Гавайи: 1966 жылғы фильм

Кіріспе

1966 жылғы фильм

«Гавай» – Джордж Рой Хилл режиссерлік еткен 1966 жылғы американдық эпикалық драмалық фильм. Ол Джеймс А. Миченердің 1959 жылғы аттас романы негізінде түсірілген. Фильм 1820 жылдары Йель университетінің дінтану студентінің (Макс фон Сидоу) және оның жаңа әйелінің (Жули Эндрюс) Гавай аралдарында кальвинист миссионері болу туралы оқиғасын баяндайды. «Гавай» Массачусетс штатының Стурбридж қаласындағы Ескі Стурбридж ауылында, сондай-ақ Гавай аралдарындағы Кауаи және Оаху аралдарында түсірілді. Фильм 1966 жылдың 10 қазанында кең экрандарға шықты. Фильмге сын-пикирлер әртүрлі болды, бірақ ол кассада сәтті болды. «Гавай» 39-шы «Оскар» сыйлықтарына жеті номинация ие болды, оның ішінде «Екінші жолдағы актриса» номинациясы (Жоселин Лагард үшін).

Сюжет

1819 жылы ханзада Кеоки Канакоа Йель діни мектебіне христиан дінін Гавайи аралдарына жеткізуді сұрайды. Жаңа ғана тағайындалған пастор Абнер Хейл еріктілердің қатарында, бірақ барлық миссионерлер үйленген болуы керек. Дәрігер Торн оны жас немересі Джеруша Бромлимен таныстырады. Джеруша теңізші капитан Рафер Хоксвортқа ғашық, бірақ ол теңізде болып, оны ұмытқан сияқты. Абнер мен Джеруша үйленіп, Мауи аралының Лахаина қаласына кетеді, онда Кеоки ата-анасы мен әпкесімен қайта қосылады. Миссионерлер арал тұрғындарының «күнәлі» жолдарына таңғалады. Жарымжалаңаш қыздар теңізшілермен қарым-қатынас жасайды, ал жергілікті тұрғындар Гавайи құдайларына табынады. Содан гөрі, Кеокидің әкесі Келоло – Кеокидің анасы Малама Канакоаның күйеуі де, биологиялық ағасы да болып шығады. Малама Канакоа – Алиʻи Нуи (басшы), оны жергілікті тұрғындар «қасиетті тұлға» деп есептейді. Инцест – патшалық әулеттің таза қанды болуын сақтау үшін жасалады, ал Кеоки әпкесі Ноэланиге үйленуі керек, ол бір күні Алиʻи Нуи болады. Бірақ Кеоки, христиан пасторы болуға дайын тұрғандықтан, мұны қабылдамайды, отбасында шиеленіс тудырады. Хейлдер шөптен жасалған шатырда тұрып, шіркеу салуға жұмыс істейді. Джеруша жергілікті тұрғындарға көмектеседі және бетінде туылғаннан бері дақ бар сәбиді құтқарып алып, деформацияланған немесе мүсіндері бұзылған сәбилерді суға батыруды тоқтатуға тырысады. Ауыр босанудан кейін Джеруша алғашқы баласын, Миха атты ұлын дүниеге әкеледі. Абнер алғашқы нағыз христианға айналған Илики атты жас гавайлық қызды шомылдыру рәсімінен өткізеді, оны Хейлдерге қызметші ретінде берген. Малама христиан дінін үйренуге келіседі, бірақ Келолоны қууға тура келсе, оған қарсы тұрады. Хейлдердің тілегімен Малама теңізшілерге кешкі сағатта сыртқа шығуға тыйым салады және оларға арал қыздарымен араласуға рұқсат бермейді. Теңізшілер наразылық білдіріп, көтеріліс шығарады, оны балық аулау сапарында тоқтаған капитан Хоксворт бастайды. Хоксворт Джерушаның Лахайнада екенін және ол Маламаның шектеулерді енгізуіне себеп болған пастор Хейлге үйленгенін біледі, сондықтан оны жек көреді. Теңізшілер шіркеуді жартылай өртеп жібереді, бірақ гавайлықтар оны құтқаруға көмектеседі, содан кейін теңізшілерді кемелеріне дейін қуады. Хоксворт Абнердің Джерушаға үйленгеніне қастықпен, Иликиді аралдан өзімен алып кетуге көндіреді. Абнер оны қайтарып алуға тырысқанда, теңізге лақтырып жібереді. Абнерді теңізде акула шауып, мүгедек қалдырады. Өлім төсегінде жатқан Малама христиан дініне шомылдырылып, Келолодан күйеуі ретінде бас тартады. Жергілікті тұрғындар болжағандай, Алиʻи Нуи қайтыс болғаннан кейін, қатты дауыл соғып, шіркеуді қиратады. Кеоки христиан дінінен бас тартып, туған дініне оралады, себебі Абнер оның ақ нәсілді болмағандықтан пастор бола алмайтынын айтады. Ноэлани жаңа Алиʻи Нуи болады. Абнер Кеоки мен Ноэланидің үйленгенін және Маламаның өз халқының игілігі үшін ғана христиан болғанын біледі. Ноэлани мен Кеокидің сәбиі қорқынышты деформациямен дүниеге келеді. Абнер Джерушаның баласын құтқару туралы өтінішіне құлақ аспайды, өйткені ол мұны Құдайдың жазасы деп санайды. Кеоки баланы суға батырып өлтіреді. Қызылшаның таралуы жергілікті тұрғындарды құртады, жүздеген адам, соның ішінде Құдайдан бас тартқан Кеоки де көз жұмады. Жылдар бойы тым көп жұмыс істеу және бала туу Джерушаны әлсіретіп, ерте қайтыс болуына себеп болады. Джерушаны жоғалтқаннан кейін Абнер гавайлықтарды көбірек жақсы көреді және қорғайды. Ол оларға қосылып, ақ түсті қоныстанушылар мен плантация иелерінің жерді көбірек иеленуіне кедергі жасайды. Басқа пасторлар жерді иеленуге және пайда табуға дауыс бергенде, Абнер оларға қарсы шығып, Коннектикуттағы шіркеуге қайта тағайындалады. Ол Гавайиден кетуден бас тартады және үш баласын Жаңа Англиядағы Бромли отбасына жібереді. Абнер шатырына оралғанда, оның көмекшісі болғысы келетін жас гавайлық жігіт күтіп тұр. Ол жас жігіттің көп жыл бұрын судан құтқарылған, беті бұзылған сәби екенін білгенде қатты қуанады.

In 1819, Prince Keoki Kanakoa appeals to the Yale Divinity School to bring Christianity to the Islands of Hawaii. Newly ordained minister Reverend Abner Hale is among those who volunteer, but all missionaries must be married. Reverend Dr. Thorn introduces him to his young niece, Jerusha Bromley. Jerusha is in love with Captain Rafer Hoxworth, a whaler away at sea who has apparently forgotten her. Abner and Jerusha marry and go to Lahaina, Maui, where Keoki is reunited with his parents and sister. The missionaries are shocked by what is considered the islanders' sinful ways. Half naked girls have sex with sailors, and the natives worship Hawaiian idols. Worse, Keoki's father, Kelolo, is both the husband and biological brother of Keoki's mother Malama Kanakoa, the Aliʻi Nui (ruler) whom the natives consider a "sacred person". Incest is believed to maintain a pure royal bloodline, and Keoki is expected to marry his sister, Noelani, who will one day become the Ali'i Nui. However, Keoki, waiting to be ordained a Christian minister, rejects this, creating discord within his family. The Hales live in a grass hut and work to build a church. Jerusha helps the natives and tries to end the practice of drowning disfigured or deformed infants after rescuing an infant with a facial birthmark. After a difficult labor, Jerusha gives birth to her first child, a son named Micah. Abner baptizes his first convert, a young Hawaiian girl named Iliki who was given to the Hales as a servant. Malama agrees to learn about Christianity but resists being converted because she would have to send away Kelolo. At the Hales' urging, Malama enacts a curfew for sailors and forbids them fraternizing with island girls. The sailors riot in protest, led by Captain Hoxworth, who has made a stop on his whaling voyage. Hoxworth discovers Jerusha is in Lahaina and married to Reverend Hale, whom he despises for inspiring Malama to impose the restrictions. The sailors partially torch the church, but the Hawaiians help save it, then chase the sailors back to their ships. As retaliation against Abner for marrying Jerusha, Hoxworth entices Iliki to leave the island with him. He tosses Abner overboard when he tries to retrieve her. Abner is attacked by a shark in the sea, leaving him permanently lame. Malama, on her deathbed, agrees to be baptized a Christian and renounce Kelolo as her husband. As the natives foretold, upon an Ali'i Nui's death, a strong gale blows and destroys the church. Keoki disavows Christianity and returns to his native religion after Abner reveals that he will never be ordained because he is not white. Noelani becomes the new Ali'i Nui. Abner discovers that Keoki and Noelani have married and Malama only became a Christian for her people’s good. Noelani and Keoki's baby is born horribly deformed. Abner refuses Jerusha's plea to save the infant, believing it is God's punishment. Keoki drowns the child. A measles outbreak decimates the native population, killing hundreds, including Keoki, who dies renouncing God. Years of overworking and childbearing have weakened Jerusha, resulting in her early death. After losing Jerusha, Abner becomes more loving and protective of the Hawaiians. He joins them to curtail white settlers and plantation owners from taking more land. When the other ministers vote to own and profit from the land, Abner opposes them and is reassigned to a parish in Connecticut. He refuses to leave Hawaii and sends his three children to the Bromley family in New England. Returning to his hut, Abner finds a young Hawaiian man waiting who wishes to be his assistant. He is overjoyed upon realizing the young man is the disfigured baby Jerusha saved from being drowned many years before.

Өндіріс

Фильм кітаптың үшінші тарауынан (жеті тараудың ішінде) алынған, «Қыжырлық фермасынан» деп аталатын тараудан. Романның үшінші тарауы мен фильм арасында айырмашылықтар бар, мысалы, Абнер Лахайнаға келген кезде-ақ ақсақ болған, көтерілістер Малама аралда заңдарды енгізбес бұрын басталған, Урания Хьюлетттің қиын босануы Джерушаға ауыстырылған, Рафер кейіпкері романда ертерек (миссионерлер Гавайиге келгенге дейін) таныстырылған, сыбызғының дауысы романдағыдан гөрі хаотикалық болған (бірнеше кит аулау кемелері батып кеткен) және Маламаның жерленгенінен кейін бір күні болған, сондай-ақ фильмге кірмеген маңызды көріністер (Рафердің Лахайнаны бомбалауы және Форт пен Миссия үйіне келтірген зақым) бар. Малама рөліне полинезиялық әйел қажет болғандықтан, продюсерлер рөлге туған таитилік әйелді шақырып алды. Француз тілінде сөйлейтін Джоселин ЛаГард бұрын актерлікпен айналыспаған және ағылшын тілін білмеген; алайда, оның экрандық сынағында күшті бейнесі байқалды, сондықтан продюсерлер оған кейіпкердің сөздерін дұрыс айту үшін фонетикалық жаттығулар жасауға тренер шақырды. Барлық жұлдызды құрамнан ЛаГард ғана «Оскар» сыйлығына ұсынылып, «Алтын глобус» сыйлығын жеңіп алды. Бұл фильмде Бетти Мидлер, Джон Каллум және болашақ «Оскар» иегері Джин Хакман да ерте экранда пайда болды. Бастапқыда фильмді Фред Зиннеман режиссерлемек болған, ал басты рөлдерге Одри Хепберн мен Алек Гиннесті шақыруды жоспарлаған. Бірақ Зиннеман фильм түсірілімінен бірнеше жыл бұрын «United Artists» компаниясымен келіспеушілікке ұшырап, Англияға «Барлық маусым үшін адам» фильміне жұмыс істеуге кетіп қалды. Кейін режиссер Джордж Рой Хиллден фильмде жұмыс істеуді сұрады, ол келісімін берді, және бұл фильм оның режиссерлік еткен жалғыз эпикалық туындысы болды. Басты рөлдерге кастинг жасау үшін Мэри Поппинс фильміндегі басты кейіпкер рөлінен кейін танымал болған Джули Эндрюс 1964 жылдың желтоқсанында, ал Макс фон Сидоу мен Ричард Харрис 1965 жылдың ақпан және наурыз айларында келісім шарттарына қол қойды. Фильмде Макс фон Сидоутың нағыз ұлдары Хенрик фон Сидоу мен Клас фон Сидоу да әртүрлі жастағы Мика рөлін сомдады. Фильм Гавайи штатының Оаху аралындағы әртүрлі жерлерде түсірілді. Лахайнаның 1820 жылдардағы нақты көшірмесі Макуа жағажайында және Макуа аңғарында салынды. Гавайидегі түсірілім орындарына қарамастан, фильмде қолданылған көптеген реквизиттер Мексикадан, Тайваньнан, Ирландиядан, Гонконгтан, Жапониядан және Филиппиндерден әкелінді. Басты түсірілім 1965 жылдың сәуір айында Нью-Гэмпшир штатының Уолпол қаласында және Хейл фермасындағы сахналар үшін Олд Стурбридж ауылында басталды (интерьерлер жеті апта бойы Голливудтағы студияларда, Йель колледжінде және «Тетис» кемесінде түсірілді). Содан кейін маусым айында Гавайидегі Оаху аралына барды. Оахудағы түсірілім ауа райының нашарлығына және цунами туралы ескертулерге байланысты қиындыққа тап болды, бұл бюджеттің 10 миллион доллардан асып кетуіне себеп болды; осыған қарамастан, продюсер Уолтер Мириш Хиллді режиссерліктен шеттетуді және Артур Хиллерді шақыруды жоспарлады. Полинезиялық актерлар наразылық білдіріп, басқа режиссермен жұмыс істеуден бас тартқандықтан, Хилл қайтадан жұмысқа алынды. Басты түсірілім 1965 жылдың қараша айында аяқталды. Эндрюс бүкіл әлемде ең жоғары гонорар алды, континенттік Еуропада Сидоудың келісім шартында бірінші және бірдей атаулы рольде болуы талап етілгеннен басқа.

The film was based on the book's third chapter (out of seven), entitled From the Farm of Bitterness, which covered the settlement of the island kingdom by its first American missionaries. There are some differences between the novel's third chapter and the film, such as Abner, who was already lame when the time they landed in Lahaina, the riots had already started before Malama enforces laws in the Island, Urania Hewlett's difficult childbirth was changed into Jerusha's, Rafer's character was introduced earlier in the novel (before the missionaries landed in Hawaii), the whistling wind scene was more chaotic in the novel than in the film (several whaling ships sank) and occurred the day after Malama's funeral, and other key scenes (such as Rafer bombarding Lahaina and damaging the Fort and the Mission House) were omitted for the film. Needing a Polynesian female for the key role of Malama, the Alii Nui, the producers hired a native Tahitian for the role. French speaking Jocelyne LaGarde had never acted before and could not speak English; however, her screen test showed a powerful presence, and the producers hired a coach to train her phonetically to handle the character's dialogue. Of the all star cast, LaGarde would be the only one to earn an Academy Award nomination and the only one to win a Golden Globe Award. Making early screen appearances in this film were Bette Midler, John Cullum, and future Oscar winner Gene Hackman. Originally, it was to be directed by Fred Zinnemann, and intending to cast Audrey Hepburn and Alec Guinness as leads. But Zinnemann had fought with United Artists a few years before the film was made and left the production to go to England, to work on A Man for All Seasons. Director George Roy Hill was subsequently asked to work on the film, which he agreed to do, and the film became the only epic he directed. To cast the lead roles, Julie Andrews, fresh from her role as the titular character in Mary Poppins, signed in December 1964 while Max Von Sydow and Richard Harris on February and March 1965 respectively. The film would also feature appearances from Henrik von Sydow and Claes von Sydow, the real sons of star Max von Sydow, who play Abner's son Micah at different ages. The film was filmed in various locations throughout Oahu in the state of Hawaii, the perfect replica of Lahaina during the 1820s is built on Makua Beach and the surrounding Makua Valley. Despite the Hawaiian setting and filming locations, a significant portion of the props used in the film were imported from Mexico, Taiwan, Ireland, Hong Kong, Japan, and the Philippines. Principal Photography began in April 1965, on Location in Old Sturbridge Village for scenes set in Walpole, New Hampshire and the Hales' farm (Interiors were filmed in Hollywood soundstages for seven weeks, along with scenes set in Yale College and on board the Thetis). Then on location in the island of Oahu in Hawaii in June. Location filming in Oahu bogged down with heavy rain and tidal wave alerts, which caused the budget to balloon to over $10 million; despite this Producer Walter Mirisch sacked Hill as director, and intended to hire Arthur Hiller as director. Polynesian extras protested and refused to work with another director, so Hill was hired back. Principal Photography ended in November 1965. Andrews received top billing around the world except in continental Europe, where Sydow's contract stipulated that he receive first and same line billing.

Шығару

Гавайидің премьерасы Нью-Йорктегі Демилл театрында 1966 жылдың 10 қазанында болды. Сол күні Лос-Анджелестегі Египет театрында да көрсетілім басталды. Келесі аптада Гонолулуды қоса алған тағы бес қалаға, ал одан кейін тағы үш қалаға таратылды.

Түрлі нұсқалардың болуы

Фильм бастапқыда 189 минутқа созылды (аувертура, антракт, интермедия және шығу музыкасы қосылғанда). Бұл роуд-шоу нұсқасы VHS және LaserDisc форматтарында ең жақсы сападағы материалдардан шығарылды. Көрерменге арналған нұсқасы үшін, United Artists оны кейіннен 161 минутқа қысқартты, және осы нұсқа MGM Home Video-дан 2005 жылы шыққан DVD-де көрсетілді (DVD үшін жарамды ең жақсы материалдар жалпы таратқанынан алынғандықтан). Екі нұсқасы да Turner Classic Movies және This TV Network телеарналарында көрсетілді. 2015 жылдың 9 қазанында Twilight Time Movies үй кинотеатры форумында 2016 жылдың 19 қаңтарында «Гавайи» (сондай-ақ «Гавайиліктер») фильмінің Blu-ray нұсқасын шығаратынын хабарлады. «Гавайиліктер» келесі айда, 2016 жылдың 9 ақпанында жарық көреді. «Гавайи» Blu-ray дискісінде ұзын және қысқа нұсқалары бар, бірақ ұзын, түпнұсқа нұсқасы стандартты ажыратымдылықта және анаморфты кең экранды форматта емес.

Сыни қабылдау

Фильмге сыншылар пікірі әртүрлі болды. The New York Times газетінің Винсент Канби жазғандай, «театрдан шыққанда адам қатты әсерленбейді, керісінше, қатты шаршап қалады – бұрқұс пен теңіз көрінісінің, салтанат пен обаның, барлығы да үлкен экранға керемет De Luxe түстерімен кең штрихтармен салынған, бірақ кейде көзді алаңдататын көріністердің тізімінен кейін». Los Angeles Times газетінің Филип К. Шойері фильмнің үш сағаттық ұзақтығына қарамастан, фильм жасаушылар «Миченердің эпикалық романын бейімдеу үшін өте аз мүмкіндік бергенін», бірақ «Гавайи» 1966 жылдың ең керемет Голливуд фильмдерінің бірі болады деп жазды. Time журналы «Бір мәдениеттің өлімі мен екіншісінің тууы туралы бейнелеудің орнына, ол [Джордж Рой Хилл] бір адам мен оның миссиясы туралы әңгімемен шектелді. Көрермен көбінесе үлкен экранда өте кішкентай фильм көріп отырғанын сезінеді және белдігіне ауырлық сезініп, неге 2,25-тен 4,25 долларға дейін жоғары баға төлеп, 3,5 сағаттық әңгімені көруге мәжбүрмін деп ойлайды, оны екі сағатта да айтуға болар еді». The Washington Post газетінің Ричард Л. Коу Абнер мен Джеруша арасындағы махаббатты «сенуге қиын, әдеттегідей» деп тапты және Макс фон Сидоу «басты рөл туралы түсінігін «Қазіргі Американың тамыры» курсынан тез оқып білгендей» құрғандай көрінеді деп жазды. Брендан Гилл The New Yorker журналында оны «мүмкін, ең үлкен мағынасыз фильм, немесе ең мағынасыз үлкен фильм» деп атады. Ұзындығына және жоғары амбициялы көрінісіне қарамастан, онда драмалық көрініске тұрарлық бірде-бір оқиға жоқ». The Monthly Film Bulletin «ақылды және сауатты» сценарийді және «барлық актерлердің терең сезімтал ойынын» мақтады, бірақ үзілістен кейін «қызығушылықтың айқын төмендеуін» байқады, өйткені Малама қайтыс болғаннан кейін «Жерушадан басқа қосылатын ешкім қалмады. Нағыз драма аяқталды, ал түрлі-түсті жергілікті тойдың көркемдігі көңілдің жоқтығын толтырмайды». Фильм Rotten Tomatoes сайтында 9 рецензияға негізделген 67% рейтингке ие.

The film's critical response was mixed. Vincent Canby of The New York Times wrote that "one comes out the theater not so much moved as numbed — by the cavalcade of conventional if sometimes eyepopping scenes of storm and seascape, of pomp and pestilence, all laid out in large strokes of brilliant De Luxe color on the huge Panavision screen." Philip K. Scheuer of the Los Angeles Times wrote that even at three hours in length, the filmmakers "still haven't given themselves enough leeway" to adapt Michener's epic novel, but Hawaii' will still be one of the outstanding Hollywood pictures of 1966." Time magazine felt that "Instead of portraying the death of one culture and the birth of another, he [George Roy Hill] has restricted himself to the story of one man and his ministry. The spectator is rather too frequently allowed to feel that he is watching a rather small film on a very large screen and to wonder, with a mounting sense of lumbar crisis, why he must pay advanced prices $2.25 to $4.25) for the privilege of sitting through a 3 1/2 hour story that could have been told just as well in two." Richard L. Coe of The Washington Post found the romance between Abner and Jerusha "more trite than credible" and wrote that Max von Sydow "seems to have based his concept of the leading role on a quick course in Roots of Modern America." Brendan Gill of The New Yorker called it "perhaps the biggest empty movie, or the emptiest big movie, ever made. Despite its length and its look of being extremely ambitious, it contains scarcely a single action worth dramatizing." The Monthly Film Bulletin praised the "intelligent and literate" script and "deeply felt performances from the whole cast," but felt "a distinct slackening of interest" after the intermission, as once Malama dies "there is little left except for Jerusha to join her. The real drama is over, and a colorful local wedding hardly compensates for the lack of tension." The film holds a score of 67% on Rotten Tomatoes based on 9 reviews.

Кассалық жинақ

10 қалаға тарағаннан кейін, «Гавайи» АҚШ прокаттарында бірінші орынға шықты. Алғашқы жеті апта ішінде ол 1 545 688 доллар табыс етті.