Камбре қаласының тарихы мен мұрасы

Камбре қаласы: тарихы, географиясы, Рим империясымен байланысы, және Фенелон архиепископы туралы ақпарат. Лил қаласының маңында орналасқан.

42 мин оқу

100%

Дереккөз: Cambrai — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Камбре (/US//k//æ//m/'/b//r//eɪ//, /k//ɑ̃/'/, kɑ̃bʁɛ; ; Kamerijk), бұрынғы Камбрэ, Лилль және бұрынғы Нор-Па-де-Кале кеніштік бассейнінің қалаларымен бірге, 3,8 миллионнан астам тұрғыны бар Лилль қалалық аймағының бір бөлігі болып табылады. Рим империясының соңында Камбре Бавайды Нервийлер жерінің «астанасы» ретінде ығыстырды. Меровингтер дәуірінің басында Камбре Шельданың оң жағалауын қамтитын үлкен архиепископтық епархияның және Брабант графтығымен шамамен шектесетін, Төмен елдердің орталық бөлігін қамтитын шағын шіркеулік княздықтың орталығына айналды. Епископтық билік шектеулі болды және 1678 жылы Францияға қосылғанға дейін Киелі Рим империясына тәуелді болды. «Камбре лебеді» атымен танылған Фенелон архиепископтардың ең белгілісі болды. Оны қоршаған құнарлы жерлер мен тоқыма өнеркәсібі орта ғасырларда өркендеуіне мүмкіндік берді, бірақ қазіргі заманда ол Нор-Па-де-Каледегі көршілеріне қарағанда аз өнеркәсіптік дамыған. Камбре 1815-1818 жылдар аралығында британдық оккупациялық армиясының қолбасшысы Веллингтон герцогінің штабы болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде неміс әскері басып алған Камбре, қалаға және жақын орналасқан Бурлон орманына британдық артиллериясының шабуылдарынан қирауға ұшырады. 20 қарашадан 3 желтоқсанға дейін 1917 жылы болған Камбре шайқасы, танктерді жаппай қолданудың алғашқы мысалы ретінде танылады. 8-10 қазан күндері 1918 жылы жүз күндік науқан аясында екінші Камбре шайқасы өтті. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қайта құру және экономика мен халықтың қарқынды өсуі болды, бірақ 1973 жылғы мұнай дағдарысы бұл процесті тоқтатты. Бүгінде Камбре жанды қала және өткендегі қирауға қарамастан, бай монументалды мұрасын сақтап қалды. Камбре Камбрезис аймағының қалалық орталығы ретінде бекітілді. Оның экономикалық өмірін жергілікті маңызды тас жол мен өзендегі орны нығайтады.

Cambrai (/US//k//æ//m/'/b//r//eɪ//, //k//ɑ̃/'/ /, kɑ̃bʁɛ; ; Kamerijk), formerly Cambray With Lille and the towns of the former Nord Pas de Calais Mining Basin, it is also part of the Metropolitan area of Lille which has more than 3.8 million inhabitants. Towards the end of the Roman Empire, Cambrai replaced Bavay as the "capital" of the land of the Nervii. At the beginning of the Merovingian era, Cambrai became the seat of an immense archdiocese covering all the right bank of the Scheldt and the centre of a small ecclesiastical principality, roughly coinciding with the shire of Brabant, including the central part of the Low Countries. The bishopric had some limited secular power and depended on the Holy Roman Empire until annexation to France in 1678. Fénelon, nicknamed the "Swan of Cambrai", was the most renowned of the archbishops. The fertile lands which surround it and the textile industry gave it prosperity in the Middle Ages, but in modern times it is less industrialised than its neighbours of Nord Pas de Calais. Cambrai was the Duke of Wellington's headquarters, for the British Army of Occupation, from 1815 to 1818. Occupied by the German army during World War I, Cambrai suffered partial destruction in the First Battle of Cambrai from British artillery attacks on the town, including the nearby Bourlon Wood. The fighting around Cambrai, known as the Battle of Cambrai (20 November 1917 – 3 December 1917) is notable in that it is considered to be the first mass use of tanks in battle. A second Battle of Cambrai took place between 8 and 10 October 1918 as part of the Hundred Days Offensive. World War II was followed by reconstructions and a rapidly developing economy and population, abruptly reversed by the 1973 oil crisis. Cambrai today is a lively city and, despite the past destruction, maintains a rich monumental heritage. Cambrai is affirmed as the urban centre of Cambrésis. Its economic life is strengthened by its position on the main local highway and river.

Ежелгі дәуір

Кембрейдің басталуы туралы көп мәлімет жоқ. Камаракум немесе Камарако, римдіктерге белгілі болғандай, алғаш рет 4-ші ғасырдың ортасында Путингер кестесінде еске алынады. Бұл қала Рим провинциясы Нервийдің басты қаласы болды, ал оның алғашқы римдік астанасы Багакум, қазіргі Бавай қаласы болған. 4-ші ғасырдың ортасында франктардың солтүстіктен жасаған шабуылдары Бавайға қауіп төндірді және римдіктерді Кельннен Бавай арқылы Камбрейге, содан кейін Булоньге дейінгі жол бойына бекіністер салуға мәжбүр етті. Осылайша Камбрей маңызды стратегиялық позицияға ие болды. 5-ші ғасырдың басында қала, Бавайдың франктардың шабуылына тым әрекетті ұшырауы және мүмкін зардап шегуі салдарынан, Нервийдің әкімшілік орталығына айналды. Христиан діні осы аймаққа шамамен сол кезде келді. 4-ші ғасырдың ортасында Нервий епискобы Superior есімді адам еске алынады, бірақ оның басқа ештеңесі белгісіз. 430 жылы қаланы Клодий Ұзын Шашты басқарған салиан франктары басып алды. 509 жылы Клодвиг туыстарын жою арқылы франк патшалықтарын біріктіруге кірісті. Олардың бірі Камбрейден кішкентай патшалықты басқарған Рагнахар еді.

Орта ғасырлар

Кембрей Меровингтер дәуірінде ауылдық сауда орталығынан нағыз қалаға айнала бастады, бұл ұзақ бейбітшілік кезеңі болды. Осы кезде Аррас және Кембрей епархиялары бірінші рет біріктірілді (мүмкін, сол кездегі дін қызметкерлерінің азайып қалған санына байланысты) және кейіннен Камбрейге, аймақтың әкімшілік орталығына көшірілді. Гаугерик (француз тілінде Géry) сияқты кезекті епископтар, қаланың сырт келбеті мен қызметтерін қалыптастыруға зор үлес қосқан қасиетті реликвияларды сақтау үшін монастырлар мен шіркеулер құрды. 843 жылы Верден шарты бойынша Карл империясы үш бөлікке бөлінген кезде Камбрей графы Лоттар патшалығына қарады. Бірақ, мұрагері болмаған Лоттар II қайтыс болғаннан кейін, Карл Тоқал патшалығын бағындыру үшін Мецте өзін таққа отырғызды. Осылайша Камбрей, бірақ қысқа ғана уақытқа, Батыс Франк мемлекетіне қайта оралды. 870 жылы қала нормандармен қиратылды. 925 жылы Генрих Құсшы Лотардың бұрынғы иеліктерін қайта басып алды. Осыдан бастап Камбрей Франциямен шекарадағы қолайсыз жағдайда Киелі Рим империясының құрамына кірді, және 1677 жылы XIV Людовик тұтқынға алғаннан кейін сегіз ғасырдан соң Францияға қосылды. Орта ғасырларда Камбрей төңірегіндегі аймақ Камбрезис деп аталды және графтық болды. Қала мен графтыққа билік еткен граф пен епископ арасындағы бәсекелестік 948 жылы Оттон I епископқа қала бойынша уақытша билік беру арқылы аяқталды. 1007 жылы император Генрих II епископтың билігін Камбрей төңірегіндегі аумаққа дейін кеңейтті. Епископтардың рухани және дүниелік билігі болды. Бұл Камбрей мен Камбрезисті Лиеж сияқты, Киелі Рим империясының бір бөлігі болған тәуелсіз шіркеулік княздыққа айналдырды. Епископтың рухани билігі Шелданың оң жағындағы Монс, Брюссель және Антверпенге дейін созылған кең епархияда жүзеге асырылды. 953 жылы мажарлар Камбрейді қоршады, бірақ қала олардың барлық шабуылдарына қарсы тұрды. 958 жылы Камбрейде Еуропадағы алғашқы халықтық көтерілістердің бірі болды. Тұрғындар епископ Беренгердің билігі мен зәбірлеріне қарсы шықты. Көтеріліс қатаң түрде басылды, бірақ 10-11 ғасырларда наразылық қайта жанданды. 1077 мен 1215 жылдар аралығында қала тұрғындары кем дегенде төрт рет жарлықтарға ие болды. Бірақ, епископтар мен императорлардың біріккен күштерімен бұл жарлықтар жойылды. 1227 жылы, тағы бір толқудан кейін, Камбрей тұрғындары ақыры жарлықтарынан бас тартып, епископтың билігін қабылдауға мәжбүр болды. Алайда, епископ жариялаған Годфрой заңы халыққа коммуналдық істерді басқаруда жеңіп алынған бірқатар бостандықтарды қалдырды. Камбрей ирландтық уағыздарымен де танымал.

Cambrai began to grow from a rural market into a real city during the Merovingian times, a long period of peace when the bishoprics of Arras and Cambrai were first unified (probably owing to the small number of clerics left at the time) and were later transferred to Cambrai, an administrative centre for the region. Successive bishops, including Gaugericus (in French Géry), founded abbeys and churches to host relics, which contributed powerfully to giving Cambrai both the appearance and functions of a city. When the Treaty of Verdun in 843 split Charlemagne's empire into three parts, the county of Cambrai fell into Lothaire's kingdom. However, upon the death of Lothair II, who had no heir, king Charles the Bald tried to gain control of his kingdom by having himself consecrated at Metz. Cambrai thus reverted, but only briefly, to the Western Frankish Realm. In 870 the town was destroyed by the Normans. By 925, Henry the Fowler had regained control of Lothair's former domains. Cambrai henceforth belonged to the Holy Roman Empire, in an uncomfortable position on the border with France, until it was annexed by France eight centuries later after being captured by Louis XIV in 1677. In the Middle Ages the region around Cambrai, called Cambrésis, was a county. Rivalries between the count, who ruled the city and county, and the bishop, ceased when in 948 Otto I granted the bishop with temporal powers over the city. In 1007, Emperor Henry II extended the bishop's temporal power to the territory surrounding Cambrai. The bishops then had both spiritual and temporal powers. This made Cambrai and Cambrésis a church principality, much like Liège, an independent state which was part of the Holy Roman Empire. The spiritual power of the bishop was exercised over a vast diocese, which stretched on the right bank of the Scheldt to Mons, Brussels and Antwerp. In 953, the Magyars besieged Cambrai, which resisted all their attacks. In 958 one of the first communal uprisings in Europe occurred in Cambrai. The inhabitants rebelled against Bishop Bérenger's power and abuses. The rebellion was severely repressed, but the discontent flared up again in the 10th and 11th centuries. Between 1077 and 1215, the burghers had a charter franchise on at least four occasions. Each time, these were eventually withdrawn by the combined efforts of the bishops and emperors. In 1227, following another period of unrest, the burghers of Cambrai finally had to give up their charters and accept the bishop's authority. However, the Loi Godefroid promulgated by the bishop, in fact or in law, left the people a number of freedoms won in the management of communal affairs. Cambrai is also known for its Irish homily.

Экономикалық қызмет

Орта ғасырларда қала жүн мата, зығыр және камбрик өндіретін тоқу өнеркәсібінің арқасында байып, кеңейді. Кембре, әсіресе мата тоқу өнеркәсібі, 15-шы ғасырдан бастап экономикалық құлдырауды бастан кешті. Басқа композиторлардың қатарында Николас Гренон, Александр Агрикола және Якоб Обрехт болды. 16-шы ғасырда Филипп де Монте, Иоганн Лупи және Якоб де Керле осы қалада жұмыс істеді.

Жүз жылдық соғыс

Епископ өзінің кішкентай Камбрезис мемлекетінің тәуелсіздігін сақтауға тырысқанмен, бұл оңай шаруа емес еді, себебі графтық Фландрия, Эно графтары және Франция патшалары сияқты күшті көршілерінің арасында қысылып жатты, әсіресе Жүз жылдық соғыс кезінде. 1339 жылы, соғыстың басында Англия патшасы Эдуард III қаланы қоршауға алды, бірақ соңында шегінуге мәжбүр болды. 14 ғасырға қарай графтықтың барлық жағы Бургундияның иеліктерімен қоршалған еді, ал Бургундиялық Жан, Жан Қорқыныштының заңсыз ұлы, епископ болып тағайындалды. Дегенмен, Камбрезистің Бургундия мемлекеттеріне қосылуы шамалы болғандай көрінген 1477 жылы Чарльз Қарлының күрт қайтыс болуы осыны мүмкін етпеді. Людовик XI дереу Камбрейді бақылауға алу мүмкіндігін пайдаланды, бірақ бір жыл өткен соң қаланы тастап кетті.

Мартин мен Мартин туралы аңыз

Мартин мен Мартин – қаланы құтқарып қалған деген әңгімеге толы екі аңыз кейіпкер. Оқиғаның әртүрлі нұсқалары бар. Ең көп қабылданған нұсқасы мынадай: 1370 жыл шамасында, Женева графы, епископ Роберт билік еткен кезде, Камбрейде тұратын мавр текті темірші Мартин, қала маңындағы халқына зұлмат көрсетіп, аймақты азаптаған Тун Левек иесіне қарсы күреске шыққан қала тұрғындарының бірі болды. Мартин тек ауыр темір балғасымен ғана қаруланып, жаумен бетпе-бет кездесті. Ол қарсыласының басына сонша күшпен соққы берді ki, мырзаның қақпасы жақсы болаттан жасалғандықтан сынбаса да, көзіне дейін түсіп кетті. Сасқан және көзі көрмей қалған Тун иесі тез жеңілді. Бүгін қала әкімшілігінің шатырында тұрған Мартин мен Мартиннің автоматтары, сол қуатты соққыны еске салып, сағатты балғамен соғып белгілейді.

Ерте заманауи дәуір

Солтүстік Еуропаның экономикалық орталығы Брюггеден алыстағанда, аймақ кедейдеп, мәдени құлдырау кезеңі басталды. Бірақ қаланың бейтараптығы және Габсбург империясы мен Франция арасындағы орналасуы оны бірнеше халықаралық келіссөздер орталығына айналдырды, соның ішінде 1508 жылы Рим папасы Юлий II Венеция Республикасына қарсы жасаған Камбрей лигасы, ол 1508 жылғы Камбрей шартымен аяқталды. 1510 жылы Рим папасы бұрынғы одақтасы Францияға қарсы Венециямен одақтасқанда, одақ ыдырады. Бұл қақтығыс Камбрей лигасының соғысы деп те аталады және 1508 жылдан 1516 жылға дейін жалғасты. Камбрей 1529 жылы келіссөздер өткізілген орын болды, нәтижесінде «Париж бейбітшілігі» жасалды, бұл Францияның Коньяк лигасының соғысынан шығуына әкелді. 1543 жылы Камбрейді Киелі Рим императоры Карл V басып алып, өзінің иеліктеріне қосты. Ол ортағасырлық Сент-Сепульхре монастырын бұздырып, оның орнына цитадель салдырды. 1595 жылы испандықтар қаланы француз дін соғысының сегізінші және соңғы кезеңінде басып алды. 1623 жылдың желтоқсан айында Камбрейде ағылшын бенедиктин қауымының әйелдер қауымы құрылды. 1793 жылы Франция революциясы салдарынан қуылған, оның 1838 жылғы мұрагер қауымы Малверн маңындағы Стэнбрук аббаттығы және кейін Йоркширдегі Уасс болды. 1630 жылы Ришелье император мен Испанияның күшін теңгерту үшін Франция мен Біріккен провинциялар арасындағы одақты жаңартты. Францияның күші негізінен испандық Нидерландтарға бағытталды, голландтармен аймақтарды бөлісу жоспары жасалды, Франция Генаут, Камбрези, Артуа, Фландрияның көп бөлігі, Люксембург және Намур графтығын алуға тиіс болды. 1635 жылы Испанияға қарсы соғыс жарияланды: одан кейін ұзақ соғыстар тізбегі болды, олар азық-түлік және эпидемиялармен күрделене отырып, Камбрезиге қиындықтар тудырды. 1649 жылы Мазарин Анри де Лотарингия Харкур мен виконт де Тюрен қоршап тұрған қаланы басып алуға тырысты. Бушайннан келген испан полкі қалаға кіруге үлкерді және қоршау алынды. 1657 жылы виконт де Тюрен Камбрейді басып алды. Бірақ Испания қызметіндегі Конде басқаратын 4000 атты әскер қайтадан қалаға еніп, Тюрен қаладан шығып кетті. 1666 жылы Луи XIV испан бекіністерінің жоспарларын жасап, жаңа жаулап алуларды ең жоғары құпияда дайындады, содан кейін Деволюция соғысын бастады. 1668 жылғы Экс-ла-Шапель шарты Франция Корольдігіне көптеген бекіністерді алуға мүмкіндік берді, бірақ Камбрей, Бушайн, Валенсиенн немесе Конде-сюр-л'Эско олардың құрамына кірмеді.

As the economic centre of northern Europe moved away from Bruges, the area became poorer, with an associated period of cultural decline. However the city's neutrality and its position between the possessions of the Habsburg Empire and France made it the venue of several international negotiations, including the League of Cambrai, an alliance engineered in 1508 by Pope Julius II against the Republic of Venice, concluding in the Treaty of Cambrai (1508). The alliance collapsed in 1510 when the Pope allied with Venice against his former ally France. The conflict is also referred to as the War of the League of Cambrai and lasted from 1508 to 1516. Cambrai was also the site of negotiations in 1529, concluding in the Paix des Dames, which led to France's withdrawal from the War of the League of Cognac. In 1543, Cambrai was conquered by Charles V, Holy Roman Emperor, and annexed to his already vast possessions. He had the medieval monastery of Saint Sépulchre demolished and a citadel built in its place. In 1595, the city was taken by the Spanish in the eighth and last French Wars of Religion. In December 1623, the community of nuns of the English Benedictine Congregation was founded at Cambrai. Expelled in 1793 as a result of the French Revolution, its successor community in 1838 was Stanbrook Abbey, near Malvern and later Wass in Yorkshire. In 1630, Richelieu, wishing to counter the power of the Emperor and Spain, renewed the alliance of France with the United Provinces. The main effort of France had to focus on the Spanish Netherlands, and a sharing plan was established with the Dutch, with France to receive the Hainaut, Cambrésis, Artois, a large part of Flanders and Luxembourg and the County of Namur. War was declared against Spain in 1635: It was followed by a long series of wars which, compounded by subsistence and epidemics, caused crises which would bruise the Cambrésis. Mazarin tried unsuccessfully, in 1649, to seize the city which was being besieged by Henri de Lorraine Harcourt and the Vicomte de Turenne. A Spanish regiment, which came from Bouchain succeeded in entering the city and the siege was lifted. In 1657, the Vicomte de Turenne captured Cambrai. Again 4,000 horsemen under the command of Condé, in the service of the Spain, manage to penetrate, and Turenne abandoned the city. In 1666, in the greatest secrecy, Louis XIV prepared new conquests by making plans of the Spanish fortifications, and then began the War of Devolution. The Treaty of Aix la Chapelle from 1668 allowed the Kingdom of France to obtain a large number of strongholds, but Cambrai was not a part of them, nor were Bouchain, Valenciennes or Condé sur l'Escaut.

Франциямен қосылу

1672 жылы Нидерландтың протестант республикасына қарсы әскери қимылдар қайта басталды және келесі жылдары жалғасты. 1676 жылы Людовик XIV «өз шекараларының тыныштығын мәңгілікке сақтау» ("assurer à jamais le repos de ses frontières") мақсатымен Испанияға қарсы күшін жұмылдырып, Конде мен Бушайн қалаларын басып алды. 1677 жылдың 17 наурызында француз әскері Валенсиен қаласына шабуыл жасап, 20 наурызда Нидерландтың ең бекінілген қаласы – Камбрайға жетті. 22 наурызда Людовик XIV жеке өзі қалада болды. 2 сәуірде француздар қаланың бір бөлігін қоршады. 5 сәуірде қала, 1667 жылы Лилльге берілгендей, сол үміттермен жанындағыларға тапсырылды. Людовик XIV маркиз де Сезенді губернатор етіп тағайындады және 14 жаңа қазынышыны тағайындап, бұрынғы басшыны қызметте қалдырды. 1678 жылғы Нимгеген шарты бойынша Испания Камбрайден бас тарды, және ол қала осы күнге дейін Францияның құрамында сақталып келеді. Француздық ықпал қаланың сәулет және қала құрылысын өзгертіп, үйлердің қабырғаларын жапты және қалаға сарайлармен әсемдік сыйлады. Қорғаныс қабырғалары жаңа бекіністермен нығайтылды. Франция патшасы тағайындаған алғашқы архиепископ – Франсуа Фенелон болды. Ол өзінің досы және қарсыласы Боссуетке қарсы «Камбрей аққуы» ("le cygne de Cambrai") деп танылды, ал Боссует «Меоның бүркіті» ("l'aigle de Meaux") атанды. Фенелон қалада тұрып, «Қасиеттілердің нақылдары» еңбегін жазды. Ол сенімділерді нұрландыруға және сенімсіздерді дінге қайтаруға талмай тырысты.

Француз төңкерісі

Қала революциядан зардап шекті: Жозеф Ле Бон, Қоғамды құтқару комитетінен жіберілген, 1794 жылы Камбрейге келді. Ол 1795 жылы сотталып, атылуға кесілгенге дейін көптеген адамды гильотинаға жіберіп, "үркіт" дәуірін орнатты. Оның ең танымал құрбандарының бірі Беселяердің 3-ші маркизі Франсуа III Максимилиан де ла Востен болды. Сол кезеңде қаланың көптеген діни ғимараттары бұзылды: 1797 жылы "Төменгі елдердің ғажайыбы" деп аталған ескі собор 1796 жылғы 6 маусымда саудагерге сатылды, ол соборды тас карьері ретінде пайдаланғаннан кейін тек мұнарасын қалдырды. Басты мұнара 1809 жылға дейін тұрды, содан кейін дауылда құлады. Дегенмен, собордың архиві сақталды (қазір олар Лильдегі Солтүстік департаменттік мұражайда) және кейін жаңа собор салынды.

19 ғасыр

1870 жылғы Франко-Прус соғысы Камбрайді кеңінен айналып өтті. Бұл соғыс қала 1892 жылы өз қаражатында бұзуға рұқсат алған бекіністердің күрделігін көрсетті. Сыртқы бульварлар 1894 жылдан бастап 20 ғасырдың басына дейін қала қабырғаларының орнына салынды. Қаланың келбеті түбірімен өзгерді, ал жүргізілген жұмыстар қала экономикасын дамытты.

20 ғасыр

1914 жылы неміс әскері қаланы басып алды: төрт жылға созылған бұл басқыншылық тонау-талқан, мүліктерді тартып алу және кепілдерді тұтқындау оқиғаларымен ерекшеленді. 1917 жылдың 20 қарашасынан 17 желтоқсанына дейін Камбрей қаласының айналасы Камбрей шайқасының өтетін орны болды, онда танктар алғаш рет кең көлемде қолданылды. 1918 жылы немістер қала орталығын өртеп, қала әкімдігі мен қалалық мұрағатты жойды. Камбрейдегі 3500 ғимараттың ішінде 1500-ден астам ғимарат толығымен қирады. Орталықты қайта жаңарту қажет болды, бұл жұмыс сәулетшіге тапсырылды. Екінші дүниежүзілік соғыс та Камбрейге тиді. 1940 жылдың 17 мамырында Франция шайқасы кезінде қала Люфтваффе авиациясымен бомбаланды, ал ертесі күні Сен-Кентенмен бірге жаудың қолына түсті. Француздық 9-армияның қалдықтары мен генерал Жиро немістерге тұтқынға алынды. 1944 жылдың 27 сәуірінен 18 тамызына дейін одақтас әскерлері теміржолға 18 рет әуе шабуылы жасады, нәтижесінде 250 адам қаза тауып, 1700 ғимарат, яғни қаланың 50%-дан астамы қирады. Бірінші американдық танктер 2 қыркүйекте қалаға енді. Соғыстан кейін қайта құру жұмыстарына қайтадан басымдық берілді. 1945 жылы «солшылдар одағы» муниципалитеті сайланды, ол 1981 жылға дейін қала басшылығында болып, орташа социализмті қолдады. 1947 жылы қала Қайта құру министрлігінің даму жобасын қабылдады. Муниципалитет үй салуға басымдық берді: Maison du Cambrésis [Камбре үйі], кейіннен Maison Familiale тобы, HLM кооперативтік қоғамы қаланың қайта құрылуына үлкен үлес қосты. Қала халқының саны артты, ал аудан халқы азайды. Сонымен қатар, қаладағы өнеркәсіптік жұмыс орындарының саны азайып, қызмет көрсету саласына көшті, бірақ жұмыс орындарының көп бөлігін мемлекеттік органдар қамтамасыз етті.

Орналасқан жері

Камбрей қаласы Норд департаментінің оңтүстік бөлігінде орналасқан, және округтің бас қаласы болып табылады. Ол аймақтың бірнеше ондаған шақырымға ғана жақын орналасқан қалаларының тығыз желісіне жатады: Дуай тек қашықтықта, Валенсиен, Аррас және Сент-Квентин, барлығы тікелей қашықтықта өлшенген. Аймақтың орталығы Лилль Камбрейден шақырымдай қашықтықта орналасқан. Камбрей бірнеше еуропалық астаналардан көп алыс емес: Брюссель шақырым, Париж шақырым және Лондон шақырым қашықтықта. Қала Шелда өзенінің оң жағалауында пайда болып дамыған, жергілікті тұрғындар оны Эскаут деп атайды. Өзеннің бастауы Айн департаментінде, одан біршама артық шақырымдай қашықтықта орналасқан.

Геология және жер бедері

Камбрай Крит кезеңінің бор тақтасы негізінде орналасқан, ол Париж алабының солтүстік шекарасын құрайды. Шығысында Тьераш және Авесной төбелері, Арденн тауларының етегі, ал солтүстік-батысында Артуа төбелері жатыр. Бұл екі аймақтан салыстырмалы түрде төмен жатқан жер, "Камбрай өткелі" немесе "Бапаум өткелі" деп аталады, ол оңтүстік пен солтүстік арасындағы өтуді жеңілдетеді: Бапаум (Артуа) теңіз деңгейінен жоғары, Авесн-сюр-Хелп (Авесной) және Камбрай ғана. Сент-Квентин каналы, Норд каналы, A1, A2 және A26 тас жолдары Сейн алабы мен Норд департаментінің жазықтары арасындағы осы өткелді пайдаланады. Бор негізі, көптеген ортағасырлық қалалардағыдай, қаланың астындағы жертөлелер, туннельдер және карьерлер желісін қазуға мүмкіндік берді. Камбрай бор тақтасының сапасы төмен болғандықтан, ол әк немесе толтыру материалы ретінде, сондай-ақ қарапайым құрылыстарда қолданылды. Ерекше ғимараттар үшін жақын орналасқан Нойелль-сюр-Эскау, Румилли немесе Маркоинг ауылдарынан тас алынды. Қаланың батыс бөлігі, сондай-ақ солтүстік және оңтүстік жағы Шелда өзені аңғарының аллювиалды аймақтарымен шектеседі.

Гидрографиялық

Камбрай Шельданың оң жағалауында салынған. Шельда, Камбрейде әлі де шамалы ағысы бар өзен, ежелгі заманнан бері адамдар мен тауарларды тасымалдауға мүмкіндік беру сияқты көптеген функцияларды атқарғандықтан, қала тарихында маңызды рөл атқарды. Дегенмен, ол дамымаған және көптеген батпақтармен тілді болған. 1734 жылы Анзинде көмірдің табылуымен Шельда кеңейтіліп, 1780 жылы Камбрейден Солтүстік теңізге дейін кеме жүзе алатын деп жарияланды. Бүгінде Шельда – Камбрейден төмен ағысындағы Эско каналы. Бұған қоса, өзен бастапқыда 6 ғасырдан бері сол жағалаудағы Турне епископтығы мен оң жағалаудағы Камбрай епископтығы арасындағы шекара қызметін атқарды. 843 жылы Карл Ұлы империясы бөлінген кезде, бұл шекара Лотар I және Карл Шалының патшалықтарын бөлу үшін сақталды, осылайша Камбрай 1677 жылға дейін Киелі Рим империясының қаласы болды. Шельда тері өңдеу, ұн тарту, тұз және сабын жасау сияқты көптеген экономикалық салалар үшін де маңызды болды, сондай-ақ зығырдың илендірілуіне, одан кейін тоқылуына да пайдаланылды, ал тоқыма өнеркәсібі қаланың негізгі қызметтерінің бірі болды. Соңында, өзен орта ғасырларда және кейін Вобанның қатысуымен қаланың қорғанысы үшін су тасқынынан қорғану аймақтарын құруға қолданылды. Қала тарихындағы маңызды рөліне қарамастан, Шельда қазіргі қалалық ландшафтқа толыққанды енгізілмеген.

Жол

Камбрай екі француз автожолының қиылысында орналасқан: A2, Комбльден (Парижден келетін A1 автожолымен қосылатын жер) франко-бельгия шекарасына дейін, 1973 жылы салынған, және A26, Каледен Трояға дейін, 1992 жылы салынған. Бұл автожолдардың бір бөлігі Еуропалық жолдармен – A2 үшін Амстердамнан Брюссель арқылы Парижге дейінгі E19 және A26 үшін Лилль және Реймс арқылы Антверпеннен Бонға дейінгі E17 жолдарымен біріктіріледі. Камбрай және оның аймағына төрт автожол торабы қызмет көрсетеді: A2-де Парижден 14 (Камбрай) және Брюссельден 15 (Бушайн) шығулары, ал A26-да Каледен 8 (Маркион) және Реймстен 9 (Масниер) шығулары. Камбрай сонымен қатар Бапумнан Кьевренге (Франко-Бельгия шекарасы) баратын Route nationale 30, Sainte Ruffine (Мец) қаласынан Калеге баратын Route nationale 43, Камбрайдан Витриге баратын Route nationale 44 (соңғы үш автожол 2006 жылдан бастап француздық департаменттік жол желісіне дейін төмендетілді және осылайша D6xx деп аталды) және Камбрайдан Аррасқа баратын D939 (бұрынғы Route nationale 39) жолдарының қиылысында орналасқан. Камбрезистің шығысына A2 және A26 автожолдары арқылы қол жеткізуді жеңілдету, қаланың ортасынан өтетін көлік жүктемесін азайту және болашақ Ниергний бизнес аймағын қамтамасыз ету мақсатында 1999 жылдың 22 сәуірінде оңтүстік айналма жолға қоғамдық қажеттілік туралы декларация қабылданды. Оның жобасы бірнеше рет өзгертіліп, сынап тасталды, себебі ол Провильдегі Эскаут өзенінің аймақтық табиғи қорығының қалалық экологиялық паркін кесіп өтеді, бұл Камбрезистің жалғыз табиғи жасыл аймағы. Айналма жол 2010 жылдың 17 қыркүйегінен бері пайдалануда. Солтүстік айналма жолы да маңызды департаменттік жобалар бағдарламасына кіреді, оның 2011 жылға дейін басталуы тиіс еді. Камбрайдан (Gare du Nord) Парижге қатынас, көршілес қалалармен салыстырғанда жақсырақ емес. Валенсиен, Дуай және Аррас қалалары күніне бірнеше рет TGV пойызымен Парижбен байланысады. Сент-Квентин қаласы TER немесе Intercités пойыздарымен екі сағаттан кем уақытта байланысады. Камбрай 2010 жылы екі сағаттық тікелей Intercités рейсімен Парижбен байланысты, бірақ кәсіби мақсатта пайдалануға ыңғайлы емес кестеге ие болды. Дуай немесе Сент-Квентин арқылы басқа пойыздардың уақыты екі және төрт жарым сағат аралығында өзгереді.

Cambrai is located at the crossroads of two French autoroutes, the A2 from Combles (junction with the A1 coming from Paris) to the Franco Belgian border, opened in 1973, and the A26 from Calais to Troyes, opened in 1992. These autoroutes partly merge with the European roads of the E19 from Amsterdam to Paris via Brussels, for the A2, and the E17 from Antwerp to Beaune via Lille and Reims, for the A26. Cambrai and its region are served by four autoroute interchanges: The A2, exit 14 (Cambrai) from Paris and exit 15 (Bouchain) from Brussels, and on the A26 the exits 8 (Marquion) from Calais and 9 (Masnières) from Reims. Cambrai is also at the crossroads of the Route nationale 30 of Bapaume to Quiévrain (Franco Belgian border), Route nationale 43 of Sainte Ruffine (Metz) to Calais, Route nationale 44 of Cambrai to Vitry (these last three have since 2006 been downgraded to French departmental road network and therefore consequently renamed to D6xx), and D939 (former Route nationale 39) of Cambrai to Arras. To facilitate access to the east of the Cambrésis from the A2 and A26 autoroutes, to alleviate traffic in the crossing of the city and to serve the future Niergnies business zone, a southern bypass was the subject of a declaration of public utility (DPU) on 22 April 1999. Its route has been repeatedly modified and challenged, because it crosses the urban ecological park of the Regional Natural Reserve of the River Escaut in Proville, the only public natural green space of the Cambrésis. The bypass is in service since 17 September 2010. A bypass to the north is also part of the program of major departmental projects, which was required to have been initiated by 2011. Links to Paris from Cambrai (Gare du Nord) are mediocre if compared to those of the neighbouring cities. Valenciennes, Douai and Arras are connected to Paris by TGV several times per day. Saint Quentin is connected by TER or Intercités trains with less than two hours travel time. Cambrai was connected to Paris in 2010 by a single direct Intercités service of two hours, with a little suited schedule for professional use. The times of other trains via Douai or Saint Quentin vary between two and four and a half hours.

Темір жол тарихы

1833 жылы қалалық кеңес Кембре арқылы темір жол салуға тырысты. Бірақ 1845 жылы Арас және Дуай арқылы Лильге, сондай-ақ Валенсиенге саласы бар жол басымдық алды. Осылайша, Камбрейді осы желіге қосу мәселесі қалды, ол 1878 жылы Камбрей мен Дуай арасындағы жалғыз, қисық жолмен шешілді. Ал одан бұрын, 1858 жылы Камбрей Бусиньиден сала арқылы Париж-Брюссель желісіне қосылды, бұл желі Дуайға жақын Сомайнмен бірікті. 19 ғасырда жергілікті маңызы бар басқа да темір жол желілері дамыды, әсіресе 1880 жылы Камбрезис темір жол компаниясы (Société des Chemin de fer du Cambrésis) Камбрей, Каудри, Сент-Квентин, Ле-Като және Денейн арасында үш бағытпен қызмет көрсетті. 1898 жылы Камбрейден Маркионға дейінгі ауыл шаруашылығына арналған желі де ашылды, бірақ қазір ол қолданыста жоқ.

Су жолдары

Камбрай – Францияның Солтүстік Па-де-Кале аймақтық басқаруының су жолдарының жеті аумақтық бөлімшесінің бірі. Қала Сен-Квентин каналының Оза және Парижге, сондай-ақ Дункерк-Эскаут каналына жалғасқан жерде орналасқан, бұл канал Эскаут каналы арқылы Дункеркке дейін созылады. Бұл каналдардағы тауарлық тасымал көлемі шамалы, Камбрайдан жоғары ағыс бойында 250 000 тонна, ал төмен ағыс бойында 420 000 тонна шамасында. Екі каналдың қиылысында, Камбрай Кантимпреде қайық тұрағы (марина) орналасқан.

Су жолдары тарихы

Камбрей мен Валенсиенн арасындағы Эскаут каналы (Шелда каналы) 1780 жылы кеме жүруге ашылды. Бұған қоса, Париж мен Норд департаменті арасындағы өзен арқылы байланыс Мазарин мен Колбер дәуірінде-ақ жоспарланған болатын. Сен-Квентин каналының құрылысы Оза өзеніндегі Шони мен Камбрей арасында 1802 жылы Наполеон I-нің бұйрығымен басталды және 1810 жылы Рикваль туннелі қазылғаннан кейін аяқталды. Канал мен туннель 1810 жылғы 28 сәуірде император мен императрица Мария Луизаның қатысуымен салтанатты түрде ашылды. Сен-Квентин каналы қарбалас трафикке ие болды, бірақ 1966 жылдан бастап, Canal du Nord ашылғаннан кейін маңыздылығын жоғалтты.

Су жолдары жобалары

"Seine Escaut Link" деп аталатын кең өлшемді өзен арнасын байланыстыру жобасы, болашақ Трансеуропалық көлік желісінің 30 басым жобасының бірі болып табылады. Бұл жобаның бағыты Камбрейдің батысындағы Маркион қаласынан өтеді. Онда әртүрлі іс-шараларға арналған платформа құру жоспарланған. Каналдың пайдалануға берілуі шамамен 2015 жылға жоспарланған.

Әуежайлар

Камбрай екі әуеайлаққа жақын орналасқан: солтүстік-батыстағы Камбрай-Эпиной, оның пайдалануы 2012 жылы жабылғанға дейін 103-ші Камбрай-Эпиной әуе базасында тіркелген, және оңтүстік-шығыстағы Камбрай-Ниергний, ол демалыс авиациясы үшін ашылған. Көлікпен шамамен 1 сағат 30 минуттық қашықтықта бес ірі әуежай бар: Лилль-Лескин, Брюссель Оңтүстік Шарлеруа, Брюссель Ұлттық, Париж Бове-Тилле және Париж Шарль де Голль.

Шығу тегі

Кембрейдің ескі орталығы Шелда аңғарының батпақты аймағына оң жағалаудан көрінетін кішкентай төбеге орналасқан. Осы жерде каструм салынғанына нұсқаулар бар, бірақ Кембрейдегі қазбалардың жеткіліксіздігі археологиялық дәлелдерді растамады. Оның ауданымен, бұл өте шағын каструм, мысалы, Булоньдегідей және Реймстегідей емес, олардан әлдеқайда кішірек болған.

Даму

Фобургтар меровингтердің гүлдену кезеңінде, алғашқы каструмның солтүстігі мен батысында, Сент-Вааст және Сент-Обер шіркеулерінің төңірегінде дамыды. 880 жылдың желтоқсанында викингтер қаланы тонағаннан кейін епископ Додилон бекіністерді нығайтуға және кеңейтуге көнді: ол салған жаңа қоршау қаланың ауданын үш есеге арттырды. Оңтүстік-шығыста, Мон-де-Бёфс тауында епископ Гаугерик 595 жылы аббатхана құрды, бастапқыда ол Сент-Медард пен Сент-Лупқа арналған, ал негізін қалаушының қайтысынан кейін Гаугериктің өзіне. Бұл аббатхана да, әрине, қоршаумен қорғалған. Осы екі қалалық ортаны бөліп тұрған кеңістікте базарлар мен жәрмеңкелер орналасты. Бұл екі аудан 11 ғасырда епископ Жерар I Санкт-Николас және Сен-Сепулькр шіркеулерін қаланың оңтүстік-шығысына және Мон-де-Бёфс тауының шығысына салғанда бірікті. Қала әкімшілігі, базар, қасапхана және түрлі шеберханалар осы жаңа қалалық кеңістікте орналасты, оны епископ Либерт жер қоршауымен қорғады. Бүгін де Гранд-плас, жабық базар және бірнеше көшелердің аттары (Ру-де-Линье, Рю-де-Роттиссер, Рю-де-Шодроннье және Рю-де-Кордье) осы қала құрылысының кезеңін еске түсіреді. Кейін епископ Жерар II жер қоршауын мұнаралары, қақпалары және бекініс орлары бар тас қабырғамен алмастырып, барлық салынған аумақты қамтыды. Осылайша Камбрай 19 ғасырға дейін сақталатын шекарасына жетті: Брюгге, Гент немесе Дуай сияқты аймақтағы басқа қалалар 14 ғасырға дейін қоршауларын кеңейткен кезде, Камбрайдің қоршауы қайта жоспарланып, нығайтылды, бірақ пішіні өзгермеді. Бұл қабырғаның 11 ғасырғы пішіні қазіргі бульварларда көрінеді. Бұл, әдетте, епископтардың – Жерар I, Либерт және Жерар II-нің 11 ғасырдағы басшылығында, қаланың солтүстік-батысында, Шельданың жағасында орналасқан бекініс салынды. 13 ғасырда епископ Николас III де Фонтен оны «жақсы қорғанысқа» келтіру жұмыстарын тапсырды. Епископ-графтарға тиесілі болған бұл қамал қаланы бақылаумен қатар, оның қорғанысын қамтамасыз ету үшін де арналған. Оның әскери маңызы 16 ғасырда, Карл V қаланы басып алып, Мон-де-Бёфс тауының солтүстік-шығысында 800 үйді және Сент-Гаугерик аббатшылығын бұздырып, цитадель салдырғанда аяқталды. Сельс сарайы сол кезде түрме ретінде пайдаланылды.

Faubourgs were developed, at the time of the Merovingian prosperity, to the north and west of the primitive castrum, around the churches of Saint Vaast and Saint Aubert. The looting of the city by the Vikings in December 880 convinced the Bishop Dodilon to strengthen and expand fortifications: The new enclosure he built tripled the size of the city. To the southeast, on a hillock called Mont des Bœufs, Bishop Gaugericus had founded an abbey in 595, originally dedicated to Saint Médard and Saint Loup, then, after the death of the founder, Gaugericus himself. This abbey was certainly also protected by an enclosure. The space which separated these two urban cores hosted markets and fairs. These two quarters were joined in the 11th century when Bishop Gérard I built the churches of Saint Nicolas and the Saint Sepulchre, southeast of the city and east of Mont des Bœufs. The town hall, the market, butcher and various bodies of craftsmen settled in this new urban space that Bishop Lietbert had protected by an earth rampart. Even today the Grand place, the covered market, and a few names of streets (the Rue de Liniers, Rue des Rôtisseurs, Rue des Chaudronniers and Rue des Cordiers) recall this stage of urban development. The Bishop Gérard II later replaced the earth rampart with a stone wall with towers, gates and ditches and encompassed the entire built space. Therefore Cambrai had reached the perimeter it would retain until the 19th century: While other cities in the region such as Bruges, Ghent or Douai expanded their enclosures until the 14th century, that of Cambrai was redesigned and reinforced, but without affecting the outline. The outline of this wall from the 11th century is still visible in the current boulevards. It was probably under the episcopates of the bishops Gérard I, Liebert and Gérard II, in the 11th century, that was built the , a fortress located on the edge of the Scheldt to the northwest of the city. In the 13th century, the Bishop Nicolas III de Fontaines ordered work to put it "on a good foot of defence". This castle, owned by the bishop counts, was intended as much to monitor the city as to ensure the defence. Its military role ended in the 16th century, when Charles V grabbed the city and ordered the construction, on Mont des Bœufs northeast of the town, of a citadel for which 800 houses were demolished along with the Abbey of Saint Gaugericus. The Château de Selles was then used as a prison.

Қабырғаларды бұзу

XIX ғасырда қала қабырғалардың ішінде тығыз орналасқан, бұл оның дамуын шектеді және қала құрылысын жоспарлауға мүмкіндік бермеді. 1862 жылдан бері өтініштер арқылы сұралған қамалды бұзу туралы ұсыныс, тағы 30 жылдан кейін мемлекет тарапынан қабылданды. Жұмыс 6 жылға созылды және қаланың сыртқы келбетін кең бульварлар салу, қала мен оның айналасындағы елді мекендерді байланыстыру, сондай-ақ жаңа жерлерді құрылысқа сату және қоғамдық бақтар құру арқылы өзгертіп, жаңалады.

Дренаждық жұмыстар

Камбрай қаланың батыс бөлігін қоршап тұрған Шелда аңғарының кең батпақты аймағының шетінде, солтүстікте – Қасиетті қабір қақпасында салынған: ылғалды бақтар, тоғандар, шалғындықтар, көлдер және батпақтар су тасқыны аймағын құрады, кейде қаланың қорғанысы үшін де пайдаланылды. Ежелгі орталықты батысқа қарай Шельдамен байланыстыратын Кантимпре маңы бірнеше метрге көтерілді. Шелданың екі тармағы – Эскаутендер, ортағасырлық қалаға кірмес бұрын бөлінеді: Эскауетте және Кликотау, ескі қалалық өзектің қабырғаларын жуып тұрды. Бұл өзендер, әрине, адамның қолымен жасалған, өйткені олар табиғи жер бедерімен сәйкес келмейді. Дегенмен, олардың шығу тегі Рим дәуіріне дейін барып жете ме, әлде кейінгі уақытта пайда болған ба, белгісіз. Орта ғасырлар бойы және қазіргі заманда Шельда мен оның тармақтарына үнемі күтім қажет болды: бөгеттерді жөндеу, төсенішті жақсарту, арнаны түзеу, сондай-ақ өзен ағысын реттеу, су тасқынын болдырмау және мүмкіндігінше тұрақты су деңгейін қамтамасыз ету үшін арналар қазу. Осы жұмыстарға қарамастан, су тасқыны жиі болды. Қаланың жоғарғы бөлігінен түсетін жаңбыр суын және тұрмыстық суды сіңіру де қиындық тудыратын. 1842 жылы Були өзінің «Камбрай және Камбрезис тарихы» еңбегінде «Шелданың ағып-төгілуінен бүгінгі күні пайда болған жылдам су тасқыны» туралы айтқан. Орта ғасырларда қазіргі Гранд-Плейс маңында «эль-каир ағысы» (немесе «кресло ағысы») жаңбыр суының ағынын бақылау үшін, яғни «аспан суларының құлау ағыстары» үшін су қоймасы қазылған. XIX ғасырда суды тасымалдау үшін су құбырлары салынды, ал көшелер асфальтталды. Сонымен қатар, 1926 жылы Rue Blériot көшесіне су бұру каналы салынды. Қаланы қоршап тұрған ылғалды жерлерді сусыздау 1804 жылы басталды. Жұмыс 1951 жылы шағын Сент-Бенуа өзенінің құрғауымен аяқталды, ол осы ылғалды жерге салынған Либерти стадионының жанында орналасқан, ал стадионның өзі ежелгі қала қабырғаларын билеген бұл батпақты жерге салынған. 1953 жылы Кликотау жабылды. Лепринс Ринге жоспары толық орындалмады, бірақ көшелер алынып тасталды, басқалары кеңейтілді және жаңа жолдар, мысалы, Жеңіс даңғылы (Avenue de la Victoire) салынды. 1944 жылдың сәуір-тамызында одақтастардың бомбалауынан келген зардаптарды жою үшін қайта құру жұмыстары қажет болды. Бұл, әсіресе Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жылдары, зардап шеккендерді қайта орналастыру және халық санының өсуімен күресу үшін қажет болды. Басымдық жеке тұрғын үйлерге берілді, ал қаланың оңтүстік-шығысында «Мартин–Мартин» сияқты жаңа аудандар пайда болды. 1980 жылдары муниципалитет ежелгі мұраны қалпына келтіру және дамыту жөнінде жұмыс істеді.

Cambrai is built on the edge of the wide marshy area of the Scheldt Valley encircling the western part of the city, the to the north at the gate of the Holy Sepulchre in the south: Wet gardens, ponds, meadows, ponds and marsh formed a flood zone sometimes also used for the defence of the city. The suburb of Cantimpré, linking the ancient heart to the Scheldt below to the west, had raised several metres. The two arms of the Scheldt (Escaut), the Escautins, are separated before entering the medieval town: The Escauette and the Clicotiau, which bathed the walls of the old urban core. These streams were probably due to man's hand because they do not correspond to natural landforms. However, it is unknown whether their origin dates back to the Roman era or is from a later time. Throughout the Middle Ages, and again in modern times, the Scheldt and its arms required constant work: Repair of levees, enhancement of pavement, straightening of the bed, as well as the digging of ditches to regulate the course of the river, prevent floods and ensure as far as possible a steady water level, on which the mills and tanneries depended. Despite these works, floods were frequent. The absorption of rainwater and household water descending from the upper areas of the city was also a problem. Bouly spoke in 1842, in his History of Cambrai and le Cambrésis, of "fast torrents [stormwater] formed today by rolling up the Scheldt". In the Middle Ages the "flow of el kayère" (or "flow of the chair"), close to the current Grand Place, was dug a reservoir for "water courses of the falling waters of the sky", i. e. to control the flow of rainwater. In the 19th century aqueducts were built to carry these waters, and the streets were paved. Furthermore, in 1926 a drainage sewer was built at Rue Blériot. The draining of the wetlands that surround the town began in 1804. The work ended in 1951 with the drying of the small stream of Saint Benoît near the Liberty Stadium, itself built on this wetland which dominated the ancient city walls, and in 1953 with the covering of the Clicotiau. The Leprince Ringuet plan was only partially achieved, but the streets were removed, others expanded, and new paths were created as the Avenue de la Victoire [Avenue of Victory]. Further destruction due to the Allied bombing of April–August 1944 again required a reconstruction. It was especially, in the years following World War II, to rehouse the victims and to cope with the expanding population. Priority was given to detached houses, and new quarters appeared, such as the "Martin–Martine" subdivision south east of the city. In the 1980s the municipality worked to restore and develop the ancient heritage.

Топонимика

Бұл жер 4-ші ғасырда Путингер кестесінде Камаракум және күні көрсетілмеген Камеракум ретінде белгіленген. Ол кельт тіліне тән галло-римдік суффиксті таниды – "орналасқан жер", "меншік" мағынасындағы acum суффиксі, ал оның алдында нақты анықталмаған элемент тұр. Альберт Дозат пен Чарльз Ростаинг бұл атаудың Камарус есімді адамға тән галло-римдік типтес есім екенін ұсынды. Бұл атау Шамбре (Эуре) жерінің антропонимінде де кездеседі (1011 жылы Камбракус, 1025 жылға дейін Камерагус). Камбарий және Камарий нұсқалары Камбайрак, Эйндегі Шамбри, Сейн-э-Марндағы Шамри, Шемери сияқты жер-атауларын түсіндіруге болады. Франсуа де Борепарь бұл атауның латын тіліне дейінгі камар немесе камбар тақырыбынан шыққан болуы мүмкін екенін айтады. Алайда, Ксавье Деламарр Камбариус жеке есімін келтіреді, ол галликалық cambo сөзіне негіделген деп санайды, яғни "қисық" (ескі ирланд тілінде camb, camm – "қисық", "иілген" немесе "бұрылған"). Камарус – бұл галликалық лақаптың нұсқасы, "қисық денелі" деген мағынаны білдіреді. Камбрай атауының пішіні Норманно-Пикард аймағына тән қатты "С" әрпімен айтылады, бұл Жоре сызығының солтүстігіне тән және Франсиан типтес Шамбрей атауымен сәйкес келеді. Сонымен қатар, француз революциясына дейін қала Кембре деп жазылған. Голланд тілінде Камерик, неміс тілінде Камерих, ал ағылшын тілінде Камберик/Кембрик деп белгілі.

Саяси үрдістер мен нәтижелер

Жалпы алғанда, Камбредегі дауыс беру ұлттық дауыс беруден көп ерекшеленбейді, бірақ дауыс беруге қатыспау көрсеткіші көбінесе жоғары болады: мысалы, 2005 жылғы референдумда – 34,86% (30,63% қарсы); 2007 жылғы президент сайлауының бірінші турында – 22,07% (ұлттық көрсеткіш 16,23%); 2002 жылғы парламент сайлауының бірінші турында – 38,13% (ұлттық көрсеткіш 35,58%). Камбредегі сайлаушылар Еуропалық Одаққа және француз халқына қатысты көбірек сақтық танытады: 1992 жылғы Еуропалық Одақ туралы келісімді ратификациялау жөніндегі референдумда 53,35% қарсы дауыс берді, ал ұлттық деңгейде ол 51,04% көпшілік дауысымен мақұлданды. 2005 жылы Еуропа Конституциясын құру туралы келісімді ратификациялау туралы заң жобасы Камбрейде (59,8% «жоқ» деп дауыс берді) ұлттық деңгейдегіден гөрі көбірек қабылданбады (54,67%). 2007 жылғы президент сайлауының екінші турындағы нәтижелер ұлттық көрсеткіштерге жақын болды: Николя Саркози үшін – 54,07%, Сеголен Руаяль үшін – 45,93%, ал ұлттық деңгейде тиісінше 53,06% және 46,94%. Бірінші турда Жан-Мари Ле Пен Камбрейде (13,28%) Франциядағыдан (10,44%) сәл жақсы нәтиже көрсетті, ал Франсуа Байру керісінше жағдайға тап болды (16,77% – 18,57%). Арлетт Лагуйлер (2,02%) және Оливье Бесанснот (4,77%) – 1,5%-дан жоғары нәтиже көрсеткен жалғыз кандидаттар. 2002 жылғы президент сайлауының екінші турында Жак Ширак Камбрейде де, елдің басқа бөліктерінде де жеңіске жетті, бірақ Жан-Мари Ле Пеннің нәтижесі жоғары болды (21,11% – 17,79%). 2007 жылғы парламент сайлауында УМП партиясынан кандидат болған және сонымен қатар Камбрейдің қазіргі мэрі Франсуа Ксавье Вилен бірінші турда 57,42% (сайлау округінде 48,03%) дауыс жинады. Қалған кандидаттардың барлығы өз партияларының ұлттық көрсеткіштерінен төмен нәтиже көрсетті. Мысалы, Социалистік партия 22,91% (ұлттық көрсеткіш 24,73%), Коммунистік партия 3,10% (ұлттық көрсеткіш 4,29%), ал UDF 6,21% (ұлттық көрсеткіш 7,61%) дауыс жинады. Ұлттық фронттың ықпалы Камбрейде (4,14%) басқа жерлерге қарағанда күрт төмендеді (4,24%). Бұл 2002 жылғы сайлауға ұқсас жағдай. 2012 жылғы президент сайлауының бірінші турында Камбрейде көш бастаған төрт кандидат: Николя Саркози (UMP, 28,29%), Франсуа Олланд (PS, 27,56%), Марин Ле Пен (FN, 20,81%) және Жан-Люк Меланшон (Сол жақ майдан, 10,14%) болды. Дауыс беруге қатысу көрсеткіші 72,61% құрады. Екінші турда Франсуа Олланд 50,75% дауыспен жеңіске жетті, дауыс беруге қатысу көрсеткіші 73,09% болды.

Overall, voting in Cambrai is little different from the national vote, but the abstention rate is often higher: For example, it was 34.86% in the 2005 referendum (against 30.63%); 22.07% in the first round of the 2007 presidential election (compared with 16.23%) and 38.13% in the first round of the legislative elections of 2002 (compared to 35.58%). Cambresiens voters seem also more cautious with regard to the European Union and the French in general: The referendum on the ratification of the Treaty on European Union of 1992 was rejected by 53.35%, while at the national level it was approved by a narrow majority of 51.04%. In 2005, the draft law on the ratification of the Treaty establishing a Constitution for Europe was rejected more widely in Cambrai (59.8% of voted "No") than at the national level (54.67%). In the presidential election of 2007 the results of the second round were very close to national figures: 54.07% for Nicolas Sarkozy and 45.93% for Ségolène Royal, against respectively 53.06% and 46.94% at the national level. In the first round Jean Marie Le Pen achieved a slightly better result at Cambrai (13.28%) than France (10.44%), while François Bayrou was in a reversed situation (16.77% against 18.57%). Arlette Laguiller (2.02%) and Olivier Besancenot (4.77%) were the only other candidates to exceed 1.5%. In the second round of the presidential election of 2002 Jacques Chirac arrived largely in the lead in Cambrai as in the rest of the country but Jean Marie Le Pen's result was higher (21.11% against 17.79%). In the legislative elections of 2007, François Xavier Villain, the candidate related to the UMP and who was also the incumbent Mayor of Cambrai, achieved 57.42% in the first round (48.03% in the constituency). All the other candidates were below the national percentage of their party. For example, the Socialist Party achieved 22.91% against 24.73%, the Communist Party at 3.10% compared to 4.29% and the UDF at 6.21% against 7.61%. The decline of the National Front was also more marked in Cambrai (4.14%) than elsewhere (4.24%). One finds a situation close to the 2002 elections. In the first round of the presidential election of 2012, the four candidates in the lead in Cambrai were Nicolas Sarkozy (UMP, 28.29%), François Hollande (PS, 27.56%), Marine Le Pen (FN, 20.81%) and Jean Luc Mélenchon (Left Front, 10.14%) with a turnout of 72.61%. In the second round, François Hollande was in the lead with 50.75% of the vote, with a participation rate of 73.09%.

Муниципальдік үкімет

Камбрей – Норд департаментіндегі алты округтің бірі. Камбрей сонымен қатар Камбрей кантонының орталығы, ол 27 коммунадан тұрады (Камбрайды қоса алғанда). 1992 жылдың 22 желтоқсанынан бастап Камбрей Камбрей агломерациялық қауымдастығының орталығы болып табылады, оған 33 коммуна және шамамен 68 000 тұрғын кіреді. Қала сондай-ақ келесі қауымдастықтар аралық құрылымдарға мүше:

Камбрей агломерациясының санитариялық тазалау қауымдастығы (SIAC). 2000 жылдың тамызында құрылған "Scènes mitoyennes" ("Қосымша сахналар") мақсатына арналған коммуналдық бірлестік Камбре, Кодри, Эскудеврес және Невиль Сен-Реми коммуналарын біріктіреді және олармен мәдени саясатты үйлестіреді. "Murs mitoyens" ("Қосымша қабырғалар") SIVU 2006 жылдың 1 қаңтарынан бастап жұмыс істейді және штаб-пәтері Каудриде орналасқан. Оның міндеті – екі қаланың жоспарлау органдарын біліммен қамтамасыз ету. Камбрезис энергиясының қауымдастықаралық қауымдастығы (SIDEC), штаб-пәтері Невиль Сен-Ремиде орналасқан, округтің 111 коммунасын біріктіреді. Ол энергия таратудың мемлекеттік қызметін басқаруды ERDF-ке тапсырады және желілерді нығайту және жасыру жұмыстарын жүзеге асырады. Камбрезис аумақтық үйлесімділік схемасы (Камбрей агломерациясы арқылы). Жоғарғы Шельданы дамыту жөніндегі бірлескен қауымдастық (Камбрей агломерациясы арқылы). Камбрей 1971 жылы Моренчи коммунасымен біріктірілді.

Қала әкімдерінің тізімі

1945 жылдан бері Камбрайда үш қала әкімі болған. 1977 жылға дейін қала тұрғындары Рэймонд Гернес атты социалистік әкімді үнемі қайта сайлап келген. Одан кейін қала RPR немесе оған жақын UMP партиясынан шыққан әкімдермен басқарылды: 1992 жылға дейін Жак Лежендрен, содан кейін Франсуа Ксавье Вилен. Соңғысы 2002 жылдың 16 маусымында Норд облысының 18-ші сайлау округіне сайланды және 2007 және 2012 жылдары қайта сайланды. + Камбрай қаласының әкімдерінің тізімі Басталуы Аяқталуы Аты-жөні Партиясы Басқа мәліметтер 20 мамыр 1945 20 наурыз 1977 SFIO, кейін PSD Норд облысының депутаты (1958–1973) 20 наурыз 1977 Қазан 1992 Жак Лежендрен RPR Норд облысының депутаты (1973–1981), Министр, Сенатор 18 қазан 1992 Қазірге дейін Франсуа Ксавье Вилен RPR-мен байланысты, кейін UDI Норд облысының депутаты (2002–) 2014–2020 жылдарға қайта сайланды.

Сот және әкімшілік органдар

Камбрей 1709 жылдан бастап 1713 жылы Дуайға көшірілгенге дейін қысқа мерзімге Француз Фландриясы Парламентінің орны болды. Қазіргі кезде қала Дуай апелляциялық сотының құзыретінде. Бұл қалада Tribunal de grande instance (Франция) орналасқан, оның құзыреті ауданның шектерімен сәйкес келеді, сондай-ақ Tribunal d'instance және өндірістік сот та бар, олар қайта жаңартылған ғимаратта орналасқан. 2007 жылы басталған сот жүйесінің реформасы нәтижесінде қала коммерциялық сотын жоғалтты және Дуай сотымен біріктірілді.

Қоршаған орта саясаты

Қоршаған орта саясаты Камбрей агломерациясы қауымдастығының өкілеттігіне жатады.

Халықтың таралуы

Францияда Камбрейдің (15 жас және одан үлкен жұмыс істейтін белсенді халық) кәсіптер мен әлеуметтік-кәсіптік санаттар бойынша халық таралуы 2017 жылы менеджерлер мен жоғары интеллектуалды мамандардың француздық орташа көрсеткіштен (16,3%) төмен екенін (10,0%) көрсетті, ал керісінше, қол жұмыскерлерінің (28,3%, француздық орташа көрсеткіш 21,5%) және қызметкерлердің (30,2%, француздық орташа көрсеткіш 28,5%) үлесі біршама жоғары болды. Кәсіптік орта деңгейдегі мамандардың үлесі де төмен (22,8%, француздық орташа көрсеткіш 24,8%). Камбрейде фермерлердің үлесі табиғи түрде төмен (0,2%).

Мектептер

Қала Францияда он екі балабақшаны және Францияда он бір бастауыш мектепті басқарады. Департамент Францияда төрт колледжді басқарады: Жюль Ферри, Фенелон, Ламартин және Пол Дюез. Нор-Па-де-Кале аймағы Францияда төрт лицейді пайдаланады: Фенелон, сондай-ақ кәсіптік білім беретін Луиз де Беттиньи және Луи Блериот лицейлерін. Камбрейде жеке меншік мекеме – Сент-Люк кешені бар, ол 2009 жылдың қыркүйегінде біріктірілген үш бұрынғы жеке мектепті біріктіреді: Жанна д'Арк колледжі, Нотр-Дам де Грейс институты (жалпы және технологиялық білім беретін колледж және лицей) және Ла Сагресс кәсіптік лицейі.

Университет өмірі

Камбрейде Валенсиен және Эно-Камбрезис университетінің (UVHC) екі бөлімшесі және Лилль 2 университеті орналасқан. UVHC бөлімшесі он бір дипломдық бағдарламаны іске асырады, оларға DUT, IUP, Master Pro, кәсіби лицензиялар (оның ішінде "Мәдени шаралар мен мұраны насихаттау" және "Археология мамандықтары") және лицензиялар кіреді. Лилль 2 университетінің бөлімшесі "құқық" немесе "экономика және әлеуметтік басқару" бағытындағы лицензияны, сондай-ақ шағын және орта бизнесті басқару, жүк тасымалы және қауіпсіздік салалары бойынша үш кәсіби лицензия алуға дайындалады. Бұдан бөлек, католик білімі беріледі. Сен-Люк-де-Камбре және медбикелерді даярлау институты бар. Камбрейдің Көркемөнер мектебінің түлектерінің арасында Мари-Анн мен Людовик Беллеваль есімді екі адам бар, олар қазір Бриастрдегі Ламур диірменінің иелері және оны күтушілері.

Денсаулық

Камбрейдегі медициналық тығыздық аймақтық және ұлттық орташа көрсеткіштермен салыстырғанда жақсы деңгейде. Агломерация қауымдастығында 1000 тұрғынға 2,04 жалпы практика дәрігері (Норд-Па-де-Кале аймағы және Франция бойынша 1,65), ал 1000 тұрғынға 1,98 мамандандырылған дәрігер (аймақ бойынша 1,39, Франция бойынша 1,74) қарастырылған. Кедейлер мен науқастарды қабылдаған Сент-Жулиен ауруханасы 1070 жылы негізі салынған. Бүгінде ол қалалық театрға іргелес шағын ғимарат ретінде сақталған. Келесі ғасырларда тағы да бірнеше ауруханалар ашылды: мәйектілерге арналған Сент-Лазар ауруханасы, Charité ауруханасы, Сент-Жан ауруханасы, паломниктіктерді қарсы алған Сент-Жак-о-Буа ауруханасы, сондай-ақ 1752 жылы қарттар, сұраныштар мен әлеуметтен шеттесқандарды қабылдау үшін құрылған La Charité жалпы хосписі. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін заманауи аурухана салу жоспарланды. Камбрейдің орталық ауруханасы 770 төсек-орынға және 108 орынға ие. Онда 150 қызметкер және 1200 медициналық емес қызметкер жұмыс істейді. Үш қосымша ғимарат орта және ұзақ мерзімді емделуге, сондай-ақ 1982 жылы ашылған босандыру және 1983-1884 жылдары ашылған психиатриялық бөлімдерге арналған. 1967 жылы медбикелерді даярлайтын оқу орны ашылды. Қазіргі ғимараттың құрылысы 1959 жылы басталды, ал пациенттер 1966-1968 жылдар аралығында орналастырылды. 2007 жылы орталық аурухананы жаңғырту және кеңейту жұмыстары жүргізілді. 2010 жылғы "ең қауіпсіз ауруханалар" тізімінде Камбрейдің орталық ауруханасы ұлттық рейтингте 11-орынды иеленді. Камбрайда үш жеке клиника бар: Сент-Мари клиникасы, Сент-Рох клиникасы және Камбресис клиникасы.

Экономика

Камбрей – Камбрези сауда-өнеркәсіп палатасының орналасқан жері. 2007 жылдың сәуірінде ол Аррас сауда-өнеркәсіп палатасымен бірігуге шешім қабылдады, бірақ бұл шешім 2007 жылдың 4 қазанында Сауда-өнеркәсіп палаталарын бақылау министрлігі тарапынан күмәнді деп танылды. 2012 жылы жоспарланған Камбрай-Эпиной әуе базасының 103-ші базасының жабылуына байланысты, Камбрай және Камбрези 2010 жылдың 1 қаңтарынан бастап 2012 жылдың 31 желтоқсанына дейін "Қорғаныс құрылымын қайта құру аймағы" еркін экономикалық аймағына енгізілді, бұл кәсіпорындарға салық және әлеуметтік жарналардан жеңілдіктер алуға, жаңа кәсіпорындар құруға, орналасуға немесе дамытуға мүмкіндік береді.

Экономикалық тарих

Орта ғасырларда Камбрей өңірінің, негізінен дәнді дақылдар мен жүн өндіретін, ауыл шаруашылығы тауартұлпасы және тоқу орталығы (жаймалар, жүн, мата, зығыр, шифон) болды. Бұл екі қызмет ұзақ жылдар бойы сақталды. 13 ғасырдың соңында мата тоқу өндірісі төмендеді, бірақ оның орнына қаланың ерекшелігі – батист пайда болды, ол 17 ғасырда ең жоғары даму шағына жетті. Келесі ғасырда өндіріс азайды, алайда 1775 жылы Камбрей таңбасы қойылған 58 000 дана батист тігілді. Бірінші империя кезеңінде соғыстар мен британдық блокада салдарынан экономикалық белсенділік төмендеді. 19 ғасырда тоқыма өнеркәсібі қаланың басты саласы болып қала берді, 1848 жылы 2546 жұмысшы – ерлер, әйелдер және балалар жұмыс істеді. Батист Камбрейдің саудасының көп бөлігін құрады, сондай-ақ сабын мен тазартылған теңіз тұзы да сатылды. Тамақ өнеркәсібі дамыды: сыра зауыттары, цикорий өндірісі; «Бетезе де Камбрай» 1850 жылы Эскадуэвр қаласының аумағында ойлап табылды. Дегенмен, 1886 жылғы халық санауы бойынша өнеркәсіп 9 мыңнан астам адамды жұмыспен қамтыды, ал ауыл шаруашылығында ең көп дегенде 2000 адам еңбек етті. Қала көбінесе саудалық функциясын дамытты: 20 ғасырдың басында Камбрейдегі Франция Банкінің бөлімшесі Францияда 12-орында тұрды, Ницца мен Тулузадан озып кетті. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жаңадан құрылыс индустриясы дамыды. 1950 жылдан бастап жаңа кәсіпорындар ашылды: шешек, механика және ағаш өңдеу салалары бірнеше мың адамды жұмыспен қамтыды, ал дәстүрлі өндіріс – цикорий, шоколад, сыра зауыттары және тоқу – жоғалып кетті. 1970 жылдардағы экономикалық дағдарыс жұмыс орындарының жағдайын нашарлатты.

Перспективалар

Болашақтағы Сена-Шелда каналы, іске қосылуы 2016 жылға жоспарланған, бүгінде Камбрей қаласы мен аймағының экономикалық дамуының ең үміткер элементтерінің бірі болып табылады. Камбрейдің батысында орналасқан Маркионның көп түрлі көлік платформасы еуропалық логистика және тарату орталықтарын, сондай-ақ агроөнім өнеркәсібін орналастыру үшін қолданылуға тиіс.

Халықтың табысы және салық салу

2009 жылы Францияда бір шаруашылықтың орташа салыққа тартылатын табысы 15 302 евроны құрады, бұл Камбрай қаласын 50-ден астам шаруашылығы бар метрополиялық Францияның 31 604 коммунасының арасында 25 917-ші орынға қойды. 2008 жылы Камбрайдағы 263 салық төлеуші шаруашылық 1,665 миллион евро орташа көлеміндегі мүлік салығы бойынша 5 017 евро орташа салық сомасын төледі.

Медиа

"La Voix du Nord" аймақтық күнделігі жергілікті басылым шығарады. "L'Observateur du Cambrésis" – апта сайынғы жергілікті жаңалықтар мен хабарламалар жариялайтын басылым. "Le Cambrésien" қалалық газеті қаланың барлық пошта жәшіктеріне таратылады. Камбрей – Каудри қаласынан хабар тарату тікелей эфирде жүзеге асырылатын BLC радиосының қызмет көрсететін аймағына кіреді. Камбрей тұрғындары бірқатар ұлттық радиостанциялардан бөлек, "France Bleu Nord", "Chérie FM Cambrai" және "RFM Nord" бағдарламаларын тыңдай алады. Қала "France 3 Nord" телеарнасының және ұлттық цифрлық эфирлік телеарналардың (DTT) хабар тарату аймағында орналасқан. Сонымен қатар, "Oxygen TV" өңірлік телеарнасы, жергілікті ақпаратқа толыққанды арналған "Камбрайдың 100%" веб-телеарнасы да бар.

Дін

Камбрай тұрғындары католик, протестант және мұсылмандық құлшылық орындарына ие. Камбрей – 2008 жылдың 29 наурызынан бері Лилльге бағынышты католик архиепископтығының орталығы. Осыған дейін жағдай керісінше болды: Камбрей архиепископтығы метрополиялық архиепископтық болып, Лилль мен Аррас оған бағынышты еді. Камбрей архиепископтығы Камбрей, Валенсиен және Авесн-сюр-Хелп округтерін қамтиды. Камбрей деканаты 13 шіркеуді екі приходқа біріктіреді: Грейс анамыз және Сент-Васт-Сент-Гери. Баптисттер қауымында Франция реформаланған шіркеуінің приходы бар, сондай-ақ Евангелистік баптист шіркеуі де бар. Камбрейдегі Марокко мәдени-діни бірлестігі Эскаудендегі Аль-Мохссинин мешітін басқарады.

Спорт

Камбрайда жүзден астам клуб немесе спорттық бірлестік бар, оның ішінде Франция әйелдер хоккей чемпионатында ойнайтын командалар, сондай-ақ Камбрай волейбол командасы Лигада (2-ші дивизионда) өнер көрсетеді және бұл Камбрезистің жалғыз кәсіби клубы болып табылады. Мұнда алты спорт залы, екі жүзу бассейні бар, оның ішінде Либерти жүзу орталығы 2008 жылы қайта жаңартылып, қайта ашылды. 1581 және 1595 жылдар аралығында салынған Арсенал де Балагни 1967 жылы әскер тарапынан тасталып, кейіннен спорт залына, демалыс орталығына, хоккей стадионына, регби стадионына және көптеген футбол алаңдарына, соның ішінде АС Камбрайдың үй стадионы – Либерти стадионына айналдырылды. Камбрайда "Union Nautique de Cambrai" деген атпен ескек клубы бар. Бұл клуб Францияның ескек чемпионаттарына тұрақты түрде қатысады. 2000 жылдардың басында оның әйелдер командасының бір мүшесі Әлем чемпионатына қатысты. Осыдан кейін клуб, әсіресе жастардан құралған жаңа команда мүшелерінің негізінде жаңа циклді бастау кезеңіне кірді. Жыл сайын клуб Камбрейдегі регаталарға үй иесі болады, оған Солтүстік Франциядан келген клубтар 1000 метрлік қашықтықтағы спринттік жарыстарға жиналады. Бильон ойыны (қойын шашу ойыны) дәстүрлі түрде Камбре және Дуай аймақтарында ойналады. Камбрай 2004 жылғы "Тур де Франс" жарысының 4-ші кезеңіне және 2010 жылғы "Тур де Франс" жарысының 4-ші кезеңіне старт беру орны болды. Камбрай 2015 жылғы "Тур де Франс" жарысының 4-ші кезеңінің аяқталу орны болды, бұл кезең 7 шілдеде Сераингтен басталды. 2010 жылы L'Équipe газеті Камбрайды Лориент, Колмар, Антиб және Тарб қалаларымен бірге 20 000-нан астам тұрғыны бар Франциядағы ең спорттық бес қаланың қатарына қосты. "Спорт және мүмкіндігі шектеулі жандар" арнайы сыйлығы қалаға мүгедектердің спортпен айналысуына мүмкіндік жасағаны үшін берілді.

Француздық киім үлгілері

Қала мәдениетсіздік пен шектен тыс әдемілік орталығы болды.

Ескерткіштер мен ескерткіштер

Камбрейдің монументалды мұрасының көп бөлігі ғасырлар бойы жоғалып кетті. Алдымен, 1543 жылы Мон-де-Бёфте цитадель салу үшін Карл V готика стиліндегі Сент-Жерри аббатлығын бұзуға бұйрық берді. Француз революциясы кезінде қаланың барлық діни ғимараттары ұлттық мүлік ретінде сатылып, ескі соборды қоса алғанда, жойылды. Тек төрт шіркеу, қайта жаңғыртылған шатырлы үй, аурухана, ақыл-ой храмы және түрме ғана сақталды. 1894 жылдан бастап бекіністерді бұзу көптеген қақпалардың жоғалуына әкелді. Бірақ қаланың Эмуляция қоғамының араласуы арқасында кейбіреулері сақталды. Бірінші дүниежүзілік соғыс тағы да ауыр зардаптар келтірді, 1918 жылдың қыркүйегінде шегінетін кезде неміс әскері қала орталығын қиратты және өртеп жіберді. Барлығы 1214 ғимарат қирады, оның ішінде революциядан бұрын архитекторлар Жак Дени Антуан мен Николас Анри Жарден неоклассикалық стильде қайта тұрғызған қалалық әкімдік те болды. Содан кейін, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін 1944 жылдың сәуірінде, мамырда, шілдеде және 11 тамызға дейін Камбрей одақтастардың бомбалауына ұшырады. Ғимараттардың 55%-ы ауыр зақымдалып, 13%-ы толығымен қирады. Осы зор қирауға қарамастан, қала маңызды монументалды мұрасын сақтап қалды. Камбрей 1992 жылдан бері Өнер және Тарих қаласы болып табылады, бұл құрметті аталымды алғашқы болып Норд департаментінің қалаларының бірі иеленді.

Діни мұра

Грейс шіркеуінің біздің ханымы 1703 жылы аяқталды, сол кездегі классикалық стильде, Киелі қабір шіркеуінің аббаттық шіркеуі ретінде. Шіркеу 1794 жылдан бастап Француз төңкерісінің қайнаған кезеңінде Ақыл-ой ғибадатханасы ретінде сақталды. 12 ғасырдағы тамаша готикалық собор 1789 жылғы төңкерілгеннен кейін қиратылды. Қазіргі Фенелон алаңында бұрынғы ғимараттың ешқандай іздері жоқ. 1801 жылы епископ Луи Белмас бұрынғы аббат шіркеуін жаңа собор ретінде қабылдады. Апсидада мүсінші Давид д'Анжердің шедевр туындысы – Фенелонның монументалды қабірі және Антверпендік Гераертстің тоғыз «гризайлі» мен «Біздің ханым Грейс иконасы» бар жартылай трансепттер орналасқан. Үлкен орган 1897 жылы Иксель компаниясымен салынды. Бірінші дүниежүзілік соғыс оқиғаларынан кейін, орган жасаушы Огюст Конверс кеңейтілген қалпына келтіру жұмыстарын жүргізіп, аспапты 3670 құбырмен 49 тоқтауға жеткізді. Ғимарат 1906 жылдың 9 тамызында тарихи ескерткіштер тізіміне енгізілді. 1692 жылы аяқталған және көбінесе иезуиттер колледжінің шіркеуі деп аталатын Ұлы семинарияның шіркеуі, Францияда Парижден солтүстікке қарай барокко өнерінің бірегей мысалы болып табылады. 1794 жылы шіркеу жақын жердегі төңкерілген соттың түрмесі ретінде пайдаланылды және 1920 жылдың 30 сәуірінде тарихи ескерткіштер тізіміне енгізілді. 1919 жылдың 26 қарашасынан бері тізімде тұрған Сент-Жерри-де-Камбрей шіркеуі, Камбрей тумасы Гаспар Марси жасаған көп түсті мәрмәрдан жасалған керемет хор экранымен және Петер Пауль Рубенстің 1616 жылғы «Жерге қойылу» картинасымен безендірілген Камбрейдегі ең көне ескерткіштердің бірі болып табылады. 1867 жылы Мерклин жасаған үлкен орган 1978 жылы маңызды өзгерістерге ұшырады. Қазіргі аспапта 41 тоқтау бар. Бұл шіркеудің фасады мен шатыры 2011-2015 жылдар аралығында төрт жыл бойы қалпына келтіру жұмыстарынан өтті. Камбрейдегі басқа да ғимараттар тарихи ескерткіштер ретінде тізімде тұр немесе санатталған. Бұрынғы Камбрей реколектерінің монастыры 1943 жылдың 2 наурызынан бері тіркелген, ал Сент-Васт және Сент-Николас бегинаждері 1949 жылдан бері тарихи ескерткіштер ретінде санатталған.

The Our Lady of Grace Cathedral was completed in 1703, in the classical style of the time, as the abbey church of the Holy Sepulchre. The church survived the turbulence of the French Revolution as a Temple of Reason from 1794. The admirable Gothic Cathedral from the 12th century was destroyed in the aftermath the Revolution of 1789. There is no trace on the present Place Fénelon of the former building. Bishop Louis Belmas adopted the former abbey church as the new cathedral in 1801. The apse contains the monumental tomb of Fénelon, a masterpiece of the sculptor David d'Angers, and the semitransepts with l'Icône Notre Dame de Grâce [the Icon of Our Lady of Grace] and the nine reputed grisailles by Geeraerts of Antwerp. The grand organs were built by the house of of Ixelles in 1897. After the events of World War I, extensive restoration was undertaken by the organ builder Auguste Convers, who brought the current instrument to 49 stops with 3,670 pipes. The building was classified in the inventory of Historic Monuments on 9 August 1906. The Grand Seminary Chapel most commonly called the College of the Jesuits' Chapel, completed in 1692, is a unique example of Baroque art in France, to the north of Paris. The chapel served as a prison to the nearby Revolutionary Court in 1794, and it was classified in the inventory of Historic Monuments on 30 April 1920. The Église Saint Géry de Cambrai, a listed historical monument since 26 November 1919, is one of the oldest monuments of Cambrai. It contains a remarkable choir screen in polychromatic marble carved by the Cambrai native Gaspard Marsy as well as La mise au tombeauu by Peter Paul Rubens dating from 1616. The grand organs built in 1867 by Merklin were the subject of a significant transformation in 1978. The current instrument has 41 stops. This church has been the subject of a restoration of the frontage and roofing over a period of four years (2011–2015). Other buildings of Cambrai are also classified or listed as Historic Monuments. The former Convent of the Recollects of Cambrai has been registered since 2 March 1943, and the Béguinages Saint Vaast and Saint Nicolas have been classified as Historic Monuments since 1949.

Әскери мұра

Цитадель: 19 ғасырда бұзылса да, Карл V цитаделі қазірге дейін жер астындағы қарсы мина галереяларын сақтап келеді; 1932 жылғы 14 сәуірде тарихи ескерткіштер тізіміне енгізілген Корольдік қақпа мен көпір, екі күзетші үйі және 16 ғасырдан қалған арсеналмен қатар орналасқан. Кейінгі құрылыстардың ішінде дауы қоймасы, офицерлерге арналған жатақханалар және 19 ғасырдағы "оқтан қорғалған" казармалар да бар. Бұл 11 ғасырда салынған ежелгі бекінілген қамал. Көне заманда Шелда суларымен оқшауланған, ол мұнаралары мен қабырғаларын, әсіресе жер астындағы каналдарын сақтап қалды. Каналдарда тұтқындардың, Епископ графтың бұйрығымен қамауда болғандардың әуселегін көрсететін көптеген жазулар бар. Порт-де-Париж (Камбре) (14 ғасырдың соңы), Порт-Нотр-Дам (Камбре) (17 ғасыр) және Сент-Фиакр мұнарасы (немесе Сент-Фиакр), Каудрон (15 ғасырдың бірінші жартысы) және Арке мұнарасы (16 ғасыр) – орта ғасырлық қабырғалардың қалдықтары.

Азаматтық мұра

Камбрейдің қоңырау мұнарасы, бұрын Сент-Мартин шіркеуінің қоңырау мұнарасы. 15 ғасырда салынған ескерткіш 1550 жылы Камбрейдің қоңырау шалу мұнарасына айналды. 15 шілде 1965 жылы тарихи ескерткіштер тізіміне енгізілді, ал 2005 жылы Белгия мен Франциядағы қоңырау мұнараларының бөлігі ретінде ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне қосылды, оның архитектурасы және Еуропадағы қалалық биліктің тарихындағы маңыздылығы ескерілді. 1932 жылы жаңартылған қалалық әкімшілік ғимараты Гранд-Пласқа грек стиліндегі әсем фасадымен бет бұрады, оның үстінде қоңырау мұнарасы орналасқан. Мұнда екі қола қоңыраушы – алып және мавр типті – үлкен сағаттың үстіндегі үлкен қоңырауды соғып, уақытты хабарлайды: Мартин мен Мартин, қаланың қорғаушылары. Той залында фрескалар жиынтығы бар, оны қалау бойынша көруге болады. 18 ғасырға жататын Франквиль қонақ үйінде Камбрей мұражайының бай коллекциялары сақталған, ол 1994 жылы кеңейтіліп, жаңартылды. Қаланың 17 ғасырдың соңындағы рельефтік картасы қала бойынша маңызды экскурсиялардың бастапқы нүктесі болып табылады. Туристік бюроның кеңсесі болып табылатын «Испан үйі» (Maison Espagnole) 1595 жылға дейін сақталған, ол аймақтық стильдегі көшедегі жартылай ағаштан жасалған және шатырлы соңғы үй. 19 ғасырда оның фасадын әшекейлеген еменнен жасалған мүсіндер (химералар мен кариатидтер) күрделі қалпына келтіруден кейін бірінші қабатта қойылған. Ортағасырлық жертөлелерді аралауға болады. Бұл ғимарат 1920 жылғы 31 тамызда тарихи ескерткіштер тізіміне енгізілді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін салынған жабық базарда Ле-Аль базар күндері өтеді. Жер асты кеңістігі қаладағы ауруханаларда, Арас шайқасының (1917 жылғы сәуір-мамыр) және Камбрей шайқасының (1917 жылғы қараша-желтоқсан) соңында қаза тапқан әскерлердің денелерін қабылдау үшін ашылды. Зиратта қазіргі таңда 10 685 неміс, 192 орыс әскери тұтқындары мен алты румынның қабірлері бар. Камбрейдің шығыс әскери зиратын құрайтын екі бөлімде Британ империялық армиясының 501 сарбазының қабірлері орналасқан.

The Belfry of Cambrai, formerly the bell tower of the Church of Saint Martin. The monument, built in the 15th century, became a belfry of Cambrai in 1550. Classified in the inventory of historical monuments on 15 July 1965, in 2005 the belfry was inscribed on the UNESCO World Heritage List as part of the Belfries of Belgium and France site, in recognition of its architecture and importance to the history of municipal power in Europe. The city hall, renovated in 1932, opens onto the Grand'Place by a majestic Greek style façade, surmounted by a bell tower where two bronze bell ringers, giant and Moorish type, strike the hours on a big bell above the big clock: Martin and Martine, the protectors of the city. The marriage hall contains a series of frescoes and can be visited on request. The Hotel de Francqueville (18th century) houses the rich collections of the Museum of Cambrai, considerably enlarged and renovated in 1994. The relief map of the city, as it was at the end of the 17th century, is the starting point for essential guided tours of the city. The Maison Espagnole [Spanish House], headquarters of the Tourist Office, dates from 1595 and is the last house which is half timbered and gabled on regional style street. Oak sculptures (chimeras and caryatids) which adorned its façade in the 19th century are exposed on the first floor inside after undergoing a serious restoration. One can visit its medieval cellars. This building has been classified in the inventory of historical monuments on 31 August 1920. The covered market, built after World War II, is home to lively Les Halles market days. The subterranean space The cemetery was opened to accommodate the bodies of soldiers who died in hospitals in the city, including at the end of the Battle of Arras (April–May 1917) and the Battle of Cambrai (November–December 1917). The cemetery currently has 10,685 German graves, as well as those of 192 Russian prisoners of war and six Romanians. Two spaces, forming the Cambrai East Military Cemetery, contain the graves of 501 soldiers of the British Imperial Army.

Қоршаған орта мұрасы

Камбрай "Гүлді қала" атағына ие, оны Франциядағы Гүлді қалалар мен ауылдардың ұлттық кеңесі қалалар мен ауылдардың гүлдік байқауында үш гүлмен марапаттады. Қазіргі қоғамдық бақ 19 ғасырдан бастау алады, сол кезде гигиенаны жақсарту үшін қала ортасында жасыл кеңістіктер құрылып, бекіністермен ұсталған жерлер босатылды. Бұл бақ үш бөлек, бірақ бірімен-бірі байланысты бөліктерге бөлінген, және ол V Карл тұсында салынған цитадельді қоршаған ескі бекіністер орнында орналасқан: ландшафт сәулетшісі Жан Пьер Барилет Дешамп жобалаған "гүл бақшасы" 1852 және 1865 жылдар аралығында салынды. Бастапқыда осы бақ ғана жоспарланған еді, бірақ сол кездегі префекттің талабымен 1864 жылы кеңейтілді. Одан кейін "ағылшын стилінде" жобаланған "Monstrelet бағы" қосылды. Ол осылай аталуына себеп – Камбрейдің провисты және орта ғасырлардың шежірешісі болған Энгерран де Монстреледің мүсінінің осында орналасқандығы. 1876 жылы Андре де Баралл жобасы бойынша оркестр орталығы орнатылды. 19 ғасырдың басында салынған "үңгірлер бағы" 100 гектардан астам аумақты алып жатыр. "Үңгірлер" сарқырамамен әсемделген, бұл бақтың ең басты тартымдылығы болды және осы бөлігіне ат берді. Олар 1906 жылы аяқталды және 2010 жылы қайта жаңарту күтіп тұр. Бұл бақтар, әсіресе олардың мүсіндері, екі дүниежүзілік соғыс кезінде зардап шекті. 1972 жылы бақтың ортасында, сол атпен аталатын "Пале де Гротт" (Үңгірлер сарайы) деп аталатын заманауи зал салынды, онда көрмелер, жәрмеңкелер мен концерттер өтеді. Камбрейдің жасыл кеңістіктерін толықтыратын бірнеше алаңдар мен бақтар бар: 1861 жылы Барилет Дешамп жобасы бойынша ежелгі мегаполис орнында салынған және 1864 жылы су тасқынымен безендірілген Фенелон алаңы, 1911 жылдан бері бар Марселин Бертелло алаңы. Ол сол жылы салынған Сельс сарайының қабырғаларының түбінде орналасқан. Аркетс мұнарасының бірі 1954 жылы салынды. Ағаштар мен гүлдермен көмкерілген даңғылдар мен бульварлар Камбрайды "жасыл" қалаға айналдырады.

Cambrai has the label "Floral City" with three flowers awarded by the National Council of Floral Cities and Villages of France in the Floral Competition of Cities and Villages. The current public garden dates from the 19th century, which saw the creation of green spaces in the middle to encourage hygienics and which were liberated in addition to the areas occupied by the fortifications. This garden, divided into three distinct but contiguous parts, is located on the site of the old fortifications that surrounded the citadel built under Charles V:

The "flower garden", designed by the landscape architect Jean Pierre Barillet Deschamps, was established between 1852 and 1865 on This garden was originally the only one planned but, at the insistence of the prefect of the time, it was increased to in 1864. The "Monstrelet Garden" designed "in English", was soon added to the previous. It is so called because it houses a statue of Enguerrand de Monstrelet, chronicler of the Middle Ages who was the Provost of Cambrai. In 1876, the bandstand was erected, built on the plans of André de Baralle. The "garden of caves", built in the early 19th century, carries a total area of more than The "caves", decorated with a waterfall, were the main attraction and gave their name to this part of the garden. They were completed in 1906 and in 2010 are awaiting rehabilitation. These gardens, and in particular their statues, were damaged by the two world wars. In 1972, a modern hall, named as the Palais des Grottes [Mansion of Caves] and hosting exhibitions, trade fairs and concerts, was built in the middle of the garden of the same name. A few other squares or gardens complement the green spaces of Cambrai: Fenelon Square, established in 1861 to the designs of Barillet Deschamps on the site of the ancient metropolis and decorated in 1864 with a water fountain, that of the Place Marcelin Berthelot, which dates from 1911. This is at the foot of the walls of the Château de Selles, dating from the same year. The one of the Arquets tower dates from 1954. The avenues and boulevards planted with trees and flowers to complete make Cambrai a "green" city.

Мәдени мұра

Камбредегі Бәдікөнер мұражайы 1847 жылы революциялық тәркілемелерді көрсету үшін ашылды, 1893 жылдан бері 18 ғасырлық үйдің ішінде, Франквиль үйінде орналасқан. 1994 жылы жаңартылған мұражай үш бөлімнен тұрады (археология, бейнелеу өнері және Камбре мұрасы), олардың ең маңыздысы – өнер бөлімі. Онда 17 ғасырға жататын фламанд және голланд суреттері, сондай-ақ 19 және 20 ғасырлардағы француз суретшілерінің туындылары бар. Жақындағы сыйлық мұражайға 20 ғасырдың екінші жартысына қатысты геометриялық абстракциялар жинағын қосуға мүмкіндік берді. Діни өнердің епархиялық мұражайы 1975 жылы жұртшылыққа жабылғанына қарамастан, ресми түрде «Musée de France» атауын сақтап келеді. Бұл жеке мұражай епархия басқаруында, ол коллекцияларды қайта ашудың жолдарын іздеп жатыр. Бұл коллекциядағы заттар уақытша көрмелерге берілуі мүмкін, оларға Камбре қаласының археологиялық қазбаларынан алынған заттар, сәулет элементтері, мүсіндер, суреттер, зергерлік бұйымдар және діни киім-кешектер кіреді. Мұражай тарихы 1926 жылы Камбре архиепископы Жан Артур Шолле діни тарих және қасиетті өнер жөніндегі комиссия құрғанда басталды. Сирилл Тельез канон хатшы болып тағайындалды. 1958 жылы епархияның көптеген діни заттары жиналды, ал Тельез Францияда ашылған алғашқы діни өнер мұражайы – епархиялық мұражайға негіз салды. Мұражай бұрынғы Ұлы семинарияның капелласында орналасқан. Камбре театры 1924 жылы сәулетші тарапынан бірінші дүниежүзілік соғыста қираған 16 ғасырлық капелланың орнында салынды. Капелла 25 жыл бойын тастамалы күйде тұрғаннан кейін, 1999 жылы оны қайта жаңарту жұмыстары басталды. Жаңартылған театр 2003 жылы ашылды. Бұл 700 орындық итальяндық театр, онда «Жұмақтас сахналар» (Scènes mitoyennes) бірлестігі мен «Жастар фестивалі» (Festival Juventus) сияқты әртүрлі қойылымдар өтеді. Қалалық бақта орналасқан «Үңгірлер сарайы» (Palais des grottes) – 1500 адамға арналған үлкен көп мақсатты зал, онда концерттер (оның ішінде…), жәрмеңкелер немесе көрмелер өткізіледі. Оның ерекше шатыр пішіні – гиперболалық параболоид (немесе «сая»), 1974 жылы сол кездегі озық технологиялармен салынды және 20 ғасыр сәулетінің бетонды үлгісін көрсетеді. Медиатеке – бұл қалалық кітапхана, ол ерекше мәртебеге ие: оның 956 қолжазбадан тұратын бай ескі қоры бар, ең көнесі 7 ғасырға дейін жетеді. Бұл қор революциялық кезеңдегі тәркілемелерден бастап, қаладағы маңызды діни қауымдастықтар мен аймақтың эмигранттарынан алынған заттармен толықтырылды. Кейіннен бұл қор сыйлықтармен, мұрагерлік қалдырулармен және сатып алынулармен байытылды. 1975 жылы ол «медиатеке» атауын алған алғашқы мекемелердің бірі болды. Медиатеке төрт бөлімге бөлінген: жастарға, ересектерге, кітапханаға, жергілікті тарихқа және ескі кітаптарға арналған бөлімдер. Камбредің ұлттық музыка және драма өнері мектебі 2007 жылы аймақтық мәртебелі консерватория атағын алды.

The Musée des Beaux Arts de Cambrai opened in 1847 to present revolutionary seizures, has been installed since 1893 in a mansion of the 18th century, the Hotel de Francqueville. Renovated in 1994, it has three departments (archaeology, fine arts and heritage of Cambrai) on of which the most important is that of art. It presents Flemish and Dutch paintings from the 17th century and French artists of the 19th and 20th century. A recent donation also allowed it to present a collection of geometric abstractions of the second half of the 20th century. The Diocesan Museum of Sacred Art still officially retains its label "Musée de France", although it was closed to the public in 1975. This private museum is managed by the diocese, which is looking for ways to reopen the collections to the public. The items of this collection may be the subject of loans for temporary exhibitions and include objects from the archaeological excavations of the city of Cambrai, architectural elements, sculpture, paintings, pieces of jewellery and liturgical ornaments. This museum's history began in 1926 when Monseignor Jean Arthur Chollet, Archbishop of Cambrai, established a commission of religious history and sacred art aimed to inventory and preserve the archives and movable heritage of the diocese. Canon Cyrille Thelliez became secretary. In 1958, many religious objects from the diocese were gathered together and Thelliez founded the Diocesan Museum, the first religious art museum opened in France. The museum was installed in the former chapel of the Grand Seminary. The Théâtre de Cambrai was built in 1924 by the architect , on the site of a chapel of the 16th century which was destroyed during World War I. The chapel had been abandoned for 25 years when its rehabilitation was undertaken in 1999. The renovated theatre was inaugurated in 2003. It is an Italian theatre of 700 seats which hosts various performances, including those of the Scènes mitoyennes [Adjoining Stages] association and the Festival Juventus. The Palais des grottes [Mansion of Caves] situated in the public garden, is a large multi purpose hall with a capacity of 1,500 people and which can accommodate concerts, (including the ), fairs or exhibitions. Its remarkable roof shape, formed of a hyperbolic paraboloid (or "saddle"), was built in 1974 by then advanced techniques and demonstrates a concrete form of architecture in the 20th century. The media library is a classified municipal library: It has an important old fonds, with 956 manuscripts, the oldest dating back to the 7th century, from the confiscations made during the revolutionary era to religious communities, very important in the city, and emigrants of the region. This fonds was subsequently enriched by gifts, bequests and purchases. In 1975, it was one of the first institutions to adopt the title of "media library". It is divided into four services: Youth, adults, library and local history and old books. Cambrai has a national school of music and dramatic arts which obtained the Conservatoire à rayonnement départemental label in 2007.

Асханалық ерекшеліктер

Камбрайдың ең танымал екі гастрономиялық ерекшелігі – дәстүрлі түрде ұнтақталған бұзау етінен жасалған сорпа (Еуропалық ережелерге сәйкес, ақылсыз сиыр ауруы оқиғасынан кейін 2015 жылға дейін тыйым салынған), оның гастрономиялық қоғамы аймақтағы ең өкілділердің бірі, және Францияның ең танымал тәттілерінің бірі – жағымды балғамен қапталған «Беттизе де Камбрай». Камбрай гастрономиясы басқа, көбінесе аз танымал ерекшеліктерді де қамтиды: қарын, құрмамен бауыр паштеті, жүзіммен қоян, пюреленген бұршақпен құмырсқаның сорпасы, сондай-ақ, дөңгелектелген шөптермен дайындалған қаймақ, «Том де Камбрай» сауда белгісімен тіркелген ірімшік, тіпті печеньелер мен «pain crotté» [лақтырылған нан] (француз тостысының бір түрі).

Әскери өмір

1711–1712 жылдары, Испания мұрагерлік соғысы кезінде, Руссильон полкі мен Корольдік Комтуя полкі Камбрейде казармаларын орналастырды. XIX ғасырдың соңынан бастап Камбрейде екі әскери бөлім дислокацияланды. 1-ші жаяу әскер полкі 1870 жылдан 1914 жылға дейін Камбрейде орналасқан, ол Бельгияға аттанғаннан кейін 1919 жылы қайта оралды. Ол цитадель мен Ренел казармаларында бөлінді. 1940 жылы ол тағы да Бельгияға жіберілді, 1942 жылы бос аймақта таратылып, Камбрейге қайтып оралмады. 4-ші Куирасье полкі 1889 жылы Камбрейге келді және Мортье гарнизоны болып табылады. Бұл полк Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңында таратылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Мортье гарнизоны №2 іріктеу орталығына берілді, ол қазірде таратылған. 2012 жылға дейін Камбрей-Эпинуа 103-ші әуе базасы "Рене Мушотт" қаланың жанында орналасқан, ол 1953 жылы құрылды және 1952 жылы құрылған 01.012 "Камбрезис" истребитель эскадрильясы, 02.012 "Пикардия" және 03.012 "Корнуолл" [Корнуолл], сондай-ақ жер-әуе қорғанысы эскадрильясының базасы болды.