік

1960 жылдардың аяғында Ройг Дональд Кэммельмен бірге «Performance» фильмін түсірді. Фильм Лондон бандитінің (Джеймс Фокс) басшыларынан қашу үшін оқшауланған рок-жұлдызымен (Мик Джаггер) бірге тұруға тырысатын оқиғасын баяндайды. Фильмде Ройгтің операторлық жұмысы мен Кэммельдің сценарийі болды, соңғысы Джеймс Фокс рөліне Марлон Брандоны қарастырған. Фильм 1968 жылы аяқталды, бірақ дистрибьюторы Warner Bros. оны шығарудан бас тартты, Санфорд Либерсонның сөзінше, «оны көрсетуге болатынына сенбеді». Одан кейін «Жол жүру» фильмін түсірді, ол ағылшын жасөспірім қыз бен оның кіші інісінің әкесі өз-өзіне қол жұмсағаннан кейін Австралияның шөлейттерінде тасталып, өздерін-өздері қамтамасыз етуге мәжбүр болған оқиғасын айтады, оларға абориген ұлының көмегі тиеді. Ройг қыз рөліне Дженни Агуттерді, ұл рөліне өзінің ұлы Люкті, ал абориген ұлы рөліне Дэвид Гулпилилді таңдады. Фильм коммерциялық сәттілікке жете алмаса да, сыншылар тарапынан жоғары бағаланды. Оның келесі фильмі «Қазір қарама» Дафни дю Мориердің сол аттас әңгімесіне негізделген, онда Джули Кристи мен Дональд Сазерленд Венецияда суға батып кеткен қызының қайтысына күйініп жатқан күйеу-әйел рөлін ойнады. Фильм Сазерленд пен Кристи арасындағы жыныстық көрініс салдарынан ертерек назар аударды, ол сол кезде тым ашық болды. Roeg жыныстық қатынас көрінесін цензураның алаңдауын басу үшін жұптың кейін киім ауыстыру көрінісімен кесіп тастау туралы шешім қабылдады, ал фильмнің шығуы кезінде жыныстық қатынас имитацияланбаған деген әңгімелер тарады. Фильм сыншылар тарапынан жоғары бағаланып, ең маңызды және ықпалды қорқыныш фильмдерінің бірі деп есептелді. «Performance» сияқты, ол келесі екі фильмінде – «Жерге түскен адам» мен «Жаман уақыт» – басты рөлдерге музыканттарды шақырды. «Жерге түскен адам» (1976) Дэвид Боуиді құрғақшылықтан зардап шегіп жатқан планетасына су жинау үшін Жерге келген адам тәрізді шетелдік ретінде бейнелейді. Фильм сыншыларды бөліп, АҚШ-та шыққаннан кейін қысқартылды. Дегенмен, ол Берлин халықаралық кинофестиваліне қатысты, онда Ройг «Алтын аю» сыйлығына ұсынылды. Бүгінде бұл маңызды ғылыми-фантастикалық фильм деп саналады және Ройгтің ең танымал фильмдерінің бірі. «Жаман уақыт» 1980 жылы шықты, онда Арт Гарфункел Венада тұратын американдық психиатр рөлін ойнады, ол шетелде тұратын әріптесімен (Терза Рассел, кейіннен Ройгқа үйленді) махаббатқа түседі, бұл оқиға фильм барысында ашылатын оқиғаға әкеледі. Фильмнің бастапқыда сыншылар мен дистрибьюторы Ранк Ұйымынан ұнамай, оны «ауру адамдар үшін ауру адамдар жасаған ауру фильм» деп сипаттады. Ранк фильмнен олардың логотипін алып тастауды талап етті. «Жаман уақыт» Джереми Томаспен үш фильмдік серіктестіктің басталуын белгіледі. Бұл фильмдердің екіншісі «Эврика» (1983) сер Гарри Оукс туралы шынайы оқиғаға негізделген, ол театрларда да, үй бейнесінде де шектеулі түрде көрсетілді. Одан кейін «Маңыздысыздық» фильмі түсірілді, онда Мэрилин Монро, Альберт Эйнштейн, Монроның екінші күйеуі Джо ДиМаджио және сенатор Джозеф Маккартидің кездесуі бейнеленген. «Маңыздысыздық» 1985 жылы Канн кинофестивалінде көрсетілді және «Алтын пальма» сыйлығына ие болды. 1986 жылы Ройг сол кездегі Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер жөніндегі мемлекеттік хатшы Норман Фаулер және TBWA жарнама агенттігімен британ үкіметінің қоғамдық денсаулық сақтау кампаниясы «ЖҚЖ: Білмеуден өлмеңіз» фильмін түсіруге шақырылды. Оның келесі екі фильмі – «Castaway» және «Track 29» – оның туындыларындағы ең маңызды туындылар болып саналады. Ройг Роалд Дальдың балалар романы «Солқымдар» фильмінің бейімделуін режиссерлікке шақырды, ол Джим Хенсонның 1983 жылы фильм құқығын сатып алған. Бұл оның соңғы студиялық фильмі болды және сыншылар тарапынан жоғары бағаланды, бірақ кассалық сәтсіздікке ұшырады. Ройг «Солқымдар» фильмінен кейін үш ғана театрлық фильм түсірді: «Салқын аспан» (1992), «Екі өлім» (1995) және «Пуфбол» (2007). Ройг сонымен қатар теледидар үшін аз жұмыс істеді, соның ішінде Теннеси Уильямс пьесасының бейімделуі «Жастық құсы» және «Жүректің қараңғылығы» және Джордж Лукастың «Жас Индиана Джонс» эпизоды. Ройг 2007 жылдан кейін фильмдер түсірмеді, бірақ 2013 жылы «Әлем әрқашан өзгеріп отырады» атты естеліктер жинағын жариялады. Бұл сонымен қатар Ричард Лестердің 1968 жылғы «Петулия» фильмінің стратегиясы, бұл Ройгтің оператор ретінде соңғы фильмі болды. Ройгтің фильмдерінің ерекшелігі – олар фильмнің соңғы сәттерінде ғана толыққанды мағынаға ие болатын дизъюнктивті және жартылай үйлесімді тәсілдермен монтаждалған, бұл маңызды ақпараттың пайда болуымен байланысты; олар «мозаика тәрізді монтаждар [эллиптикалық бөлшектермен толтырылған], бұл кейінірек өте маңызды болады». Ридли Скотт, Франсуа Озон және Дэнни Бойл. Бұған қоса, Кристофер Нолан өзінің «Memento» фильмі Ройгсыз «ешқандай мүмкін емес» еді дейді және «Маңыздысыздықтың» финалы өзінің «Inception» фильміне әсер еткенін айтады. Бұған қоса, Стивен Содербергтің «Out of Sight» фильмінде «Қазір қарама» фильміндегідей махаббат көрінісі бар. Ройгтің фильмдеріндегі тағы бір тақырып – өзінің табиғи ортасынан шығып кеткен кейіпкерлер. Мұның мысалдары «Жол жүру» фильміндегі Австралия шөлейттеріндегі мектеп оқушылары, «Қазір қарама» фильміндегі Венециядағы адамдар, «Жерге түскен адам» фильміндегі Жерге келген шетелдік және «Жаман уақыт» фильміндегі Венадағы американдықтар. Ройгтің киноға тигізген әсері тек повестволық құрылымды бұзумен ғана шектелмейді. «Performance» фильміндегі «Турнерден хат» тізбегі кейінірек музыкалық бейнелерде қолданылған көптеген техникалардың алдында болды. «Жаман уақыт» фильміндегі «квадрант» тізбегі, онда Терза Рассел мен Арт Гарфункелдің ойлары сөздер айтудан бұрын естіледі, олар Кит Джарретттің «The Köln Concert» фортепиано музыкасына қосылған, фильммен не істеуге болатынының шегін кеңейтті. 1994 жылы ол Британдық кино институтының мүшесі атанды. 1996 жылғы Жаңа жылдық құрметтеулерде Ройг Британ империясының орденінің командирі атанды.

Жеке өмір және өлім

1957 жылдан 1977 жылға дейін Рог ағылшын актрисасы Сьюзан Стивенге үйленді. Олардың төрт ұлы болды: Уолдо, Нико, Шолто және (фильм өндірушісі) Люк Рог. Люк Рогтың жеке режиссерлік дебюті болған «Walkabout» фильмінде Люсьен Джон атымен актер ретінде ойнады.

Кинематограф ретінде фильмдер

Жыл АтауыРежиссер Ескертулер1960Жаз қайығыКен ХьюзТед Мурмен бірге операторлық жұмыс жасаған1961Ақпарат алындыРоберт Линн 1962Др. Криппен Ұрылар тобы Питер Безенценет 1963Тек көңіл көтеру үшінГордон ФлемингКейіншіл Клайв Доннер1964Қызыл өлімнің бетпердесіРоджер КорманТек ең жақсысы Клайв ДоннерBAFTA сыйлығына «Үздік операторлық жұмыс (Түсті)» номинациясыКод 7, Жәбірленуші 5Роберт ЛиннЖүйе Майкл Уиннер1965Күн сайын мерекеЖеймс Хилл1966Фаренхайт 451Франсуа ТрюффоФорумға бара жатқанда қызық оқиға болдыРичард Лестер1967Ашулы көпшіліктен алысДжон ШлезингерBAFTA сыйлығына «Үздік операторлық жұмыс (Түсті)» номинациясыҰлттық фильм сыншыларының сыйлығына «Үздік операторлық жұмыс» номинациясы (3-орын)1968ПеттулияРичард Лестер1970Өзін-өзі орындау Оның өзі де режиссер1971Walkabout