Кіріспе

Канадалық өнертапқыш, суретші және авиацияға құмар Уильям Лишман (12 ақпан 1939 жыл – 30 желтоқсан 2017 жыл) – канадалық мүсінші, кинорежиссер, өнертапқыш, табиғатты зерттеуші және қоғамдық сөйлеуші, «Уильям Лишман және әріптестері» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің президенті, «Паула Лишман» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің вице-президенті және «Миграция операциясы» қорының құрметті төрағасы. «Торонто Стар» газеті оны «дислексиясы бар, түс айырушы, ерекше креативті мүсінші» деп сипаттаған. Ол лейкемия диагнозы қойылғаннан кейін екі аптадан кем уақыт өткен соң қайтыс болды.

Әуе қатынасы

Лишман Канададағы аса жеңіл авиацияның пионері болды және қатаң қанатты ұшақты аяқпен ұшырып, қонуға алғашқы канадалық қол жеткізді. 1988 жылы ол ұшақпен қаздардың тобын басқарған алғашқы адам болды, ал 1993 жылы құстардың ұшақпен көші-қонын жүргізген алғашқы адам атанды. Оның алғашқы ұшағы 1976 жылы Easy Riser аспалы қанатты ұшқышы, го-карт қозғалтқышы және винттің үйлесімінен жасалған. Осы оқиға үш елде жарық көрген "Отай қаз" атты автобиографиялық кітабында баяндалған. Лишман сонымен қатар Жак Перриннің "Қанатты көші-қон" фильміне шабыттандырды деп есептеледі.

Көші-қон операциясы

1994 жылы ол Operation Migration, Inc. компаниясын бірлесіп құрды және 2005 жылға дейін оның төрағасы болды. Operation Migration аясында ол қаздар мен крандармен көптеген көші-қондар жасады, ал 2000 жылы Висконсин мен Флорида арасындағы Күкіреген кранның көші-қонына арналған бағытты анықтауға көмектесті. Лишман 1995 жылдың көктемінде сегіз құмдық кранды өсіріп алды. Олардың әрқайсысы күн сайын үш сағат бойы жеке-жеке, кранның қуыршағын киген адаммен жаттығудан өтуі керек еді. Қаздардан айырмасы, егер крандар адамға бейімделсе, өз түрлестеріне шабуылдайтын. Ұшқыштар 90 килограмдық жүк түсіру үшін жерге жақын ұшып өтетін. Жүк тасуға арналған шана тәрізді модульді инженер және дельтапланшы Пол Ярналл жобалаған. 2015 жылғы Рождестволық есепте ол былай деп хабарлады: "Дэвид Вудхауспен бірге мен "Авиалық алғашқы көмек" деп атаған жобаға арналған құтқару трикемді жаңартуға жұмыстың басынан бастадық. Біз жаңа ұшақ жасап, ескісінен бірнеше бөлікті пайдаландық. Өкінішке орай, менің осы типтегі ұшақты апаттан зардап шеккендерге көмектесу үшін пайдалану туралы идеяларым әлі іске аспады, бірақ мен оны іске асырудың жолын іздеп келемін. Осыған байланысты мен ұшу құмарлығымды жоғалттым және осы жылы ауада өткізген уақытым минуттармен өлшенді. Құстармен ұшқанда немесе Оук Ридж Морейнасын суретке түсіргенде менің ұшуымның мақсаты болды, бірақ қазір екеуі де аяқталды. Мен еркіндікті және керемет көріністерді жақсы көремін, бірақ қазір бәрі бітті. Кімде-кімде үш жақсы дельтапланмен не істеуге болатыны туралы идеясы бар ма?"

Суретші

Лишманның мүсіншілік мансабы 1962 жылы басталды. Ол қолданыстағы заттардан металлды қайта пайдалануымен танымал болды; 1969 жылғы көрме туралы мәліметтерде "Көкке көтерілуі мүмкін" туындысы "бір кезде ежелгі астық сабау машинасының бөлігі болған, ұзын тотыққан металл тақташадан" тұратыны айтылған. Оның туындыларындағы табиғи тотық "адамның жасаған әсерлерінен мүлдем өзгеше" екені айтылды. 2017 жылға дейін мүсіндер паркте орналасқан күйінде қалды. 2015 жылы оның тот баспайтын болаттан жасалған мұзтау мүсіні Оттава қаласындағы Канада Табиғат мұражайында орнатылды.

Жазу

2015 жылы Лишман «Oak Ridges Moraine-нің жоғарыдан көріністері» деген атпен кофе үстел кітабын шығарды және өзі жариялады. 2015 жылдың желтоқсан айында ол осы жоба туралы жазды: «Біз 22 сәуірде, Жер күнінде жер асты үйінде кітаптың тұсаукесерін өткіздік, бәрі де жақсы өтті. Кітап туралы көп жақсы пікірлер естідім. Қазіргі күні, басылған 500 дананың шамамен 50-сі ғана қалды». Олар 1968 жылы үйленді. 2015 жылдан бастап Лишман мен оның әйелі Мексиканың Оахака қаласына жақын жердегі жалға алынған үйде қысқы айларда тағы бір жұппен алты апта бірге тұра бастады. 1988 жылы Лишман сол жердегі төбеде, үйдің үстін 1000 тоннадан астам топырақ жауып, әр жазда гүлдейтін жыланның тілі (viper's bugloss) өсімдігі үшін жаңа үй салды. «Оның жанында тұрған көптеген адамдар оны қаздардың тобымен бірге ұшып келе жатқанын есіне алады. Бұл 80-ші жылдардың соңы мен 90-шы жылдардың басында жиі кездесетін көрініс еді. Ол көптеген нәрселермен еске алынады, бірақ ең бастысы – ол жаңашыл және жаңа нәрселерді сынаудан қорқа қоймаған адам еді», - деп қосты Аарон Лишман. 2013 жылы Лишман сұхбатында өзін негізінен мүсінші деп сипаттады. «Мен басқа барлық жұмыстан босатылдым. Ұшқыш болғым келді, бірақ мен түс соқырмын және дислексиямен ауырамын. Әуе күштері мені ұшқыш етіп қабылдағысы келмеді. Мен қауіпті болар едім». Актер Джефф Дэниелс «Торонто Стар» газетіне берген сұхбатында былай деді: «Fly Away Home түсіріліміне дейін мен өзімді әрқашан шығармашылыққа құштар адам деп есептедім, бірақ Биллмен танысқанда одан да шығармашыл, одан да жанды, одан да қиялдаушы адамды таптым. Ол маған нағыс суретші болудің не екенін үйретті, оны сомдау мен үшін үлкен мәртебе болды».