Дэвид Лин: Британ кинорежиссерінің өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Британдық кинорежиссер (1908–1991)

Сэр Дэвид Лин (25 наурыз 1908 – 16 сәуір 1991) – ағылшын кинорежиссері, продюсері, сценарисі және монтажшы, британдық киноның ең маңызды тұлғаларының бірі саналады. Ол «Квай өзеніндегі көпір» (1957), «Арабияның Лоренсі» (1962), «Доктор Живаго» (1965), «Райанның қызы» (1970) және «Индияға жол» (1984) сияқты ірі эпикалық фильмдерді түсірді. Сонымен қатар, ол Чарльз Диккенстің «Ұлы үміттер» (1946) және «Оливер Твист» (1948) романдарының, әрі романтикалық драма «Қысқа кездесу» (1945) фильмінің экранизацияларын жасады. 1930 жылдардың басында монтажшы ретінде жұмыс істеген Лин, 1942 жылғы «In Which We Serve» фильмімен режиссерлік дебютын жасады, бұл Ноэль Ковардпен жасаған төрт бірлескен жұмысының біріншісі болды. Лин 1955 жылы «Жазғы уақыт» фильмімен бастап, ірі голливуд студияларының қаржыландыруымен халықаралық бірлескен фильмдерді түсіре бастады. «Райанның қызы» фильмінің сынға ұшырауы оны он төрт жылға кинодан үзіліс жасауға мәжбүр етті, осы кезеңде ол көптеген жобаларды жоспарлады, бірақ олардың ешқайсысы жүзеге аспады. 1984 жылы ол Э.М. Форстердің романы негізінде түсірілген «Индияға жол» фильмімен қайтадан танымал болды. Бұл фильм сыншылардың жоғары бағасын алды, бірақ Линнің соңғы режиссерлік жұмысы болды. Киносыншы Майкл Срагоу Линды «өте шебер режиссер, оның кино өнеріндегі толыққанды тәжірибесі әріптестерінің арасында қорқыныш тудырады» деп сипаттады. Ол Стивен Спилберг, Стэнли Кубрик, Мартин Скорсезе сияқты режиссерлердің құрметіне ие болды. 2002 жылы Британдық кино институтының Sight & Sound журналында өткен «Режиссерлердің таңдауы» сауалнамасында барлық уақыттағы ең ұлы кинорежиссерлердің тоғызыншы орнына ие болды. Ол «Оскар» сыйлығына ең үздік режиссер номинациясына жеті рет ұсынылып, «Квай өзеніндегі көпір» және «Арабияның Лоренсі» фильмдері үшін екі рет жеңіске жетті. Оның жеті фильмі Британдық кино институтының ең үздік 100 британдық фильмінің тізіміне енді (олардың үшеуі алғашқы бестікке кірді), ал 1990 жылы AFI өмірлік жетістіктері сыйлығымен марапатталды.

Ерте өмір және білім

Дэвид Лиан 1908 жылғы 25 наурызда Суррейдегі Оңтүстік Кройдон қаласындағы (қазіргі Ұлы Лондонның бір бөлігі) 38 Бленхайм Крессент мекенжайында Франсис Уильям ле Блоунт Лиан мен бұрынғы Хелена Тангье (Сэр Ричард Тревитик Тангьедің немересі) отбасында дүниеге келді. Оның ата-анасы квакерлер болды және ол квакерлер құрған Редингтегі Лейтон Парк мектебінде оқыды. Оның кіші інісі Эдвард Тангье Лиан (1911–1974) Оксфорд университетінде оқып жүрген кезінде түпнұсқа "Инклингс" әдеби клубын құрды. Лиан – арманшыл мінезі бар, "оқуға жарамсыз" деп есептелген, жартылай ықыласты мектеп оқушысы болды; 1923 жылы оның әкесі отбасын тастап кетті, ал Лиан кейіннен өзінің алғашқы некесінен және баласынан кейін осыған ұқсас жолға түсті. Ол Габриэль Паскальдың Джордж Бернард Шоудың екі пьесасы бойынша түсірген фильмдерін – "Пигмалион" (1938) және "Майор Барбара" (1941) фильмдерін монтаждады. Сонымен қатар Пауэлл мен Прессбергердің "49-шы параллель" (1941) және "Біздің ұшағымыздың бірі жоғалып кетті" (1942) фильмдерін де монтаждады. Осы соңғы фильмнен кейін Лиан 1942 жылға дейін екі ондағаннан астам фильмді монтаждағаннан кейін режиссерлік карьерасын бастады. 1999 жылы Тони Сломан жазғандай, "Дэвид Лиан, Роберт Уайз, Теренс Фишер және Дороти Арзнер сияқты түрлі режиссерлер көрсеткендей, монтаж бөлмелері – кинорежиссураның ең жақсы бастауы". Дэвид Лиан 1968 жылы Британдық киномонтажшылар гильдиясының құрметті мүшесі атанды.

Британдық фильмдер

Режиссер ретінде алғашқы жұмысы Ноэль Ковардпен бірлесіп «Біз қызмет ететін жерде» (1942) фильмін жасау болды, ал кейін Ковардтың бірнеше пьесаларын сәтті фильмдерге бейімдеді. Олар – «This Happy Breed» (1944), «Blithe Spirit» (1945) және «Brief Encounter» (1945) фильмдері. «Brief Encounter» фильмінде Селия Джонсон мен Тревор Говард тыныш, сырлы ғашықтар рөлінде ойнады, олар Англияның қала маңындағы тұрмыстық өмірге бейімделген үйленген өмірлері мен күшті, болжауға келмейтін құмарлықтары арасында қысылып қалды. Фильм 1946 жылғы Канн кинофестивалінде Гран-при сыйлығын бөлісті және Линді режиссерлік және сценарийге жазған алғашқы «Оскар» номинациясын, ал Селия Джонсонға «Үздік әйел актриса» номинациясын сыйлады. Осыдан кейін ол классикаға айналып, ең жоғары бағаланған британдық фильмдердің біріне айналды. Одан кейін Чарльз Диккенстің екі танымал бейімдеуі жарық көрді – «Ұлы үміттер» (1946) және «Оливер Твист» (1948). Дэвид Шипман «Кино тарихы: Екінші том» (1984) кітабында былай деп жазды: «Диккенстің басқа фильмдерінің ішінде тек Кукордың «Дэвид Копперфилд» ғана осы екеуінің сапасына жақындады, өйткені оның актерлік құрамы да жақсы таңдалған». Бұл екі фильм Линддің «сәттілік әкелетін досы» деп санайтын Алек Гиннестің қатысуымен түсірілген алғашқы фильмдері болды. Актердің Фэгин рөлін сомдауы сол кезде дау тудырды. 1949 жылдың ақпан айында Берлинде өткен алғашқы көрсетілімде аман қалған еврей қауымының сезімдеріне тиіп, наразылыққа әкелді. Нью-Йоркте де қиындықтар туды, жеке көрсетілімдерден кейін «Жамандауға қарсы лига» мен «Америкалық раввиндер кеңесі» фильмді айыптады. «Бізді таң қалдырған нәрсе – фильмнің антисемиттік екендігі туралы айыптау», - деп жазды Линд. «Біз Фэгиннің бейнесін үлкен және, үміттенгендей, көңілді еврей жауын жасадық». Өндіріс кодексінің талаптарына сәйкес, фильмнің АҚШ-тағы шығарылуы 1951 жылдың шілдесіне дейін кейінге шегерілді және сегіз минуттық қысқартулар енгізілді. Линдтің келесі режиссерлік жұмысы – «Шығулы достар» (1949) фильмі, бұл Линдтің ерекше туындысы болғанымен, ол Клод Рейнспен жұмыс істеудің алғашқы мүмкіндігін берді, ол әйеліне (Энн Тодд) құштарлығын жасыратын күйеудің рөлін ойнады. «Шығулы достар» актриса Энн Тоддтың қатысқан үш фильмінің біріншісі болды, ол режиссердің үшінші әйеліне айналды. «Мадлен» (1950) фильмі Виктория дәуіріндегі Глазгодағы 1857 жылғы резонансты оқиғаны бейнелейді, онда Тоддтың кейіпкері бұрынғы сүйіктісін өлтіргені үшін айыпталады. «Тағы да», - деп жазады киносыншы Дэвид Томсон, - «Линд әдептілік қажеттілігіне тоқталады, бірақ фильм кейіпкерлерін де, көрермендерін де қарама-қайшы сезімдердің аясындағы сынақтан өткізбейді». Тоддпен бірге түсірілген фильмдердің соңғысы – «Дыбыс кедергісі» (1952) фильмінің сценарийін драматург Теренс Раттиган жазды және ол сэр Александр Корданың «Лондон фильмдері» үшін түсірген үш фильмнің біріншісі болды. «Хобсонның таңдауы» (1954) фильмінде басты рөлді Чарльз Лоттон сомдады, ол Гарольд Бригхаус пьесасының негізінде түсірілді.

His first work as a director was in collaboration with Noël Coward on In Which We Serve (1942), and he later adapted several of Coward's plays into successful films. These films are This Happy Breed (1944), Blithe Spirit (1945) and Brief Encounter (1945) with Celia Johnson and Trevor Howard as quietly understated clandestine lovers, torn between their unpredictable passion and their respective orderly middle class marriages in suburban England. The film shared Grand Prix honors at the 1946 Cannes film festival and garnered Lean his first Academy nominations for directing and screen adaptation, and Celia Johnson a nomination for Best Actress. It has since become a classic, one of the most highly regarded British films. Two celebrated Charles Dickens adaptations followed – Great Expectations (1946) and Oliver Twist (1948). David Shipman wrote in The Story of Cinema: Volume Two (1984): "Of the other Dickens films, only Cukor's David Copperfield approaches the excellence of this pair, partly because his casting, too, was near perfect". These two films were the first directed by Lean to star Alec Guinness, whom Lean considered his "good luck charm". The actor's portrayal of Fagin was controversial at the time. The first screening in Berlin during February 1949 offended the surviving Jewish community and led to a riot. It caused problems too in New York, and after private screenings, was condemned by the Anti Defamation League and the American Board of Rabbis. "To our surprise it was accused of being anti Semitic", Lean wrote. "We made Fagin an outsize and, we hoped, an amusing Jewish villain." The terms of the production code meant that the film's release in the United States was delayed until July 1951 after cuts amounting to eight minutes. The next film directed by Lean was The Passionate Friends (1949), an atypical Lean film, but one which marked his first occasion to work with Claude Rains, who played the husband of a woman (Ann Todd) torn between him and an old flame (Howard). The Passionate Friends was the first of three films to feature the actress Ann Todd, who became his third wife. Madeleine (1950), set in Victorian era Glasgow is about an 1857 cause célèbre with Todd's lead character accused of murdering a former lover. "Once more", writes film critic David Thomson "Lean settles on the pressing need for propriety, but not before the film has put its characters and the audience through a wringer of contradictory feelings." The last of the films with Todd, The Sound Barrier (1952), has a screenplay by the playwright Terence Rattigan and was the first of his three films for Sir Alexander Korda's London Films. Hobson's Choice (1954), with Charles Laughton in the lead, was based on the play by Harold Brighouse.

Халықаралық фильмдер

"Жазғы уақыт" (1955) Лейн үшін жаңа бастама болды. Ол ішінара американдық қаржымен түсірілді, бірақ бұрынғысын сияқты Корданың "Лондон фильмдері" студиясы үшін дайындалды. Фильмде Кэтрин Хепберн басты рөлде – Венецияда демалыста жүргенде бір шамаға ғашық болатын орта жастағы американдық әйелді сомдайды. Бұл фильм толығымен сол жерде түсірілді. Линнің өзінің барлық фильмдерінен ең сүйіктісі – "Жазғы уақыт" болса, Хепберн оның сүйікті актрисасы еді.

Колумбия және Сэм Шпигель үшін

Лейннің фильмдері енді сирек шыға бастады, бірақ көлемі айтарлықтай үлкеніп, халықаралық аренада кеңінен көрсетілді. «Квай көпірі» (1957) Пьер Бульдің романы негізінде түсірілді, онда екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жапон тұтқын лагерінде аман қалуға тырысқан британдық және американдық әскери тұтқындардың тағдыры баяндалады. Фильмде Уильям Холден мен Алек Гиннесс бас рөлдерде ойнады және ол 1957 жылы АҚШ-тағы ең табысты фильм атанды. «Квай көпірі» жеті «Оскар» сыйлығын жеңіп алды, оның ішінде «Үздік фильм», «Үздік режиссер» және Алек Гиннесс үшін «Үздік актер» номинациялары. Гиннесс Линмен бірге өзінің рөлін – жапон тұтқындаушылары үшін мүмкіндігінше жақсы көпір салуға бейілді, қатаң британдық командирдің бейнесін тереңдету үшін күрескен еді. Таяу Шығыс, Солтүстік Африка, Испания және басқа да елдерде кең ауқымды түсірілімдерден кейін, Линнің «Арабияның Лоренсі» фильмі 1962 жылы жарық көрді. Бұл Линнің драматург Роберт Болтпен жасаған алғашқы жобасы болды, ол Майкл Уилсонның («Квай көпірінің» екі қара тізімдегі сценарийшісінің бірі) бастапқы сценарийін қайта жазды. Фильмде Т.Е. Лоуренстің өмірі көрсетіледі – ол араб түбегіндегі бедуин тайпаларын біріктіріп, Бірінші дүниежүзілік соғыста күш біріктіріп, содан кейін тәуелсіздік үшін күреске жетелеген британдық офицер. Біраз ойланғаннан кейін Алек Гиннесс төртінші рет Дэвид Линнің фильмінде, «Квай көпіріндегі» келіспеушіліктеріне қарамастан, араб көшбасшысы, принц Фейсал рөлінде пайда болды. Француз композиторы Морис Жарр Линмен жұмыстың алғашқы жобасында танымал әуенімен керемет музыкалық қойылым жасады және «Үздік түпнұсқа музыка» номинациясында алғашқы «Оскарын» жеңіп алды. Фильм Лоурен рөлін сомдаған актер Питер О’Тулді халықаралық жұлдызға айналдырды және он «Оскарға» ие болды, оның ішінде «Үздік фильм» және Линнің «Үздік режиссер» номинациясындағы екінші жеңісі. Ол режиссерлік саласында бірнеше «Оскар» жеңіп алған жалғыз британдық режиссер болып қала береді.

MGM үшін

Лейн ең үлкен кассалық табысқа "Доктор Живаго" (1965) фильмімен қол жеткізді, бұл орыс революциясы кезінде орын алатын махаббат дастаны. Нобель сыйлығын алған орыс ақыны Борис Пастернактың кеңес цензурасынан өтпеген романы негізінде түсірілген фильмде Ресей аристократиясына үйленген, бақытты күйеу және әке болған, керемет және жылы жүректі дәрігер мен ақын (Омар Шариф) туралы айтылады. Ол Лара (Джули Кристи) есімді, тастап кетілген, әдемі жас анаға ғашық болып, большевик революциясының және одан кейінгі азамат соғысының хаосында онымен бірге болуға күш жібереді. Бастапқыда "Доктор Живаго" туралы сын-пікірлер тым жылы болған жоқ, бірақ сыншылар кейіннен оны Лейннің ең жақсы фильмдерінің бірі деп мойындады, кинорежиссер Пол Гринграсс оны "кино шедеврлерінің бірі" деп атады. 2020 жылғы мәліметтерге сәйкес, инфляцияға түзетулер енгізілгеннен кейін, бұл барлық уақыттағы ең табысты фильмдердің тоғызыншысы. Продюсер Карло Понти Морис Жаррдың лирикалық музыкасын пайдаланып, "Лараның тақырыбы" деп аталатын поп-әнді жасады, ол "Somewhere My Love" атты ән сөздерімен халықаралық хитке айналды – кино тарихындағы ең сәтті әндердің бірі. Британдық оператор Фредди Янг түсті түсірілім үшін "Оскар" сыйлығын жеңіп алды. Сол кезде Лейн Джордж Стивенс Невадада түсірілім жұмыстарын жүргізіп жатқанда "Ең ұлы оқиға" (1965) фильмінің кейбір көріністерін де түсірді. Лейннің "Райанның қызы" (1970) фильмі Ирландияда ұзақ түсірілімнен кейін жарық көрді. 1916 жылғы Ирландияның британдық билікке қарсы күресінің фонындағы құрып бара жатқан махаббат туралы бұл фильм Густав Флоберттің "Мадам Бовари" романына шала-шарпы негізделген. Голливудтың қартайған "жаман жігіті" Роберт Митчемдің ерекше рөлінде, ұзақ уақыт азап шеккен ирландтық күйеуі және британдық актриса Сара Майлздің адал емес жас әйелі сомдаған фильм режиссердің бұрынғы жұмыстарына қарағанда аз оң пікір алды, әсіресе Нью-Йорк сыншылары оны қатты сынады. Кейбір сыншылар фильмнің әдемі ирланд жағалауларындағы масштабты визуалды көріністері мен ұзақ экран уақыты оның шағын романтикалық сюжетіне сәйкес келмейтінін айтты. Дегенмен, фильм кассалық табысқа қол жеткізіп, 31 миллион доллар тапты, сол жылдың ең табысты фильмдерінің біріне айналды. Келесі жылы ол екі "Оскар" сыйлығын жеңіп алды – тағы да оператор Фредди Янг үшін және ауылдық ақымақ рөліндегі актер Джон Миллс үшін. Фильмге сыншылардың нашар пікірлерінен кейін Лейн Нью-Йорктегі Алгонкин қонақ үйінде жиналған Ұлттық кино сыншылары қоғамымен кездесіп, фильмге олардың наразылығының себебін сұрады. "Мен ол жерге отырғанда қиындық сезіндім", - дейді Лейн қазіргі танымал түскі асқа қатысты. Time журналының сыншысы Ричард Шикел Лейннен "Қысқа кездесу" фильмінің режиссері ретінде "Райанның қызы" сияқты "нәрсе жасауға" қалай болатынын тікелей сұрады. Сыншылар екі сағат бойы Дэвид Лейннің бетіне фильмді жаралап, оны қатты сынға алды, нәтижесінде Лин ұзақ уақытқа фильм түсіруден бас тартты. "Олар фильмді бөлшек-бөлшек етіп тастады", - деді Лейн кейінірек телеинтервьюда. "Бұл маған бірнеше жыл бойы қатты әсер етті – сіз олардың дұрыс екеніне сенуіңіз керек. Менің фильм түсіруімнің мәні қанда, егер мен оны жасауға міндетті болмасам? Бұл адамның сенімін қатты шайқалтады".

Lean had his greatest box office success with Doctor Zhivago (1965), a romance set during the Russian Revolution. The film, based on the Soviet supressed novel by Nobel Prize winning Russian poet Boris Pasternak, tells the story of a brilliant and warm hearted physician and poet (Omar Sharif) who, while seemingly happily married into the Russian aristocracy, and a father, falls in love with a beautiful abandoned young mother named Lara (Julie Christie) and struggles to be with her in the chaos of the Bolshevik revolution and subsequent Russian Civil War. Initially, reviews for Doctor Zhivago were lukewarm, but critics have since come to see it as one of Lean's best films, with film director Paul Greengrass calling it "one of the great masterpieces of cinema". as of 2020, it is the 9th highest grossing film of all time, adjusted for inflation. Producer Carlo Ponti used Maurice Jarre's lush romantic score to create a pop tune called "Lara's Theme", which became an international hit song with lyrics under the title "Somewhere My Love", one of cinema's most successful theme songs. The British director of photography, Freddie Young, won an Academy Award for his colour cinematography. Around the same time, Lean also directed some scenes of The Greatest Story Ever Told (1965) while George Stevens was committed to location work in Nevada. Lean's Ryan's Daughter (1970) was released after an extended period on location in Ireland. A doomed romance set against the backdrop of 1916 Ireland's struggles against the British, it is loosely based on Gustave Flaubert's Madame Bovary. Starring the aging Hollywood 'bad boy' Robert Mitchum in an uncharacteristic role as a long suffering Irish husband and British actress Sarah Miles as his faithless young wife, the film received far fewer positive reviews than the director's previous work, being particularly savaged by the New York critics. Some critics felt the film's massive visual scale on gorgeous Irish beaches and extended running time did not suit its small scale romantic narrative. Nonetheless, the film was a box office success, earning $31 million and making it the 8th highest grossing film of that year. It won two Academy Awards the following year, another for cinematographer Freddie Young and for supporting actor John Mills in his role as a village halfwit. The poor critical reception of the film prompted Lean to meet with the National Society of Film Critics, gathered at the Algonquin Hotel in New York, including The New Yorker Pauline Kael, and ask them why they objected to the movie. "I sensed trouble from the moment I sat down", Lean says of the now famous luncheon. Time critic Richard Schickel asked Lean point blank how he, the director of Brief Encounter, could have made "a piece of bullshit" like Ryan's Daughter. These critics so lacerated the film for two hours to David Lean's face that the devastated Lean was put off from making films for a long time. "They just took the film to bits", said Lean in a later television interview. "It really had such an awful effect on me for several years you begin to think that maybe they're right. Why on earth am I making films if I don't have to? It shakes one's confidence terribly."

Соңғы жылдар және орындалмаған жобалар

1977 жылдан 1980 жылға дейін Лин мен Роберт Болт «Капитан Блай мен мистер Кристиан» фильмінің экранизациясымен жұмыс істеді. Бұл фильм бастапқыда екі бөлімді шығару жоспарланған, бірі Таитиге саяхат пен одан кейін болған бүлік туралы «Заң бұзушылар» деп аталатын, ал екіншісі «Ұзын қол» деп аталатын, бүлікшілердің саяхатын және адмиралтействоның HMS Pandora фрегатын жіберу арқылы жауап беруін зерттейтін фильм болатын. Лин, Warner Bros. жобадан бас тартқаннан кейін екі фильмге де қаржы табуға тырысты, бірақ сәтті болмады; ол оларды біріктіруге шешім қабылдады және итальяндық магнат Дино Де Лаурентистен қолдау алғанша жеті бөлімді телесериалды қарастырды. Жоба одан әрі қиындыққа тап болды, өйткені Болт ауыр инсульт алды және жазуды жалғастыра алмады; режиссер Болттың қатысуы фильмтің табысы үшін өте маңызды деп ойлады. Мелвин Брэгг сценарийдің маңызды бөлігін жазды. Лин 4 миллион долларлық «Баунти» көшірмесінің кастингін және құрылысын бақылағаннан кейін жобадан бас тартуға мәжбүр болды; соңғы сәтте актер Мел Гибсон өзінің досы Роджер Дональдсонды фильмді түсіруге шақырды, өйткені продюсер Де Лаурентис режиссер кеткеніне байланысты жобаға салған миллиондаған долларын жоғалтқысы келмеді. Фильм ақырында «Баунти» деп аталды. Содан кейін Лин 1960 жылдан бері ойлап келген жобасына кірісті, ол Э.М. Форстердің британдықтар басқыншылықта тұрған Үндістандағы отарлық қақтығыстар туралы 1924 жылғы романынан «Индияға саяхат» (1984) фильмінің бейімделуі болды. Бұл оның соңғы аяқталған фильмі болды. Ол сахналық бейімделуге жауапты Санта Рама Раудың нұсқасын қабылдамады және Форстердің сүйікті сценарисін өзі жазды. Сонымен қатар, Лин фильмді монтаждады, нәтижесінде оның өндірістегі үш рөлі (жазушы, монтажер, режиссер) титрлерде тең дәрежеде көрсетілді. Лин актерлік құрам мен топқа ұзақ жылдармен жұмыс істеген әріптестерін шақырды, соның ішінде Морис Жарр (оның сазгерлігі үшін тағы бір «Оскар» сыйлығын жеңіп алды), Алек Гиннес, Лин үшін оның алтыншы және соңғы рөлінде эксцентрикалық индус брахман рөлінде, және Джон Бокс, «Доктор Живаго» фильмінің суретшісі. «Райанның қызына» болған сынға керісінше, фильмтің көрсетіліміне ең жоғары мақтаулар айтылды; фильм он бір «Оскар» сыйлығына ұсынылды және Лин өзі режиссура, монтаж және сценарий бойынша үш «Оскар» сыйлығына ұсынылды. Оның әйел рөліндегі күрделі рөлін ойнаған жас британдық әйел, үнді жігітін зорлауға тырысқан деп жалған айыптайды, австралиялық актриса Джуди Дэвис өзінің алғашқы «Оскар» номинациясын алды. Пегги Эшкрофт сезімтал миссис Мур рөлінде үздік екінші пландағы әйел рөлін жеңіп алды, бұл оны 77 жасында осы жүлдеге ие болған ең ескі актриса етті. Роджер Эберттің айтуынша, бұл «Мен көрген ең ұлы экрандық бейімделулердің бірі». Ол режиссер Харольд Бекер жобадан кеткеннен кейін Warner Bros. компаниясының қолдауымен J.G. Баллардтың автобиографиялық романы «Күн империясының» бейімделуіне келісім шартқа отырды. Стивен Спилберг продюсер ретінде Линмен бірге жұмыс істеуге келісті, бірақ кейіннен Лин жобадан бас тартқанда режиссер рөлін өзі алды; Спилберг Лин мен оның фильмдеріне деген ұзақ жылдар бойына құрметінің арқасында фильмді түсіру идеясына қызығушылық танытты. «Күн империясы» 1987 жылы шықты. Өмірінің соңғы жылдары Лин Джозеф Конрадтың «Ностромо» романының фильмдік нұсқасын дайындап жатқан кезде болды. Ол Марлон Брандо, Пол Скофилд, Энтони Куинн, Питер О’Тул, Кристофер Ламберт, Изабелла Росселлини және Денис Куэйд сияқты жұлдызды актерлерді жинады, ал Жорж Коррафейс бас кейіпкер рөлін ойнады. Лин Алек Гиннесті доктор Монигем рөлінде ойнауға шақырды, бірақ қарт актер 1989 жылғы хатында бас тартты: «Мен апатты актер болармын деп ойлаймын. Мен жақсы орындай алатын жалғыз нәрсе – бұл шаңғыдай қимылдау». «Күн империясы» сияқты, Стивен Спилберг Warner Bros. компаниясының қолдауымен продюсер ретінде келді, бірақ сценарий бойынша бірнеше қайта жазулар мен келіспеушіліктерден кейін ол жобадан шығып, оның орнына Серж Сильберман, Greenwich Film Productions компаниясының құрметті продюсері келді. «Ностромо» жобасына Кристофер Хэмптон мен Роберт Болт сияқты бірнеше сценаристтер қатысты, бірақ олардың жұмысы тоқтатылды. Ақырында, Лин фильмнің сценарийін өзі жазуға шешім қабылдады, оған танымал оператор Джеффри Унсуорттың әйелі Маги Унсуорт көмектесті, олармен ол «Кездесу», «Үлкен үміттер», «Оливер Твист» және «Шығушы достар» сценарийлерінде жұмыс істеген. Бастапқыда Лин Мексикада түсіруді қарастырды, бірақ кейіннен Лондон мен Мадридте түсіруге шешім қабылдады, ішінара О’Тулды қамтамасыз ету үшін, ол фильм үйіне жақын жерде түсірілген жағдайда ғана қатысатынын айтты. «Ностромоның» жалпы бюджеті 46 миллион долларды құрады және Линнің жұқпалы аурудан қайтыс болған кезде түсіруге алты апта қалған еді. Ұқсас фильмдерді түсіруші Джон Бурман режиссерлықты өз мойнына алады деген қауесет тарады, бірақ өндіріс тоқтап қалды. «Ностромо» 1997 жылы BBC телеарнасындағы байланыссыз мини-сериал ретінде бейімделді.

From 1977 until 1980, Lean and Robert Bolt worked on a film adaptation of Captain Bligh and Mr. Christian, a dramatized account by Richard Hough of the Mutiny on the Bounty. It was originally to be released as a two part film, one named The Lawbreakers that dealt with the voyage out to Tahiti and the subsequent mutiny, and the second named The Long Arm that studied the journey of the mutineers after the mutiny as well as the admiralty's response in sending out the frigate HMS Pandora, in which some of the mutineers were imprisoned. Lean could not find financial backing for both films after Warner Bros. withdrew from the project; he decided to combine it into one and looked at a seven part TV series before getting backing from Italian mogul Dino De Laurentiis. The project then suffered a further setback when Bolt suffered a serious stroke and was unable to continue writing; the director felt that Bolt's involvement would be crucial to the film's success. Melvyn Bragg ended up writing a considerable portion of the script. Lean was forced to abandon the project after overseeing casting and the construction of the $4 million Bounty replica; at the last possible moment, actor Mel Gibson brought in his friend Roger Donaldson to direct the film, as producer De Laurentiis did not want to lose the millions he had already put into the project over what he thought was as insignificant a person as the director dropping out. The film was eventually released as The Bounty. Lean then embarked on a project he had pursued since 1960, a film adaptation of A Passage to India (1984), from E. M. Forster's 1924 novel of colonial conflicts in British occupied India. Entirely shot on location in the sub continent, this became his last completed film. He rejected a draft by Santha Rama Rau, responsible for the stage adaptation and Forster's preferred screenwriter, and wrote the script himself. In addition, Lean also edited the film with the result that his three roles in the production (writer, editor, director) were given equal status in the credits. Lean recruited long time collaborators for the cast and crew, including Maurice Jarre (who won another Academy Award for the score), Alec Guinness in his sixth and final role for Lean, as an eccentric Hindu Brahmin, and John Box, the production designer for Dr. Zhivago. Reversing the critical response to Ryan's Daughter, the film opened to universally enthusiastic reviews; the film was nominated for eleven Academy Awards and Lean himself nominated for three Academy Awards in directing, editing, and writing. His female star, in the complex role of a confused young British woman who falsely accuses an Indian man of attempted rape, gained Australian actress Judy Davis her first Academy nomination. Peggy Ashcroft, as the sensitive Mrs. Moore, won the Oscar for best supporting actress, making her, at 77, the oldest actress to win that award. According to Roger Ebert, it is "one of the greatest screen adaptations I have ever seen". He was signed on to direct a Warner Bros. backed adaptation of J. G. Ballard's autobiographical novel Empire of the Sun after director Harold Becker left the project. Steven Spielberg was brought on board as a producer for Lean, but later assumed the role of director when Lean dropped out of the project; Spielberg was drawn to the idea of making the film due to his long time admiration for Lean and his films. Empire of the Sun was released in 1987. During the last years of his life, Lean was in pre production of a film version of Joseph Conrad's Nostromo. He assembled an all star cast, including Marlon Brando, Paul Scofield, Anthony Quinn, Peter O'Toole, Christopher Lambert, Isabella Rossellini and Dennis Quaid, with Georges Corraface as the title character. Lean also wanted Alec Guinness to play Dr. Monygham, but the aged actor turned him down in a letter from 1989: "I believe I would be disastrous casting. The only thing in the part I might have done well is the crippled crab like walk." As with Empire of the Sun, Steven Spielberg came on board as producer with the backing of Warner Bros., but after several rewrites and disagreements on the script, he left the project and was replaced by Serge Silberman, a respected producer at Greenwich Film Productions. The Nostromo project involved several writers, including Christopher Hampton and Robert Bolt, but their work was abandoned. In the end, Lean decided to write the film himself with the assistance of Maggie Unsworth (wife of renowned cinematographer Geoffrey Unsworth), with whom he had worked on the scripts for Brief Encounter, Great Expectations, Oliver Twist, and The Passionate Friends. Originally Lean considered filming in Mexico but later decided to film in London and Madrid, partly to secure O'Toole, who had insisted he would take part only if the film was shot close to home. Nostromo had a total budget of $46 million and was six weeks away from filming at the time of Lean's death from throat cancer. It was rumoured that fellow film director John Boorman would take over direction, but the production collapsed. Nostromo was finally adapted for the small screen with an unrelated BBC television mini series in 1997.

Стиль

Линнің өзі айтқандай, оның фильмдерін әріптес режиссерлер режиссерлік өнерді көрсететін нақты мысал ретінде жиі бағалайды. Кэтрин Краббтың сөзінше, «Дэвид Линнің фильмдерін тамашалаудың сыйақысы көбінесе оның киноконвенцияларды шебер пайдалануы, монтажы, фильмнің әсерін тудыру қабілетімен сипатталады». Стивен Орган «Дэвид Лин: Сұхбаттасулар» кітабына жазған кіріспесінде Лин «көбінесе коммерция мен өнер арасындағы жіңішке шекараны сақтайтын. Линнің бір фильмін көру – режиссердің қолындағы құралдардың толық спектрін көру және оларды ең жоғары деңгейде пайдалану» деген пікірді келтіреді. Дэвид Эрнштейннің айтуынша, «Оның барлық керемет, сырттай қарағанда әртүрлі туындыларының ортақ белгісі – Линнің кино түсіру техникасының айқындығы мен дәлдігі, сондай-ақ оны поэтикалық шарықтануға жету үшін пайдаланудағы қатал нықтылығы». Майкл Срагоу Линды «тамаша романтикалық кино режиссері және киноның баяу, бірақ тұрақты инноваторы» деп атайды. Лин көбінесе оның «кинолық сезімі» үшін мақталады, бірақ ол Висконти сияқты театр өкілдерімен салыстырғанда, сахнаның иллюзияларын және құштарлықтарын экранның шынайылығымен және тікелейлігімен біріктірген. Оның кейде түс көруге ұқсайтын атмосферада фактілерді және өмірден асқан кейіпкерлерді үйлестіру қабілеті, киногерлердің буын-буынын ең қатал деректі фильмдерді ең күрделі мифтермен біріктіруге тырыстырды». Ол сондай-ақ Линнің «күшті сахналау мен монтаж, сонымен қатар ағынмен өтетін өмір мен оның шектері арасындағы айырмашылықты бейнелеу үшін нақты және сұйық реализмді пайдалануын» атап көрсетеді. Ален Сильвер Линнің әдісін «суреттер арқылы оқиға мен кейіпкерлерді ашып көрсету» деп талдайды. Ол Линнің фильм «үшінші немесе бірінші тұлға» баяндамасы болса да, визуальды тұрғыдан фильмнің көзқарасын субъективті етуге қабілетті екенін айтады:

Лин киноға қатысты перфекционистік көзқарасымен танымал болды; режиссер Клод Шаброл олар екеуі сол кезде жұмыс істейтін режиссерлердің ішінде «мәңгілікке» дейін тамаша күн батуын күте беруге дайын болғандарына тоқталып өткен. Бірақ Шаброл «мәңгілікке» дейін күтуді күндермен өлшесе, Лин айлармен өлшеген. Сол сияқты, 1991 жылы Линнің қазасынан кейін жазған Хью Хадсон оны «өз идеяларын мінсіз жүзеге асыруға ұмтылған және осы жолда қатал болған адам» деп сипаттады. Ол режиссердің актерлермен жұмыс істеу әдісін де былайша сипаттайды:

Мұра

Стивен Спилберг пен Мартин Скорсезе, әсіресе, Лейннің эпикалық фильмдерінің жанкүйерлері және оны өзінің басты ықпал етушілерінің бірі деп санайды. Спилберг пен Скорсезе 1989 жылы «Арабияның Лоренсі» фильмінің қалпына келтірілуіне көмектесті, ол студияның театрлық көрсетілімде де, әсіресе теледидарлық нұсқаларында да маңызды өзгерістерге ұшыраған еді; қайта экранға шығуы Лейннің беделін жаңартты. Стэнли Кубрик, Фрэнсис Форд Коппола, Джордж Лукас, Спайк Ли, Серджио Леоне, сэр Джон Бурман, Пол Томас Андерсон және Гильермо дель Торо сияқты көптеген басқа режиссерлер де Лейннің маңызды ықпалына мойын бұрды. Джон Ву «Арабияның Лоренсін» өзінің үздік үш фильміне қосты. Соңғы кезде Джо Райт («Гордость и предубеждение», «Искупление») Лейннің туындыларын, әсіресе «Доктор Живагоны» өзінің жұмысына маңызды ықпал еткен деп атады, режиссер Кристофер Нолан («Тёмный рыцарь: Возрождение легенды») да сондай пікірде. Дегенмен, сыншылардың пікірі бірауыздан болған жоқ. Мысалы, Дэвид Томсон өзінің «New Biographical Dictionary of Film» кітабында Лейн туралы былай деп жазды: «Нью-Йорк Таймс» газетінің киносыншысы Босли Кроутер «Арабияның Лоренсін» «үлкен, дауысты түйе операсы» деп сипаттап, үшінші сағатына қарай нашарлап, көңілсіздік пен саяси алдамшылыққа толып кетеді деді. Эндрю Саррис «The Village Voice» газетінде «Лоуренс – жай ғана қымбат иллюзия, жалықтыратын, тым ұзақ және жалпы алғанда, мен оны жек көріп, кемсіз көремін» деп жазды.