Кіріспе

1945 жылдың тамызынан бері қоғамдық ортаға енгеннен бастап, ядролық қарулар және олардың салдары халық мәдениетінде жиі кездесетін тақырыпқа айналды, тіпті салқын соғыс жылдары көбінесе "атомдық дәуір" деп аталады.

Ядролық қарудың суреттері

Хиросима мен Нагасакиге атом бомбаларының тасталғандығы "атом дәуірін" бастады, ал Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін жарияланған бомбаланған қалалардың көңіл көншітпейтін суреттері жаңа қарудың күші мен құлпытас символына айналды (бірінші суреттер қашықтықтан түсірілгенін және адам денелерін көрсетпегенін атап өткен жөн – мұндай суреттер кейінірек ғана жарияланды). Ядролық жарылыстың алғашқы суреттері – Тринити сынағынан алынған жарылыс – от шартына бағытталған; ал кейінгі суреттерде көбінесе одан кейін пайда болған саңырауқұлақ бұлтына назар аударылды. 1940 жылдардың соңында АҚШ 1950 жылдарға дейін жалғасқан ядролық сынақтарды жүйелі түрде жүргізу бағдарламасын бастады (Совет Одағы да осылай істеді), саңырауқұлақ бұлты қарудың символы ретінде пайдаланды. Ядролық қарудың өзінің суреттері (нақты корпус) 1960 жылға дейін жарияланбады, тіпті олар Жапонияға тасталған "Fat Man" және "Little Boy" қаруларының макеттері ғана еді – жақында жасалған, күштірек қарулар емес. Термоядролық қарудың жұмыс істеу принципінің схемалары кем дегенде 1969 жылдан бері кем дегенде екі энциклопедиялық мақалада қол жетімді болды, ал инерттік шектеудегі термоядролық синтез туралы ашық әдебиеттер термоядролық қарудың "екінші" және "аралық" сатыларының қалай жұмыс істейтінін байыпты көрсетеді. Алайда, ядролық қаруды жасаудың құпиясы барлық ірі державалар мен бірнеше кіші мемлекеттер бұл құпияны тәуелсіз түрде әзірлегеннен немесе ұрлағаннан кейін ұзақ уақыт бойы ең қатты сақталған құпия болып келді. АҚШ Энергетика министрлігінің "1946 жылдан қазіргі уақытқа дейінгі шектеулі деректерді жіктеу туралы шешімдері" құжатын оқып, АҚШ-тың ядролық қару технологиясындағы шетелдік прогреске қатысты білімін анықтауға болады (бірақ 1970 жылдардың соңында ядролық қарудың таралуына қатысты алаңдаушылық күшейгеннен кейін кейбір ядролық қару дизайны туралы деректер қайта жіктелді). Алайда екі даулы жарияланым бұл үнсіздікті бұзып, АҚШ пен одақтас ядролық қару қауымдастығының көптеген өкілдерін алаңдатты. Бұрынғы ядролық қару дизайнері Теодор Тейлор журналист Джон Макфиге террористердің ешқандай құпия ақпаратты пайдаланбай, жұмыс істейтін ядролық қаруды қалай жасауға болатынын түсіндірді, ол бұл ақпаратты 1974 жылы ең көп сатылған "Байлау энергиясының қисығы" кітабында жариялады. 1979 жылы АҚШ Энергетика министрлігі Говард Морландтың "Прогрессив" журналында термоядролық және ядролық қарулардың дизайны туралы ақпаратты егжей-тегжейлі баяндаған мақаласын жариялауын тоқтату үшін сотқа жүгінді. Морланд ядролық қару компоненттерін өндірумен айналысатын бірнеше DoE мердігер зауыттарының лауазымды тұлғаларымен сөйлесіп, ақпаратты жинады. Морландтың куәлігімен ядролық қару дизайнері Рей Киддер өз мақаласында қайталанған ақпараттың бірнеше ашық әдебиет көздерін анықтады. Морланд пен "Прогрессив" сотты жеңіп алды, ал Морланд мақала, сот және техникалық қосымша туралы журналистік зерттеулерін сипаттайтын кітап жариялады. Ол өзінің "Жарылған құпия" кітабында термоядролық қаруды жобалау туралы түпнұсқа мақаласындағы қателіктерді "түзетті". Морландтың кітабындағы тұжырымдамалар термоядролық қарудың ішкі жұмысын сипаттаған басқа да танымал аудиторияларда кеңінен танылған. 1950 жылдары көптеген елдер ядролық соғыс жағдайында халыққа көмек көрсету үшін үлкен азаматтық қорғаныс бағдарламаларын жасады. Бұл әдетте АҚШ-тың "Батқа мен қақпақ" фильмі сияқты танымал БАҚ арқылы танымал болған, жауын-шашыннан қорғалатын баспаналарға эвакуациялау жаттығуларын қамтиды. Бұл жаттығулар, қорқынышты бос көшелер мен ядролық бомбадан мектеп партасының астында жасырудың суреттері кейінірек мұндай қарулар тудырған қайтпас және жалпы тағдырдың символына айналды. Кейбір американдықтар ауланың артқы жағында жарылыс қоршауларын салды, олар тікелей соққыдан аз қорғаныш береді, бірақ бірнеше күн немесе апта бойы желдің соққан жауын-шашыннан сақтайды (Швейцария, ядролық қаруды ешқашан сатып алмаса да, Пәкістаннан немесе Солтүстік Кореядан бұрын оны жасауға технологиялық жағынан жетілгенімен, өз халқының көпшілігін ядролық соғыстан қорғайтын ядролық жарылыс қоршауларын салды). 1950 жылдары сутекті бомбалар жасалып, әсіресе 1954 жылы АҚШ-тың кеңінен жарияланған Castle Bravo сынақ апатынан кейін ядролық жауын-шашын кең аумаққа таралып, кем дегенде бір жапон балықшысының өліміне әкелді. "Шектелген" немесе "өмір сүруге болатын" ядролық соғыс идеясы одан әрі кеңінен тарады, ядролық соғыс барлық өркениеттің мүмкін болатын дереу аяқталуы деген қабылдаумен алмастырылды: шындығында, ядролық державалардың ресми стратегиясы Өзара кепілді жойылды деп аталды. Ядролық қару апокалипсиспен синоним болды, және бұл символ баспасөз бостандығына ие ұлттардың мәдениетінде жаңғырық тауып, кеңінен таралды. Бірнеше танымал романдар – мысалы, "Ах, Вавилон" және "Жағада" – ядролық соғыстың салдарынан кейінгі оқиғаларды бейнеледі. Бірнеше ғылыми-фантастикалық романдар, мысалы "Лейбовицке қанаты", ұзақ мерзімді салдарларын зерттеді. Стэнли Кубриктің "Доктор Стрэнджлав или: Как я перестал бояться и полюбил бомбу" фильмі ядролық соғысты бастауға болатын оқиғалар мен ойлауды сатиралық түрде бейнеледі. Ядролық қару сонымен қатар бейбітшілік ұйымдарының басты нысаналарының бірі болып табылады. CND (Ядролық қаруды жою кампаниясы) "Бомбаға" қарсы күрескен негізгі ұйымдардың бірі болды. Оның символы, "N" (ядролық) және "D" (демилитаризация) сөздерінің семафорлық белгілерінің комбинациясы, бейбітшілік иконасы ретінде қазіргі заманғы мәдениетке енді. Үндістандық фильмдердің шектеулі саны ядролық қарулар мен технологияны бейнелейді, және олар көбінесе ядролық қаруларды, әсіресе мемлекеттік емес актілерде, жағымсыз жарықтан көрсетеді. Хоми Вадияның 1947 жылғы "Атом бомбасы" фильмі, ядролық технологияға қатысты алғашқы үнді фильмдерінің бірі, ядролық қару сынағының әсерінен күшейген физикалық күшке ие адам туралы. Үнді фильмдері мемлекеттік емес актілер мен ядролық қаруларды қамтиды, оларға Дипак Бахридің 1977 жылғы "Агент Винод" және Срирам Рагхаванның 2012 жылғы осы аттас фильмі, Раджашекхардың 1986 жылғы "Викрам" фильмі, Шекар Капурдың 1987 жылғы "Мырза Индия" фильмі, Мехул Кумардың 1993 жылғы "Тиранга" фильмі, Анил Шарманың 2003 жылғы "Батыр: Шпионның махаббатының тарихы" фильмі, Кунал Кохлидің 2006 жылғы "Фаана" фильмі және Али Аббас Зафардың 2017 жылғы "Тигра Зинда Хай" фильмі кіреді. Үнді фильмдері ядролық қаруды қамтиды, оларға Парто Сен Гуптаның 2004 жылғы "Хава Аней Дей" фильмі, Үндістан мен Пәкістан арасындағы болашақ ядролық соғыс туралы және Абхишек Шарманың 2018 жылғы "Парману: Покхранның тарихы" фильмі – Үндістандағы ядролық тарихқа қатысты алғашқы фильм кіреді. "Sacred Games" үнділік Netflix сериалы, осы аттас романға негізделген, Мумбайда жарылғысы келетін апокалиптикалық культтың ядролық бомбаны алуын қамтиды.