Канададағы трагедия: Конкордия университетіндегі оқ жарып, 4 құрбан болған оқиға. Фабрикант ісі, қару бақылау және университеттік қауіпсіздік тақырыбы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Беларусьтік профессор және жаппай атушы
Belarusian professor and mass shooter
Валерий Иосифович Фабрикант (Валерий Иосифович Фабрикант, ; 1940 жылдың 28 қаңтарында туған) – Канаданың Квебек штатындағы Монреаль қаласындағы Конкордия университетінің механикалық инженерия пәнінің бұрынғы доценті. 1992 жылдың 24 тамызында университетте жылдар бойы наразылық тудырғаннан кейін ол төрт әріптесін атып өлтіріп, бір қызметкерді жарақаттады. Оның ісі қаруды бақылау және университеттердің қиын қызметкерлерді қалай басқаруы керек деген мәселелер бойынша көптеген зерттеулер мен пікірталастарды тудырды. 1994 жылы университет Қаруды бақылау коалициясымен бірлесіп, Канадада жекеменшік қолға ұсталатын тапаншаларды тыйым салу туралы петицияға 200 000-нан астам қол жинады. Кован есебінде университет Фабрикантпен айналысқанда тым "белгісіз" және "баяу" болды деп сынға алынғаннан кейін, 1995 жылы олар "Құқықтар мен жауапкершілік кодексін" және кейіннен 1997 жылы қабылданған "Әдеп кодексін" енгізу үшін кеңесші тағайындады. Ол көптеген сот процестерін бастағаннан кейін, 2000 жылы Квебек Жоғарғы соты оны талапкерлікпен айналысатын адам деп жариялады.
Valery Iosifovich Fabrikant (Валерий Иосифович Фабрикант, , ; born 28 January 1940) is a former associate professor of mechanical engineering at Concordia University in Montreal, Quebec, Canada. On 24 August 1992, after years of increasingly disruptive behaviour at the university, he shot and killed four colleagues and wounded one staff member. His case stimulated much research and debate about gun control, and how universities should manage difficult employees. By 1994, the university gathered over 200,000 signatures with the Coalition for Gun Control on a petition to ban the private ownership of handguns in Canada. After the Cowan Report criticized the university for being too "vague" and "slow" in dealing with Fabrikant, in 1995 they appointed an advisor to implement a "Code of Rights & Responsibilities", and later a "Code of Ethics", adopted in 1997, After he filed numerous court proceedings, the Quebec Superior Court declared him a vexatious litigant, in 2000.
Өмірбаян
Беларусьде (сол кездегі Кеңес Одағы) туған Фабрикант 1979 жылы Канадаға эмиграциялады. Ол өзін саяси диссидент деп мәлімдесе де, Montreal Gazette газетінің журналистері кейіннен оның бұрынғы КСРО-дағы көптеген қызметтерінен тәртіпсіз мінез-құлқы үшін босатылғанын анықтады. Фабрикант 1980 жылы Конкордия университетінде жұмысқа орналасты, онда ол бастапқыда шектеулі грант қаражатымен ғылыми көмекші болып жұмыс істеді. Бірнеше жылдан кейін ол факультеттік қаржыландыруға кіретін академиялық лауазымдарға көтерілді. Ол студенттерге дәріс беріп, тәуелсіз зерттеулер жүргізді, бірақ студенттер, қызметкерлер және оқытушылар оның мінез-құлқындағы проблемалар туралы, "жағымсыздықтан төзбеушілікке" дейін, шағымданып айтты. Фабрикант өзін жоғарылату үшін шенеуніктерден қорқытып ақпарат жинауға тырысты, шенеуніктерді және әріптестерін қорқытты және барлық проблемалары үшін басқаларды кінәлады. Ол өзінің лауазымға ие болмауына және жұмысынан босатуға тырысқандары үшін әріптестерін айыптады. 1991 жылдың соңынан бастап 1992 жылға дейін бірнеше ай бойы күшейе берген айыптаулардың нәтижесінде, ол университетті өздері қатыспаған ғылыми еңбектерде авторлардың бірі ретінде көрсетілуіне төзімділік танытуда деп айыптады. 1992 жылы көптеген университет қызметкерлеріне қарсы электрондық пошта кампаниясы кезінде Фабрикант сотқа жүгініп, 1980-ші жылдары жазған ғылыми еңбектерінен бірнеше әріптестерінің есімдерін алып тастауға тырысты. Бұл іс 2007 жылдың қараша айына дейін аяқталмады, сол кезде Квебек Жоғарғы Сотының судьясы Николь Морно оны Квебек Азаматтық Іс Жүргізу Кодексінің ережелеріне сәйкес, негізсіз немесе негізсіз деп табылған істерді қарауға арналған бап бойынша жапты. Кейіннен іс қайта ашылып, 2011 жылдың наурыз айында толығымен жабылды.
Born in Belarus (then in the Soviet Union), Fabrikant emigrated to Canada in 1979. Although he claimed to be a political dissident, journalists from the Montreal Gazette later found that he had been dismissed from numerous positions in the USSR because of disruptive behaviour. Fabrikant was hired at Concordia University in 1980, where he worked first as a research assistant under limited grant money. After several years, he was promoted to academic positions included in departmental funding. He taught students and conducted independent research, despite students, staff and faculty having reported behavioural problems ranging from "undesirable to intolerable". Fabrikant attempted to collect information to blackmail officials into promoting him, threatened officials and colleagues and blamed others for all of his problems. He blamed his peers for his being denied tenure and for seeking to have his employment terminated. Over several months of escalating charges from late 1991 into 1992, he accused the university of tolerating the practice of academics being listed as co authors on papers to which they had not contributed. In 1992, in the midst of an email campaign against numerous university officials, Fabrikant went to court to try to have the names of several colleagues removed from research papers he had written in the 1980s. That case would not be concluded until November 2007, when Quebec Superior Court Judge Nicole Morneau dismissed it under a provision of the Quebec Code of Civil Procedure designed to treat cases found to be frivolous or unfounded. It was later reopened, and eventually dismissed for good in March 2011.
Атыс
1992 жылдың тамызында Фабрикант соттың шешіміне бағынбағаны үшін айыпталды. Бұған қоса, ол университеттің көптеген қызметкерлеріне қарсы электрондық пошта арқылы науқан жүргізді. Ол түрмеде өлімінен қорқатынын айтты. 1992 жылдың 24 тамызында Фабрикант жасырын қару-жарақ пен оқ-дәрілерін алып, университеттің Инженерлік факультетіне барды, онда Генри Ф. Холл ғимаратының тоғызыншы қабатында атыс ашты. Ол факультет меңгерушісі Фойвос Зиогас және профессорлар Мэтью Дуглас, Майкл Хогбен және Жан Сэйберді өлтірді. Департамент штатының хатшысы Элизабет Хорвудты жаралады. Фойвос Зиогас денесіндегі оқтың секіруінен салдарынан алған ауыр ішкі жарақаттан бір ай комада жатып қайтыс болды.
By August 1992, Fabrikant faced a contempt of court charge due to his behaviour during his suit. In addition, he had been conducting an email campaign against numerous members of the university. He claimed fears of being killed in jail. On 24 August 1992, Fabrikant took concealed weapons and ammunition with him to the Engineering Department of the university, where he went on a shooting spree on the ninth floor of the Henry F. Hall Building. He killed Department Chair Phoivos Ziogas and professors Matthew Douglass, Michael Hogben and Jaan Saber. He wounded Elizabeth Horwood, a departmental staff secretary. Phoivos Ziogas lived for a month in a coma before he died of massive internal injuries from the bullet ricocheting within his body.
Сот және психиатриялық бағалау
Фабрикант өзінің бес айлық сот процесінде өзін-өзі қорғады, осы процесте он заңгерді жұмыстан босатты. Оның сөзінше, өлтірілгендер "өзін-өзі қорғау" мақсатымен әрекет еткен, себебі факультет мүшелері "оған жүрек ұстамасын тудыруға тырысқан". Сот барысында ол өзін Маунт-Кэшел балалар үйіндегі зәбір көрген жетімдермен салыстырды. Бірнеше апта бойы оның ерекше мінез-құлқына куә болған судья сот отырысын тоқтатты және Фабриканттың сотқа қатысуға қабілеттілігін анықтау үшін тыңдау өткізді. Бір айлық сараптан кейін, сотқа тағайындалған екі психиатр оның сотқа қатысуға лайықты екенін, бірақ "ауыр параноид және жауыртқыш" екенін анықтады. Судья Фабриканттың сот залындағы спектакльдерін тоқтатып, істі қазылар алдына жіберді. Маңызды фактілер даусыз болғандықтан, қазылар Фабрикантты бірінші дәрежелі кісі өлтіргені үшін кінәлі деп тапты және сот оны өмір бойына бас бостандығынан айырды. Екі психиатр оның пайдасына шешім қабылдағанына қарамастан, Фабрикант олардың өзін қорлағанын ойлады. Луи Морисетттің айтуынша, Фабрикант онымен кездесуді сұраған. Морисетт Монреальдегі Филипп Пинель институтында, психикалық аурулармен айналысатын мекемеде жұмыс істеді және сот психиатриясы саласында мамандық танытқан. Фабрикант сот процесі кезінде бірнеше күн осы жерде өткізді. Морисетт Фабрикантпен бірнеше күн бойы бірнеше сағат сөйлесті. "Фабрикант екі психиатрдың оған қатысты пікірін сотта жоққа шығаруға және психологияның ғылыми негізі жоқ екенін, ештеңені дәлелдей алмайтынын дәлелдеуге менің көмегімді сұрады". Морисетт сот тағайындаған екі психиатрдың қорытындысымен келіспеді. "Мырза Фабрикант, менің ойымша, қарапайым жеке тұлғаның бұзылуынан ғана емес, оны дәрі-дәрмекпен емдеуге болады, бірақ ол әрқашан одан бас тартты". "Жүрек ұстамасынан туындаған асқынулардан зардап шеккен адамдардың сот процесін жиі кешіктіреміз. Менің ойымша, Фабрикант сотқа қатысуға лайық емес". Конкордия университеті екі тәуелсіз сараптама тапсырды. Бұл университет стипендиялық талаптарды қарағаннан кейін жасалды. Университет Канаданың ғылыми-зерттеуді қаржыландыру агенттіктері сияқты әкімшілік процедураларын және ғылыми этика жөніндегі нұсқауларын жақсартты. Фабриканттың факультетіндегі зерттеулерді тексеру Фабриканттың грант қаражатын дұрыс пайдаланбағаны туралы кейбір мәлімдемелерінің фактілерге сәйкес екенін, бірақ ол университетке қарсы шабуылға түскенге дейін әріптестерінің жұмысына қарсылық білдірмегенін көрсетті. Университет қызметкерлері мен Фабрикант арасындағы қарым-қатынасты кадрлар менеджменті тұрғысынан зерткен Кованның есебінде: "Оған (Фабрикантқа) тікелей қатысты ескертулер мен шектеулер (егер олар болған жағдайда) тым жұмсақ, тым беймазмұн немесе (соңында) тым баяу және ойластырылмаған болды". Табиғи ғылымдар және инженериялық зерттеулер кеңесі Фабриканттың қаржыны дұрыс пайдаланбағаны туралы айыптаған үш академиктің зерттеу шоттарын тоқтатып қойды. Екеуі уақытша жұмыстан босатылды, ал біреуі ерте зейнетке шықты. Біреуі зерттеу профессоры ретінде қайта жұмысқа алынды. Университет қаржылық жауапкершілік пен ғылыми адалдықты реттейтін жаңа ережелерді қабылдады, бұл 1992 жылғы тамыздағы оқиғалар кезінде жүріп жатқан жақсартулар еді. Ішкі аудит функциясы да қайта құрылды. 1995 жылы университет "Құқықтар мен міндеттер кодексін" қабылдады және кодекске кеңесші тағайындады. Ол университет мүшелерінің мінез-құлқының стандарттарын белгіледі. Жаңа этика кодексі бойынша қосымша жұмыстар жүргізілді, нәтижесінде 1995 жылы "Этика кодексі: этикалық әрекеттерге арналған нұсқаулар" кодексінің ішінара нұсқасы қабылданды. 1997 жылы толық нұсқасы қабылданды. Фабрикант - Usenet пайдаланушысы, ол жаңалықтар топтарында, әсіресе can.general және can.politics, сондай-ақ оның веб-сайтында белсенді. Олардың барлығында сот процесінің стенограммалары және оқиғалар туралы оның нұсқасы бар. Ол өзін кінәсіз құрбан деп санайды. Түрмеден ол өзінің ісін веб-сайт және басқа да бұқаралық ақпарат құралдары арқылы қорғау үшін байланыс шектеулерін айналып өтуге тырысты. 2000 жылға дейін ол сот жүйесіне көптеген сот процесін қозғады, сонда Квебек Жоғарғы соты оны "жағымсыз сотталушы" деп жариялады. 2007 жылы сот оның бұл мәртебені жою туралы өтінішін қабылдамады. Фабрикант университет кампусында шабуыл жасағандықтан және қоғам жұмыс орындарындағы зорлық-зомбылықтың өсуіне куә болғандықтан, бұл жағдай кеңінен зерттелді. Кейінгі талдаулар "Фабрикант жиі әлеуетті зорлық-зомбылықты көрсететін классикалық мінез-құлық ескерту белгілерін көрсетті" деген қорытындыға келді. Университет оны жұмысқа алған үш жыл ішінде Фабрикант "қиын, талас-тартысқа бейім және болжамсыз адам - және өзінің мінез-құлқына шектеу қоймаған адам" репутациясын қалыптастырды.
Fabrikant represented himself at his five month long trial, after firing ten lawyers in the process. His claim was that the murders were done in "self defence" because members of the faculty were "trying to give [him] a heart attack". During the trial, he compared himself to the abused orphans in the Mount Cashel Orphanage. After several weeks of observing his eccentric behaviour, the judge suspended the proceedings to conduct a hearing into Fabrikant's mental fitness to stand trial. After a month's review, the two court appointed psychiatrists found him fit to stand trial, although "severely paranoid and hostile". The judge ended Fabrikant's performances in the courtroom and sent the case to the jury. With the essential facts not in doubt, they found Fabrikant guilty of first degree murder, and the court sentenced him to life imprisonment. Despite two psychiatrists ruling in his favour, Fabrikant thought that he was insulted by them. According to Louis Morissette, Fabrikant asked to meet with him. Morissette worked at the Institut Philippe Pinel de Montréal, an institution for the mentally disturbed, and specialized in legal psychiatry. Fabrikant spent several days there during his trial. Morissette spent several hours over a few days with Fabrikant. "Fabrikant wanted my help to counter argue the two psychiatrists' opinion on him in court, and to help him argue that psychology has no scientific basis and proves nothing." Morissette disagreed with the conclusions of the two psychiatrists appointed by the court. "Mr. Fabrikant suffers, in my opinion, from more than a simple personality disorder, [ ] he could be treated by pharmaceutical products, a treatment he always refused." "We often push the trial dates of people who suffer from complications because of heart attacks. In my opinion, Fabrikant is not fit to stand trial." Concordia University commissioned two independent inquiries into events surrounding the murders. This followed a university review of scholarship guidelines. The university improved its administrative procedures and research ethics guidelines, as did Canada's research funding agencies. An investigation of faculty research in Fabrikant's department revealed that, while some of Fabrikant's claims about mismanagement of grants funds were factually correct, he did not challenge colleagues' work until he was well into his attacks against the university. The Cowan report, which studied the interactions between university officials and Fabrikant from a personnel management perspective, found that "The warnings and strictures placed upon him [Fabrikant] which directly related to his behaviour, (when they existed at all), were too mild, too vague, or (finally) too slow and ponderous." The Natural Sciences and Engineering Research Council froze the research accounts of the three academics whom Fabrikant had accused of mismanaging funds. Two were temporarily suspended and one took an early retirement. One was re hired as a research professor. The university adopted new rules governing financial accountability and scientific integrity, improvements already in process at the time of the August 1992 events. The Internal Audit function was also restructured. In 1995, the university adopted "The Code of Rights & Responsibilities" and named an advisor on the code. It set out standards of conduct for all members of the university. Further work was done on a new code of ethics, resulting in adoption in 1995 of a partial version of "The Code of Ethics: Guidelines for Ethical Actions". In 1997, the full version was adopted. Fabrikant is a Usenet user known for posting in newsgroups, particularly can. general and can. politics, as well as on his website. All contain trial transcripts and his version of events. He has claimed to be the innocent victim of a conspiracy. From prison, he has managed to circumvent restrictions on his communications to argue his case through a website and other media. He filed numerous legal proceedings with the court system until 2000, when the Quebec Superior Court declared him a vexatious litigant. The court dismissed his bid to clear that status in 2007. In part because Fabrikant carried out his assault on a university campus, and societies have witnessed rising workplace violence, the case has been extensively studied. Later analysis concluded that "Fabrikant often displayed classic behavioural warning signs indicating potential violence". Within three years of the university's hiring him, Fabrikant had established a reputation of being "a difficult, argumentative and unpredictable individual – and one who seemed to set no limits on his own behaviour".
Шығармалары
Бірнеше автор оның бұрынғы жұмыстарын жоғары бағалаған.
A number of authors have praised his previous works.