Кіріспе

Super Mario 64 – Nintendo 64 үшін Nintendo компаниясы жасаған және шығарған 1996 жылғы платформалық ойын. Ол 1996 жылы Жапония мен Солтүстік Америкада, ал 1997 жылы PAL аймақтарында жарық көрді. Бұл Super Mario ойындарының алғашқы 3D ойынды ұсынатыны, дәстүрлі Super Mario ойын стилін, визуальдық әсемдігін және кейіпкерлерін үлкен, ашық әлемде біріктіреді. Ойында Super Mario франшизасының басты жауы Боузер, Принцесса Пичтің қалысына шабуыл жасайды және қаланы қорғайтын Қуат Жұлдыздарын түрлі сиқырлы картиналардың ішінде жасырады. Ойыншы Марио рөлінде, Принцесса Пичтің қалысын ашу үшін жеткілікті Қуат Жұлдыздарын жинап, Боузерге жетеді және Принцесса Пичті құтқарады. Режиссер Шигеру Миямото 3D Super Mario ойынын «Жұлдызды Түлкі» (1993) фильмін жасау кезінде ойлап тапты. Ойынды жасауға үш жылға жуық уақыт кетті: жобалауға шамамен бір жыл, ал виртуалды камера жүйесін жобалаудан бастап өндіріске жиырма ай жұмсалды. Команда 3D кейіпкерлердің модельдерін жасауды жалғастырды – сол кезде бұл салыстырмалы түрде тәжірибесіз жұмыс еді – және спрайттардың қозғалысын жетілдірді. Дыбыс эффектілерін Ёдзи Инагаки жазды, ал музыкасын Кодзи Кондо жазды. Super Mario 64 ойынына видео ойын журналистері мен жанкүйерлер көп үміт арнады, оған жарнамалық кампаниялар мен 1996 жылғы E3 көрмесіндегі көрсетілімдер де көмектесті. Ол сыншылардың жоғары бағасын алды, оның амбициясы, графикасы, деңгей дизайны мен геймплейі мақталып, бірақ кейбіреулер виртуалды камера жүйесін сынады. Бұл Nintendo 64 консоліндегі ең көп сатылған ойын, 2015 жылға дейін он екі миллионнан астам данасы сатылды. Super Mario 64 барлық уақыттағы ең ұлы видео ойындардың бірі деп есептеледі. Көптеген ойын жасаушылар оны 3D платформалық ойындарға үлкен әсер еткен деп санайды, оның динамикалық камера жүйесі мен 360 градустық аналогтық басқаруы жанр үшін жаңа үлгіні қалыптастырды, дәл сол сияқты Super Mario Bros. жақтан жылжитын платформалық ойындар үшін жасағандай. Ол 2004 жылы Nintendo DS үшін Super Mario 64 DS ретінде қайта жасалды және содан бері басқа Nintendo консольдарына да көшірілді. Ойын көптеген жанкүйерлер жасаған ойындар мен модификацияларды, жылдам өтуге тырысушылардың үлкен қатысуын және ойынның мүмкіндіктері туралы әртүрлі әңгімелерді қозғады.

Бақылау

Super Mario 64 – ойыншының түрлі деңгейлерде Марионы басқаратын 3D платформалық ойын. Марионың мүмкіндіктері бұрынғы ойындармен салыстырғанда әлдеқайда кеңейтілген. Ол жүруге, жүгіруге, секіруге, қысылуға, иілуге, өрмелеуге, жүзуге, тепкілеуге, заттарды ұстауға және ойын контроллерінің аналогтық таяқшасы мен түймелерін пайдаланып соққы беруге қабілетті. Ол қалыпты секірісті басқа әрекеттермен біріктіре отырып, екі және үш секіріс, алысқа секіру, артқа секіру және қабырғаға секіру сияқты арнайы секірістерді орындай алады. Ойыншы камераны – Марионы көрсететін Лакиту басқарады – және бірінші және үшінші тұлға көзқарасын өзгерте алады.

Денсаулық, өмір және қуаттандыру

Көптеген алдыңғы ойындардан айырмашылығы, Super Mario 64 сегіз сегменттен тұратын дөңгелек тәрізді денсаулық көрсеткіштері жүйесін пайдаланады. Егер Марио зақымданса, ол денсаулығын үш түрлі монета жинау арқылы қалпына келтіре алады: сары монета – бір сегментті, қызыл монета – екі сары монетаға тең, ал көк монета – бес сары монетаға тең; немесе айналып тұрған жүрек арқылы өту арқылы. Су астында Марионың денсаулығы оның тынысын неше уақытқа дейін ұстай алатынын көрсетеді, ол су астында баяу төмендейді және су бетіне шыққанда қайта толады. Бұрынғы Super Mario ойындары сияқты, ол бірнеше қосымша өмірмен бастайды, олар денсаулығы біткенде немесе түбі жоқ шұңқырға құлағанда жоғалады. Егер Марио барлық өмірін жоғалтса, ойын аяқталады. Марио бір деңгейді аяқтағанда, ойыншы жинаған әрбір елу сары монета үшін бір өмір қоса алады, ал қосымша өмір саңырауқұлақтары ағаштар сияқты әртүрлі жерлерде жасырылған, және Марионы ауада қуалап, егер жиналмаса, қысқа уақыттан кейін жоғалып кетеді. Әдетте бұрынғы ойындарда болатын Супер Саңырауқұлақ және От Гүлі сияқты күштердің орнына, көптеген деңгейлерде үш түрлі түсті мөлдір блоктар – қызыл, жасыл және көк пайда болады. Құпия аймақтарда үш бірдей түсті қосқыштарды табуға болады, олар тиісті блоктарды қатты етеді және Мариоға үш түрлі арнайы бас киімдерін алуға мүмкіндік береді. Wing Cap Мариоға үш рет секіргеннен кейін немесе зеңбірекпен атылғаннан кейін ұшуға мүмкіндік береді; Metal Cap оны жауларға, отқа, зиянды газдарға қарсы иммунитет етеді, жел мен су ағындарына төтеп беруге, су астында жердегідей қимылдар жасауға және су астында шексіз ауа сыйымдылығына ие болуға мүмкіндік береді; ал Vanish Cap оны жартылай көзге көрінбейтін және зақым келтірмейтін етеді, сонымен қатар кейбір кедергілерден өтуге мүмкіндік береді. Копа-Тропаны басып тастағаннан кейін оның қабығы қалады, оны Марио су, лава және құм үстінде серфинг жасау үшін пайдалана алады.

Нысан және мақсат

Хаб әлемі Принцесса Персиктің қасарында өтеді, ол үш қабаттан, мұнарадан және жертөледен, сондай-ақ қамалдан тыс орналасқан су жолынан және ауладан тұрады. Ойыншының басты мақсаты – оларды Power Stars бар курстарға секіріп алып кететін картиналарды табу, оларды жинағаннан кейін қамалдың хаб әлемінің көбірек бөліктері ашылады. Әрбір он бес курста жеті Power Star бар, ал тағы он бес құпиялар мен бонус ретінде жасырылған, барлығы 120 Power Star. Курстар жаулармен, сондай-ақ көмек көрсететін немесе қызмет сұрайтын достық жаратылыстармен толтырылған, мысалы, Боб-Омб Баддилер, олар Мариоға қалауынша зеңбіректерге қол жеткізуге мүмкіндік береді. Кейбір Power Star белгілі бір тапсырмаларды орындағаннан кейін ғана пайда болады, көбінесе курстың аты осы тапсырманы білдіреді. Бұл қиындықтарға сахнада жүз сары монета немесе сегіз қызыл монета жинау, боссты жеңу, қарсыласпен жарысу және жұмбақтарды шешу кіреді. Ойынның соңғы деңгейі Пенроуз баспалдағы тұжырымына ұқсас "соңы жоқ баспалдақтармен" бұғатталған, бірақ Марио жетпіс Power Star жинап, оларды айналып өтуге болады. Жетпіс Power Star жинағанға дейін соңы жоқ баспалдақтардағы музыка шепард тонына ұқсас тақырыпты ойнатады. Қамалдың ішінде көптеген жасырын шағын курстар мен басқа да құпиялар бар, оларда ойынды толық аяқтау үшін қажетті қосымша Power Star болуы мүмкін. Егер ойыншы барлық 120 Power Star жинағаннан кейін ойынға қайта оралса, Принцесса Персиктің қасарының шатырында Йошиді табуға болады, ол ойыншыға дамытушылардан хабар береді, сонымен қатар жүз қосымша өмір және жақсартылған үш есе секіру мүмкіндігі қосады.

Сюжет

Ойын, Персик ханшайым Марионы өзінің сарайына шақырып, оған арнап пісірген тортқа келуге шақыратын хаттан басталады. Ол келгенде, Марио Боузердің сарайға шабуыл жасап, ханшайым мен оның қызметшілерін сарайдың 120 Күш Жұлдызының күшімен қамалдың ішінде тұтқындағанын біледі. Күш Жұлдыздары сарайдағы суреттерде жасырылған, олар Боузердің әскерлері Жұлдыздарды күзетіп тұратын басқа әлемдерге порталдар болып табылады. Марио сарайды зерттейді және осы әлемдерге кіреді, көбірек Жұлдыздарды жинаған сайын жаңа бөлмелерге қол жеткізеді. Марио Боузерді жасырылған әлемдерде жеңіп алған кілттермен сарайдың әртүрлі қабаттарына екі есік ашады. 120 Жұлдыздың кем дегенде 70-ін алғаннан кейін, Марио Боузердің соңғы тығылған жеріне бара жатқан шексіз баспалдақтардың бұйығын бұзады.

Жарнама және сату

Сол кезде Nintendo-ның маркетинг вице-президенті Питер Мэн Super Mario 64 Nintendo 64 үшін «басты өнім» ретінде жоспарланғанын мәлімдеді. Миллиондық маркетингтік науқанына бес жүз мыңнан астам Nintendo Power жазылушысына жіберілген бейнекассеттер және MTV, Fox және Nickelodeon телеарналарында көрсетілген жарнамалар кірді. Super Mario 64 ресми түрде 1996 жылдың маусым айында Жапонияда шығарылды, ол 1996 жылдың ең көп сатылған бейне ойынына айналды. Сондай-ақ, ол 1995 жылдан 2002 жылға дейін жалпы ең көп сатылған ойын болды. 1997 жылдың алғашқы үш айында ол 523 000 данамен ең көп сатылған консольдік ойынның екінші орында болды. 2001 жылдың басында 5,5 миллион дана, ал 2002 жылдың қыркүйегінде 5,9 миллион дана сатылды. 1999 жылы Канн қаласында өткен Milia фестивалінде Super Mario 64 1998 жылы Еуропалық Одақта миллионнан астам кіріс тапқаны үшін Алтын ECCSELL жүлдесін жеңіп алды. 2007 жылдың маусымына қарай Wii Virtual Console-да Super Mario Bros-тан кейін екінші ең танымал ойынға айналды. 2008 жылдың наурызына қарай Super Mario 64 бүкіл әлемде 11,8 миллион дана сатылды, бұл Nintendo 64 платформасының ең көп сатылған ойыны болды. 2015 жылы Super Mario 64 11,91 миллион данамен ең көп сатылған 12-ші Mario ойыны болды.

Super Mario 64 DS-тің үлгісі

2004 жылы Nintendo DS үшін Super Mario 64 DS жаңартылған нұсқасы шықты. Түпнұсқасындай, сюжет Power Stars жинау және Bowser-ден Princess Peach-ті құтқаруға арналған. Түпнұсқадан ерекшелігі, бастапқы кейіпкер – Йоши, ал Марио, Луиджи және Варио құлпын ашуға болатын кейіпкерлер. Онда графика жақсартылған, трассалар сәл өзгертілген, жаңа аймақтар, күштер мен жаулар, жинауға көбірек Power Stars, сенсорлық экрандағы мини-ойындар және көп ойыншылы режим бар. Сынақтар көбінесе жағымды болды, сыншылар графиканы және түпнұсқа ойынға қосылған жаңа мүмкіндіктерді жоғары бағалады, бірақ басқаруды және көп ойыншылы режимді сынға алды. 2021 жылдың қыркүйегіне дейін әлем бойынша 11,06 миллион дана сатылды.

Басқа қайта шығарылымдар

Super Mario 64 нұсқасы 1996 жылғы Nintendo Space World сауда көрмесінде Nintendo 64 Disk Drive (64DD) дискетасының техникалық демонстрациясы ретінде пайдаланылды. Wave Race 64 сияқты, Super Mario 64 та 1997 жылдың 18 шілдесінде Жапонияда қайта шығарылды, онда түрлі қателер түзетілді, Rumble Pak перифериялық құрылғысын қолдау қосылды, сондай-ақ ағылшын нұсқасынан дауыстық актёрлық шеберлік қосылды, басқа өзгерістермен бірге. 2003 жылдың қарашасында ол Қытайдың iQue Player платформасына шектеулі таралымдағы демо ретінде көшірілді, бұл GameCube және Super Famicom Classic контроллерлерімен жоғарырақ ажыратымдылықты және үйлесімділікті қамтамасыз етті. 2020 жылдың қыркүйегінде Super Mario 64, Nintendo Switch-тегі Super Mario 3D All Stars жинағына енген үш Super Mario ойынының бірі болды. 2021 жылдың қазан айында ол Nintendo Switch Online + Expansion Pack жинағындағы Nintendo 64 ойындарының қатарында тағы бір рет Nintendo Switch-те пайда болды.

Ықпал

Super Mario 64 3D платформалық ойындар үшін көптеген үлгілерді, ең ықпалды бейнеойындардың бірі ретінде орнатты. Ойын сызықтық емес, ашық еркіндігімен танымал, оны бейнеойын әзірлеушілер мен журналистер жоғары бағалады. 1Up.com ойынның орталық хаб әлемі туралы жазды, ол қауіпсіз оқулық пен деңгей таңдау мүмкіндігін ұсынады және қазір 3D платформа жанрының негізгі бөлігіне айналды. Оның миссияға негізделген деңгей дизайны GoldenEye 007 (1997) продюсері және режиссері Мартин Холлис, сондай-ақ Tony Hawk's Pro Skater әзірлеу тобы сияқты ойын дизайнерлерін шабыттандырды. Grand Theft Auto сериясын әзірлеудегі көрнекті тұлға Дэн Хаузер: «3D ойындар жасаған және [Nintendo 64] Марио мен Зельдадан ештеңе алған жоқ деп айтқандар өтірік айтады» деді. Square Enix Disney қызметкерлерімен кездейсоқ кездесу нәтижесінде Kingdom Hearts сериясының құрылуына себеп болғанын мәлімдеді, ол Super Mario 64-тегі 3D ортаны және зерттеуді пайдаланудан шабыт алды. Banjo Kazooie-дің бас дизайнері болған Крис Сазерленд Super Mario 64 3D платформалық ойындар үшін стандарт орнатқанын мойындады және Nintendo 64-тегі осы жанрдағы кез келген ойын сөзсіз Super Mario 64-пен салыстырылатынын айтты. Осы камера жүйесі 3D платформалық ойындар үшін стандартқа айналды. Nintendo Power ойынның камера қозғалысын және The Legend of Zelda: Ocarina of Time-дағы камераны бекіту мүмкіндігін мақтады, екі ойынның да 3D дәуірінің алға басушылары болғанын атап өтті. PC Magazine K. Thor Jensen Super Mario 64-ті камераны басқаруды негізгі ойын процесіне біріктірген, шын мәнінде жүзеге асырылған алғашқы 3D платформа деп санайды, оны ол ортаның нағыз эволюциялық қадамы деп атады. Super Mario 64 аналогтық таяқты пайдалану жаңалық болды, ол басқа консольдардың цифрлық D-падтарына қарағанда кейіпкердің қозғалысын дәл және кең ауқымда басқаруға мүмкіндік берді. Ол кезде 3D ойындар көбінесе ойыншыға кейіпкерді тұрақты камера бұрышымен немесе кейіпкердің көзқарасымен басқаруға мүмкіндік берді. Super Mario 64 басқару жүйесі керісінше, толық аналогтық және 360 градус қозғалыс диапазонын камераға қатысты 3D кеңістікте навигацияға айналдырады. Аналогтық таяқша жылдамдық сияқты ұсақ-түйектілерді дәл басқаруға мүмкіндік береді. 2005 жылы Electronic Gaming Monthly Super Mario 64-ті 1989 жылы жариялана бастағаннан бергі жылдардағы ең маңызды ойын деп атады, ал бұрын 3D ойындар болғанымен, «Nintendo басқару схемасын дұрыс жасаған алғашқы ойын болды» деді. 2021 жылдың шілдесінде Super Mario 64-тің таза, мөрленген данасы 1 560 000 долларға сатылды, бұл бейнеойындар үшін төленген ең жоғары сома. Heritage Auctions видео ойындар маманы: «Бұл атаудың маңыздылығын Марио мен Nintendo тарихында ғана емес, жалпы бейнеойындар үшін асыра бағалау мүмкін емес сияқты» деді.

Орынбасарлар

Диск дискінің жалғасы Super Mario 128 деген кодтық атпен жоспарланған. 1996 жылдың шілдесінде Nintendo ішкі кісілері Миямотоның негізінен Super Mario 64 ойынында жұмыс істеген әзірлеушілерден тұратын команда құрастырып жатқанын мәлімдеді. Миямото жалғастыру жұмысы 1997 жылғы E3 көрмесінде ғана басталғанын растады. Жобаның үдемеуі мен Nintendo 64 дискісінің коммерциялық сәтсіздігіне байланысты жоба тоқтатылды. Super Mario 64-тің ізбасарларының қатарында GameCube үшін Super Mario Sunshine және Wii үшін Super Mario Galaxy бар, олар қуаттандырудың негізгі дизайны мен 3D, ашық әлемдегі ойынға негізделген. Super Mario Galaxy 2 құрамында Throwback Galaxy деп аталатын Super Mario 64 Whomp-тің Fortress деңгейінің жаңадан жасалған нұсқасы бар. Super Mario 3D Land және Super Mario 3D World ашық әлем дизайнынан алшақтап, 2D ойындарға ұқсас платформа ойындарына назар аударды. Nintendo Switch ойыны Super Mario Odyssey Super Mario 64-тің ашық әлем дизайнына оралады; ол соңғысына көптеген сілтемелерді қамтиды. Марио 64 костюмі мен Марио 64 шапқасын негізгі сюжет желісін аяқтағаннан кейін сатып алуға болады. Сонымен қатар, Марио Пирс ханшайымының сарайы мен ауласын қамтитын Саңырауқұлақ Корольдігіне саяхаттауға болады. Корольдіктің Күш Айлары Super Mario 64 Power Stars-қа ұқсайды.

Аңыздар, сөз байласу теориялары және қателіктер

Ойын шыққаннан кейін қауесеттер жылдам тарады. Ең танымал қауесет – Луиджидің құлпы тасылмаған кейіпкер ретінде бар екендігі туралы кең таралған әңгіме болды. 1996 жылы IGN ойыншылар Луиджиді тапса 100 доллар сыйлық ұсынды, бірақ нәтиже болмады. Бұл қауесетке принцесса Пичтің сарайының ауласындағы мүсіндегі өте нашар көрінетін жазу себеп болды, оның «L – 2401» деп жазылғандығы айтылды. 1998 жылы бұл жорамал жоққа шығарылды, бір жанкүйер Nintendo-дан хат алды, онда бағдарламашылар бұл мәтінді әзіл ретінде қосыпты және оның қандай да бір мағынасы жоқ екендігі айтылды. Ойынға қатысты сатиралық қауесеттер 2020 жылы танымал болды және «Супер Марио 64 айсбергі» деген атпен белгілі болды – бұл интернет-мем, мұнда аз ғалымдық теориялар «мұхиттың» түбіне жақын орналасқан. Бір танымал қауесет – E3 1996 презентациясына негізделген «Варио көрінісі», онда Чарльз Мартинет денесі жоқ Варио басының дауысын сомдады. Кейбір жанкүйерлер Варио басының ойынның кейбір нұсқаларында қалғанына сенді. Қауесет таратушылар сондай-ақ «Супер Марио 64-тің әр нұсқасы жекелендірілген» деген қауесет таратып, ойынның кейбір нұсқаларында ғана қызық құбылыстар кездесетінін мәлімдеді. Ойын шыққаннан бері ойыншылар ойында бұрын қол жеткізе алмаған бөліктерге жету үшін қателерді пайдаланды, мысалы, 2014 жылы жинауға арналмаған монетаны тапты. Speedrun техникаларына Лакитудың секіруі (камера қозғалысын түсіндіретін әңгімелік терезені жабатын қате), Боб-Омб клипі (Боб-Омб жарылысының анимациясындағы қателерді пайдаланып қабырғалардан өту) және кері ұзын секіру қатесі (оюншының қайталап орындалатын қозғалысын – «кері ұзын секіруді» орындауы, Мариоға өте жоғары жылдамдыққа жетуге және speedrun-да көптеген мүмкіндіктерге ие болуы) жатады. Соңғысы 1997 жылғы «Шиндо» қайта шығарылымында (Rumble Pak нұсқасы) түзетілді. Super Mario 3D All Stars қайта шығарылымы да осы қатені түзетті, себебі ол Shindō нұсқасына негізделген. 2013 жылы YouTuber Vinesauce ойынның әртүрлі бұзылуларын жинақтап, naughty бағдарламасымен қайта жасайтын видео жариялады. Тағы бір YouTuber, Pannenkoek2012, Super Mario 64 қателері мен механикасы туралы жоғары техникалық және талдамалық видеолар жасайды, олар видео ойын баспасөзінде көп рет жарияланды. Ойын сонымен қатар белгілі бір шектеулермен оны жеңуге тырысатын сынға түсулерге шабыттандырды, мысалы, А батырмасын басуға тыйым салу, бұл ойынның механикасы мен қателері туралы терең түсінік қажеттілігін білдіреді.

Медициналық әдебиеттер

2013 жылы Super Mario 64 ойынына күн сайын кем дегенде отыз минуттан екі ай бойы ойнаудың адам миына тигізетін пластикалық әсерін анықтау үшін зерттеу жүргізілді. Ойын навигациялық элементтерімен және үш өлшемді кеңістікте ойнау мүмкіндігімен ерекшеленгендіктен таңдалды. Зерттеу нәтижесінде аталған әрекеттің орталық нерв жүйесінің маңызды бөлігі болып табылатын сұр заттың оң жақ гиппокамп аймағында және оң дорсолатеральды префронтальды қабықта көбеюіне алып келгені анықталды. Бұл аймақтар кеңістіктік бағдарлау, жұмыс жады және қозғалыс жоспарлауға қатысты деп саналады.