Кіріспе

Мартхандам – Тамил Наду штатының Каньякумари ауданындағы Кужитурай муниципалитетінде, Ұлттық тас жолдың (NH 47) ар жағында орналасқан маңызды сауда орталығы. Бұрын Тодуветти (Мартандам базарының тағы бір атауы) деп аталған бұл аймақ, 1956 жылдың 1 қарашасында Тамил Наду штатына қосылған Каньякумари ауданының бір бөлігі болды. Мартандам аудандағы екінші ірі қала. Оның аты Траванкордың негізін қалаушы және билеушісі Анижам Тирунал Мартханда Варманың есімімен байланысты. Мартандам бал, қажу жаңғағын өңдеу, резеңке және қолмен тігілген ою-өрнектермен әйгілі. Бұл аймақ Тамил Надудың ең құнарлы жерлерінің бірі болып саналады, мұнда көптеген өсімдіктер өседі және оған өзен жақын орналасқан. Сонымен қатар, Кераламен шекаралас жатқандықтан, бұл маңызды сауда орталығы болып табылады.

Тарих

Читарал джайнистік ескерткіштері – кішкентай төбеде орналасқан 9 ғасырдағы джайнистік оқу орталығының қираған қалдықтары. Ол Тиртанкаралар мен оларға қызмет ететін құдайлардың жартасқа қашалған мүсіндері бар үңгірімен әйгілі, мүсіндердің ішкі және сыртқы жағы 9 ғасырға дейін сақталған. Жартасқа жасалған рельефтік мүсіндердің арасында Дхармадеви құдайының бейнесі де бар. Бұл аймақтағы джайнистік ықпал патша Махендраварман I (610-640) тұсында пайда болды. Оңтүстік бөлім, немесе 1921 жылға дейін Падманабхапурам бөлімі, ал 1921 жылдан 1949 жылға дейін Тривендрум бөлімі – Траванкор княздығының әкімшілік бөлімдерінің бірі болды. Оған Ағастысурам, Ераниел, Калкулам, Товалаи және Вилаванкодтың бес талуы кірді және оны Британдық Үндістандағы аудан әкіміне тең Диван Пеишкар дәрежелі мемлекеттік қызметкер басқарды. Оңтүстік бөлімінде басым түрінде тамил тілінде сөйлейтін халық тұрды, ал қалған үш бөлімде малаялам тілінде сөйлейтін халық басым болды. 1920 жылы көршілес Тривендрум да Оңтүстік бөлімімен біріктірілді. 1949 жылы Траванкор княздығы таратылып, Оңтүстік бөлімі Траванкор-Кочин штатының құрамына енді. 1956 жылы 1956 жылғы Штаттарды қайта ұйымдастыру заңына сәйкес Оңтүстік бөлімнің тамил тілді талулары Мадрас штатына берілді және қазіргі Тамил Надудың Каньякумари ауданын құрады. Бұрынғы Тривендрум бөлімінің малаялам тілінде сөйлейтін талулары Кераланың Тхируванантапурам ауданына кіреді. Оңтүстік бөлімінің бас штабы Падманабхапурамда орналасқан.

География

Бұл Тамил Надудың ең құнарлы жерлерінің бірі және Кераланың климаттық жағдайларына ие. Онда Кераланың астанасы Тривандрумды Үндістанның ең оңтүстік нүктесі Каньякумаримен байланыстыратын темір жол желісі бар. Мартандам қаласы теміржолмен Ченнаи, Мумбай, Бангалормен де, сондай-ақ Тамил Надудың барлық аймақтарына автобуспен де жақсы байланысқан. Тамиарабарани өзені Мартандам қаласынан ағып өтеді және әр жыл сайын Тамиарабарани өзенінің жағасында Вавубали фестивалі тойланады.

Жолдар

Мартхандам Каньякумари мен Панвелді байланыстыратын ұлттық тас жолдың (NH66) бойында орналасқан. Мартандамның басты автобус аялдамасы Калайчантайдағы Базар көшесінде орналасқан. Бұл автобус станциясы МТМ негізделген TNSTC (жергілікті) және SETC (алыс қашықтыққа жүретін автобустар) үшін база болып табылады. КералаSRTC автобустары, сондай-ақ Ченнай, Бенгалуру, Ути, Веллор және Пондичериге бағытталған SETC автобустары да осы жерден жүреді. Мартандамнан жеке алыс қашықтыққа жүретін автобустар қаланың әртүрлі жерлерінен кетеді. Мартандам NH544 тас жолының екі жолақты бөлігіндегі қозғалысы көп аймақтардың бірі. Жақында салынған 2 шақырымнан асатын темір көпір қозғалысты едәуір азайтты. Мартандамнан өтетін басқа да маңызды мемлекеттік жолдар: Кужитурай арқылы МТМ Печипарай жолы, МТМ Куласекарам жолы және МТМ Колачал жолы.

Ауа

Ең жақын әуежай - Тривендрум халықаралық әуежайы, ол Мартандамадан шалқары орналасқан.

Темір жолдар

Оның Кераланың астанасы Тривендрумды Үндістанның ең оңтүстік нүктесі Каньякумаримен байланыстыратын темір жол желісі бар. Кужитурай станциясы Мартандам қаласына қызмет көрсетеді және Тривендрум — Каньякумари темір жолының ортасында орналасқан. Бұл теміржол станциясының жылдық кірісі жеті крордан асады және күніне 50 мыңнан астам жолаушы пайдаланады. Станцияда екі платформа бар және Оңтүстік темір жолының Тривендрум бөлімшесіндегі Каньякумари — Тривендрум желісіне жатады. Мартандам қаласы темір жол арқылы Ченнаи, Мумбай, Дели, Хаура және бүкіл Үндістанмен жақсы байланысқан. Кужитурай Батыс – жергілікті пойыздар тоқтайтын қосалқы станса.

Дін

Мартандамдағы Аяппа иесінің ғибадатханасы Кужитурай өзенінің жағасында орналасқан. Бұл ғибадатхана «Веттувенни ғибадатханасы» немесе «Веди Вечан Ковил» деп аталады. Екінші атау – ғибадатханада Аяппаға дұға ету үшін отшашулар жағылуына байланысты. Бұл ғибадатхана Тривандрум мен Нагеркоилді байланыстыратын NH 47 ұлттық тас жолының жанында орналасқан. Шри Кришна ғибадатханасы Мартандамдағы Каннакодеде орналасқан. Каннакоде атауы осы ғибадатханада Балагопала нысанындағы Шри Кришнаға (Канна) арналғандығынан туындаған. Тарихи жазбаларда Траванкор патшасы Шри Вишакам Тируналдың 1880-1885 жылдары билік еткен кезінде әр ай сайын осы ғибадатханада Будхаграха Дошамын жою үшін дұға жасағаны айтылады. Ғибадатхананың жөндеу жұмыстары жақында адалдардың қайырымдылықтары есебінен жүзеге асырылды. Тамираваруни өзенінің жағасындағы тыныш жерде орналасқан бұл ғибадатхана Каньякумари ауданының Гурувайоры деп аталады. Тамил/Малаялам айларының әрбір Рохини жұлдызы күнінде осы ғибадатханада Шри Сударсана хомам өткізіледі. Алаппанкодтағы Шри Ишваракла Бутатан ғибадатханасы Кужитурадан Арумана жолына қарай және Мелпурамнан жақын жерде орналасқан. Тамил Надуда жыл сайынғы фестивальге көптеген безендірілген пілдер қатысатын жалғыз ғибадатхана осы. Жыл сайын 35-тен астам әсем пілдер шеруге қосылады. Шеру Андукодтағы Кариятхара ғибадатханасынан басталып, Алаппанкодта аяқталады және шамамен жеті километр (4 миль) жол жүреді. Керала мен Тамил Надудан келген адалдар фестивальды көру үшін жиналады. Фестиваль желтоқсанның соңғы сенбісінде өтеді. Шри Чамундешвари ғибадатханасы Махадевар ғибадатханасының жанында орналасқан. Ғибадатханалар Девасвам кеңесіне қарасты болғанымен, оларды Кужитурай Шри Махадевар Шектра Самракшна Самити атты сенім қоры басқарады. Айналасындағы аудан тұрғындарының көмегімен комитет ғибадатханаларды жөндеуге үлкен қаржы жұмсады. Каньякумари және Тривандрум аудандарынан көптеген адалдар Шри Чамундешвари ғибадатханасына арнайы пуджалар жасау үшін келеді, әсіресе үйленбеген қыздар жақсы неке тілеу үшін. Анжуканну Калунгу Шри Мадан Тампурам Якши Амман ғибадатханасының мерекелері: 7 күндік жылдық фестиваль, Шивратри (Шивалая Оттам), Сарасвати пуджасы, Дипавали, Триккартика, ай сайынғы Аммавасия, жылдық Кумбабишегам, Понгал. Мұнда ең басты мерекелер – Самивараву, Сиваратри, Вавубали және Онам. Мартандамдағы Басты жолдағы CSI шіркеуі 1910 жылдың 3 тамызында Шотландияда діни қызметкер ретінде тағайындалғаннан кейін Үндістанға келген Роберт Синклер пастордың құрылысы. Ол 1919 жылы Рев. Х. И. Хакерден кейін Мартандамға келді және 1920 жылдан 1939 жылға дейін қызмет етті.

Діни мерекелер

Мартандамда Поңгал, Онам және Рождество тойлануы өте кең етек жаяды. Бұл ауданда Рождество Тамил Надудың қалған бөліктерінен гөрі зор тойланады. Ауданның Кераламен көршілес болуы және аудан шекарасы бойында малаялам тілінде сөйлейтін адамдардың көп болуына байланысты Вишу да осы ауданда жақсы тойланады. Сонымен қатар, Дипавали, Жаңа жыл, Рамазан және Пасха сияқты мерекелер де осы ауданда аталып өтіледі.

Матур су құбыры

Матур су құбыры – Оңтүстік Азиядағы ең ұзын және ең биік су құбырларының бірі және Каньякумари ауданындағы танымал туристік орын. Су құбыры Батыс Гат тауларының Махендрагири жотасында бастау алатын Пахрали өзені арқылы салынған. Матур су құбыры Паттанмаккал каналының суын Пахрали өзенінің үстінен, бір төбеден екінші төбеге шамамен бір километрге дейін суару үшін жеткізеді. Бұл су құбыры аймақтың бейімді жолдары мен Батыс Гат тауларына жақын орналасуына байланысты қажет болды. Матур су құбыры – 28 үлкен тіреулермен ұсталған бетонды құрылым; тіреулердің ең биіктігі 35 метрге (115 фут) жетеді. Су ағынының құрылысы 7 фут биіктікте, ені 2,29 метр. Су ағынының үстіңгі жағы ішінара бетон плиталармен жабылып, адамдарға көпірден жүруге және судың ағынын көруге мүмкіндік береді. Кейбір тіреулер Пахрали өзенінің тасты жағалауына орнатылған, ал қалғандары екі жағындағы төбелерге орнатылған. Жолмен су құбырының бір жағына (соңына дейін) кіруге болады, сондай-ақ қарсы жағындағы су құбырының табанына (Пахрали өзені ағатын деңгейге) кіруге мүмкіндік бар. Сонымен қатар, жақында салынған үлкен баспалдақтар бар, олар Пахрали өзенінің деңгейінен су ағынына дейін көтерілуге мүмкіндік береді.

Халықтық өнер

Састха, Судалаимадан және Якшиамман ғибадатханаларында бірнеше халық өнерлері орындалады. Виллупатту әсіресе Састха ғибадатханалары үшін, ал Канианкооту Судалаимадан үшін қолданылады. Тамилдің ұлы ақыны Авайярдың ғибадатханалары Якшиамман ғибадатханаларымен бірге табылады және Авайярдың үйретілімдеріне табынуды көруге болады. Бұл ауданда көптеген халық өнерлері мен билер танымал. Олар мерекелер кезінде ғибадатханаларда, мектептерде және т.б. орындалады. Bow Song (Villu Paatu) – Оңтүстік Тамил Надудағы музыкалық әңгіме айту өнерінің ежелгі түрі. Виллу Паату әсіресе Товалаи және ауданның көршілес аймақтарында танымал. Батырлардың ежелгі қаруы – садақ, кереметтей, Виллу Паату өнерпаздарының негізгі музыкалық аспабы ретінде қолданылады. Орындау кезінде удукку, кудам, тала, каттай және т.б. қосымша аспаптар қолданылады. Удукку, ежелгі тамил әдебиетінде Тхуди деп аталатын, сол қолмен ұсталып, оң қолдың саусақтарымен ойналатын, ортаңғы бөлігі жұқа барабан. Кейде Виллу Патту тобы екі топқа бөлінеді, әрқайсысы тақырыптың қарама-қарсы пікірлерін дәлелдеуге тырысады. Бұл Лавани Патту деп аталады. Виллу Патту өнерпаздары көбінесе дәстүрлі халық әндерін орындайды. Халық билерінің ішіндегі ең басты орынды Тируватира Кали алады. Бұл би Куммиге ұқсас және оны, әсіресе, Онам мерекесінде ойнайды. Бишілер – жас қыздар. Әрбір биге қажетті қыздар саны 8, 10, 12 немесе 16 болуы мүмкін. Олар айналып, хормен ән айтады. Әр қыз екі қолында ұстаған таяқты (коле) соғады, таяқтың соғуы мен оның қимылдары күйге сәйкес келеді. Қалиал – ауылдық ерлер мен ұлдар тобының орындайтын халық биі. Топ жетекшісі ән айтады және сыбызғымен ырғақты ұстайды. Бишілер қолдарында таяқ ұстап, дөңгелекке тұрады және шам жанында, жетекшінің әнін қайталайды. Олар бұрылып, иіліп, алға және артқа қарай иіледі, қозғалып, күйге сәйкес ән шырқайды. Басында қимылдар күрделі, кейде өте жылдам болады. Шақырылған кезде бишілер биді көктегі жәрдемді сұрап бастайды және отты шаммен аяқтайды. Бұл халық биі ауылдың өнер және демалыс өмірін көрсетеді. Катхакали – Траванкордан бастау алған ерекше драма түрі. Катхакали (хикаялық би) – бұрынғы билердің салыстырмалы түрде жаңа (XV немесе XVI ғасыр) дамуы, олар, барлық жердегідей, діни сезімдерден туындаған және символдық амалдар арқылы көрінеді. Бұл өнер түрінде кейіпкерлер өз ойларын сөздермен емес, мағыналы қимылдармен білдіреді. Көньяккумари ауданында қазір ол фестиваль кезінде Тируваттар, Тирпараппу, Понмана, Кужитура, Неййёр, Натталам және Мунчира ғибадатханаларында орындалады. Оттам Туллал – әңгіме айтудың бір түрі. Бұл ғибадатхана аумағында қойылатын танымал ойын-сауық түрі, ал малаялам тілі көбінесе қолданылады. Оттам Туллал қазір фестиваль кезінде ауданның Тируваттар, Тирпараппу, Понмана, Натталам және Тирунантикара ғибадатханаларында орындалады. Калари – Кераланың ежелгі жекпе-жек өнері. Парасурама негізін қалады деп саналатын дәстүр Вадакан Калари деп аталады; тағы бірі Ағастиарға тиесілі, онда қаруға емес, дененің маңызды нүктелеріне соққы беруге баса назар аударылады, тіпті семсер, пышақ, уруми (ойналатын семсер), манкомбу (айғыр мүйіздері), кандакодали (бір түрлі балға), мажу (тағы бір түрлі балға) және т.б. қолданылады. Көньяккумари ауданында "Адимурай" немесе "надан" деп аталатын жекпе-жек өнерінің жергілікті түрі бар, ол өзінің ерекшелігіне қарамастан, көбінесе Кераланың Каларимен шатастырылады.

Жақын маңайлар

Жақын жердегі қалаларға Кужитурай, Пакоде және Тирунаталам жатады.