Кіріспе

Ағылшын кинорежиссері (1906–1976)
Нью-Йорк аспан күйшісі

Сер Кэрол Рид (30 желтоқсан 1906 – 25 сәуір 1976) – ағылшын кинорежиссері және продюсері. Ол «Odd Man Out» (1947), «The Fallen Idol» (1948), «The Third Man» (1949) және «Oliver!» (1968) фильмдерімен танымал, соңғысы үшін «Ең үздік режиссер» номинациясында «Оскар» сыйлығын алды. «Odd Man Out» – үздік британдық фильм үшін BAFTA сыйлығын алған алғашқы фильм. «The Fallen Idol» үздік британдық фильм үшін екінші BAFTA сыйлығын жеңіп алды. Британдық кино институты «The Third Man» фильмін 20 ғасырдың ең ұлы британдық фильмі деп атады.

Ерте өмір және мансап

Кэрол Рид Лондонның оңтүстік-батысындағы Путни қаласында дүниеге келді. Ол актер-продюсер сэр Герберт Бербом Три мен оның сүйіктісі Беатрис Мэй Пиннидің ұлы, кейіннен Рид фамилиясын қабылдады. Ол Кентерберидегі Король мектебінде білім алған. Өзінің жасөспірім кезінде-ақ актерлік мансабын бастады. Одан кейін триллер жазушысы Эдгар Уоллестің театр труппасында жұмыс істеді, ал 1927 жылы оның жеке көмекшісі болды. Уоллес түсірген бірнеше фильмде ойнағаннан басқа, Рид оның шығармаларын экранға бейімдеуге күндіз қатысты, ал кешкі уақытта сахна менеджері болып жұмыс істеді. Бұл байланыс 1932 жылдың ақпанында Уоллес қайтыс болғанда аяқталды. Базил Диннің шақыруымен Рид Associated Talking Pictures компаниясында, сәйкесінше ATP компаниясында диалог режиссері, екінші режиссерлік топтың режиссері, содан кейін режиссердің ассистенті болып жұмыс істеді. Диннің жетекшілігімен оның аталған лауазымдарында түсірген фильмдері: "Күзгі крокус", "Лорна Дун", "Адалдық" және (Торольд Дикинсонмен бірлесіп) "Джава Басы".

Алғашқы фильмдер

Оның режиссер ретінде алғашқы фильмдері "квоталық кинолар" болды. "Мидшипмен Изи" (1935) фильмін өзінің алғашқы жеке режиссерлік жобасы ретінде түсірген кезде ол өзіне қатал болды. "Мен шешімдерді қабылдауға тиіс болдым, бірақ бұрынғыдай, басқа біреудің шешімін мақұлдап немесе сынға алып отырмадым, сондықтан шатасып қалдым", - деді ол кейінірек. "Мен монтаж және камера бұрыштары туралы көп нәрсе білдім деп ойладым, бірақ енді барлық жауапкершілік өзімде болғанда, жоғалған секілді болдым. Ақыры, қателіктер жасау арқылы ғана үйренетінімді түсіндім." Ридтің "Лабурнум Гроув" (1936) комедиясы туралы ол: "Міне, енді ағылшын фильмін толыққанды мақтауға болады" деп жазды. Ол Ридтің әлеуетін жақсы сезінді, фильмді "ұқыпты және әдемі, Рид мырзаға дұрыс сценарий берілгенде, ол тек тиімді ғана емес, одан да жақсы болатынын сезіндіретін ерекше стильмен сипаттады". Ридтің мансабы А. Дж. Крониннің романы бойынша түсірілген "Жұлдыздар төмен қарай" (1940) фильмімен дами бастады, онда Майкл Редгрейв басты рөлде ойнады. Грин Ридтің "ақыры мүмкіндік алғанын және оны тамаша пайдаланғанын" жазды. Ол "көрермен актерларды еске алмайды: Рид оларды шеберлікпен басқарады, сондықтан оларды тек адамдар ретінде есте сақтайды" деп атап өтті.

Соғыс жылдары

Ридтің осы кезеңдегі бірнеше фильмінің сценарийлерін Франк Лаундер мен Сидни Джиллиат жазды, сценарийшілер мен режиссерлер продюсер Эдвард Блэк үшін жұмыс істеді, ол 20th Century Fox британдық еншілес компаниясы арқылы көрсетілді. Бұл фильмдердің ең танымалдары – Рекс Харрисонның қатысуымен түсірілген "Мюнхенге түнгі пойыз" (1940), Майкл Редгрейвпен бірге "Киппс" (1941) және француз революциясы мен Наполеон соғыстары кезіндегі оқиғаларды бейнелейтін Роберт Донаттың басты рөлде ойнаған "Жас мырза Питт" (1942). 1942 жылдан бастап Рид Корольдік армия қару-жарақ корпусында қызмет етті: оған капитан шені берілді және ол фильм бөліміне, содан кейін армия психиатриясы басқармасына бекітілді. Соңғысы үшін бес жаңа сарбаздың өмірін көрсететін "Жаңа топ" (1943) атты оқу фильмі түсірілді. Сценарийін Эрик Амблер мен Питер Устинов жазды, Рид те үлес қосты, ал продюсері – Торольд Дикинсон. Бұл фильм "Алға қарай" (1944) деген атпен қайта түсірілді.

Соғыстан кейінгі

Рид соғыстан кейін, Джеймс Мейсонның басты рөлде ойнаған Odd Man Out (1947) фильмінен бастап, ең жоғары бағаланған үш фильмін түсірді. Бұл – Солтүстік Ирландияның белгісіз қаласындағы жарақат алған ИРА басшысының соңғы сағаттары туралы әңгіме. Шындығында, түсірілімдер Белфаст қаласында жүргізілді, бірақ фильмде қаланың аты аталмайды. Кинорежиссер Роман Полански оны өзінің сүйікті фильмі деп бірнеше рет айтқан. Бұл продюсер Александр Корда, енді Ридпен келісімшарт жасасқан, режиссерді жазушы Грэм Гринмен таныстырған. Келесі екі фильм Гриннің сценарийлері бойынша түсірілді: The Fallen Idol (1948) және The Third Man (1949). The Third Man фильмін Дэвид О. Селзник пен Корда бірлесіп продюсерлік етті, ал екі басты рөлді американдық актерлер Орсон Уэллс пен Джозеф Коттен сомдады. Рид Уэллсті Гарри Лайм рөліне бекітуге талап етті, бірақ Селзник бұл рөлге Ноэль Ковардты қалаған еді. Фильмге Венада алты апталық түсірілімдер қажет болды, осы уақытта Рид кішкентай веналық мейрамхананың ауласында кездейсоқ түрде цитрада ойнайтын Антон Карасты кездестірді, ол фильмнің музыкасын жазуға жауапты болды. The Man Between (1953) фильмі The Third Man-нің қайталауы ретінде қарастырылады. Ал Ридтің алғашқы түсті фильмі A Kid for Two Farthings (1955), Лондонның Шығыс бөлігінде түсірілген, ағылшын-еврей қауымдастығының синематографиялық бейнесінің сирек мысалы ретінде танылса да, еврейлердің стереотиптеріне ұшырайды және Майкл Бруктың сөзімен айтқанда, "екіталай қызығушылық" емес. Брандо шығармашылық бақылауға талап етіп, екеуі үнемі дауласып отырды. Рид өндірістің басында кетіп, оның орнына Льюис Майлстоун келді. АҚШ-та түсірілген The Agony and the Ecstasy (1965) кассалық сәтсіздікке ұшырады және Рид продюсер ретінде жұмыс істеген соңғы фильм болды. Oliver! (1968) фильмі Суррейдегі Шеппертон қаласында түсірілді, оған Columbia қаржылай қолдау көрсетті және «Үздік режиссер» номинациясында «Оскар» сыйлығын жеңіп алды. «Бұл фильмді артық түсірген болуы мүмкін, бірақ көрермендерге осылай ұнаған сияқты», – деп жазады Томас Хишак.

Жеке өмір

1943 жылдан 1947 жылға дейін ол британдық актриса Диана Уайнардқа үйленген. Ажырасқаннан кейін, 1948 жылы актриса Пенелопа Дадли Уордқа үйленді, сонымен қатар Пемпи деп танылған, Фреда Дадли Уордтың үлкен қызы, ол Уэльс принці Эдуардтың (кейіннен король Эдуард VIII, содан кейін Виндзор герцогі) сүйіктісі болған. Олардың Макс есімді бір ұлы болды. Оның әкесінің қызы Трейси Рид, Уордтың қызы, актерлік мансабымен де айналысты. Актер Оливер Рид оның жүрегі туысы болды. 1952 жылы ол өнер саласындағы еңбектері үшін рыцарь атағын алған екінші британдық кинорежиссер атанды. Біріншісі – 1942 жылы сэр Александр Корда, ол Ридтің ең әйгілі фильмдерінің продюсері болды. Рид 1976 жылдың 25 сәуірінде 69 жасында Челсидегі 213 Кингс-роудтағы үйінде, жүрек талмасынан қайтыс болды, ол 1948 жылдан бері сол жерде тұрған. Ол Батыс Лондонның Гуннерсберидегі Кенсингтон зиратына жерленген. Оның құрметіне оның бұрынғы үйіне еске алу тақтасы орнатылды.