Кіріспе

Киевтегі опера компаниясы Украинада 1867 жылдың жазында ресми түрде құрылды. Бұл Украинадағы үшінші ескі опера болып табылады, Одесса операсы мен Львов операсынан кейін. Киев опера компаниясы Тарас Шевченко атындағы Киев опера театрында өнер көрсетеді.

Ерте тарихы: 1867 20 ғасыр

1867 жылы жаз айында Фердинанд Бергер (? – 1875) құрған. Бергер көптеген дарынды әншілерді, музыканттарды және дирижерлерді шақыруға қол жеткізді, ал қалалық дума жаңа құрылған труппаға қойылымдары үшін Қалалық театрының (1856 жылы салынған, сәулетшісі И. Штром) ғимаратын пайдалануға рұхсат берді. Театр ресми түрде «Қалалық театр» деп аталды, бірақ көбінесе «Орыс операсы» деп танылды. Алғашқы қойылым күні, 8 қараша (ескі стиль бойынша 27 қазан), 1867 жыл қалалық мереке болып жарияланды. Алексей Верстовскийдің «Аскольдтың қабірі» операсы труппаның тұңғыш өнері болды. Орындаушылар құрамында контральто Наталья Александровна Михайловская болды. Бастапқы сәттілік сол кездегі О. Сатагано Горчакова, Ф. Л'вов, М. Аграмовтың вокалдық шеберлігіне, сондай-ақ қаланың ежелгі тарихының маңызды беттерінен алынған тартымды сюжетке байланысты еді. Алғашқы қойылымдардың көп бөлігі орыс операларынан тұрды, олардың ішінде Михаил Глинканың «Руслан мен Людмила», Александр Даргомыжскийдің «Русалка», Антон Рубинштейннің «Маккабилер» және А. Серовтың «Жынның күші» опералары, сондай-ақ аудармадағы еуропалық опералар – Россинидің «Севилья шаштарағы», Моцарттың «Фигароның некесі», Вебердің «Атқыш», Доницеттидің «Ламмермурдың Люсиясы» және киевтіктердің сүйіктісіне айналған Джузеппе Вердидің опералары болды. 1896 жылдың 4 ақпанында, таңғы «Евгений Онегин» (Чайковский) қойылымынан кейін, театрда өшпеген шамнан өрт шықты. Өрт бірнеше сағаттың ішінде ғимаратты толығымен жалмап кетті. Өрт кезінде Еуропадағы ең ірі музыкалық кітапханалардың бірімен қатар, көптеген костюмдер мен көптеген қойылымдарға арналған сахналық жабдықтар да жойылды. Қалалық театр өртенгеннен кейін труппа бірнеше жыл бойы басқа сахналарда өнер көрсетті, олардың ішінде Бергоний театры (қазіргі Леся Украинка атындағы орыс драмасының ұлттық театры), Соловцов театры (қазіргі Иван Франко атындағы ұлттық театр) және тіпті әйгілі Крутиков циркінің аренасы болды.

ХХ ғасырдың басында

Өрттен кейін қала әкімдігі Киевтегі Опера театрының жаңа ғимаратын жобалау үшін халықаралық конкурс жариялады. Жеңімпаз Виктор Шрётер болды. Ғимараттың сыртқы дизайны нео-Ренессанс стилінде шешілген және актерлер мен көрермендердің қажеттіліктерін ескерді. Ішкі кеңістік классикалық стильде қайта жаңартылып, «Веналық модерн» деп аталды. Дегенмен, оның ең үлкен жетістігі – Еуропадағы ең ірі сахналардың бірі саналады, ол соңғы инженерлік стандарттарға сәйкес жасалған. 1901 жылдың 29 қыркүйегінде [ескі стиль бойынша 16 қыркүйек] театрдың жаңа ғимаратының салтанатты ашылуы композитор Вильгельм Хартвельдтің (1859–1927) «Киев кантатасы» мен М. Глинканың «Царь үшін өмір» операсының қойылымымен өтті. 1911 жылдың 14 қыркүйегінде [ескі стиль бойынша 1 қыркүйек] Киев опера театрында Римский-Корсаковтың «Царь Салтанның ертегісі» спектаклі патша мен оның екі үлкен қызы, Ұлы княгиня Ольга мен Татьянаның қатысуымен қойылды. Театрды 90 сақшы күзетіп тұрды. Пайманбаздардың арасында премьер-министр Петр Столыпин қаза тапты. Александр Спиридовичтің мәлімдемесіне сәйкес, екінші актіден кейін «Столыпин партерді оркестрден бөліп тұрған пандустың алдында, сахнаға арқасымен тұрған. Оның оң жағында барон Фридерикс және генерал Сухкомлинов болды». Оның жеке күзетшісі темекі тартуға шығып кеткен еді. Солшыл революционер Дмитрий Богров өзін ақтауға тырысқанда Столыпинге екі рет оқ атты – бір рет қолға, бір рет кеудеге. Богров бір кіреберіске қашып, кейін ұсталды. «Ол [Столыпин] император ложасына қарады, содан кейін ложаға кірген патшаны көріп, екі қолымен патшаға кері қайтуын ишараттады». Оркестр «Құдай патшаны сақтасын» әнін орындады. Дәрігерлер Столыпиннің жазылып кетеді деп үміттенді, бірақ ол есін жоймаса да, жағдайы нашарлай берді. Келесі күні қайғыға батқан патша Столыпиннің төсегінің басына тизе бүгіп, «Мені кешір» деген сөзді қайталап айтты. Столыпин үш күннен кейін қайтыс болды. 20 ғасырдың басында Киев опера театры ең көрнекті украин және орыс әншілерін тартты, олардың ішінде О. Петляш, П. Цецевич, К. Воронец, М. Медведев, К. Брун, О. Мосин және О. Камионский болды. Сонымен қатар, сол кездегі ерекше спектакльдер де қойылды: Вагнердің «Валькириясы», Римский-Корсаковтың «Садкосы» және Ариго Боитоның «Мефистофель» операсы.

Украина мемлекетінің

1917 жылы опера театры өнер үшін ғана емес, сонымен қатар съездер үшін де пайдаланылды. Атап айтқанда, 1917 жылы Украина Орталық Кеңесінің Бірінші Универсалын жариялауымен әйгілі болған Екінші Бүкілукраиндық әскери съезі Опера театрында өтті. Украина мемлекеті тұсында Киев операсы Украина драма және опера театры деп аталды. Опералар украин тілінде қойылды, әсіресе 1918 жылы «Фауст», «Травиата», «Богемия», «Мадам Бабочка» және тағы да басқалары қойылды. Украина баспасөзінде «Украина мемлекеттік операсы өз заманының ең үздік театрларының бірі болуға толық мүмкіндікке және әлеуетке ие» деп жазылды, сонымен қатар «Украина мемлекеттік операсы шетелдік және өзге елдердің мәдениетін берген Петроград мемлекеттік театрларының тарихын қайталамауы керек» деп ескертілді және «операның жұмысын көркемдік тұрғыдан күшті, ұлттық және мәдени тұрғыдан ұйымдастыру қажет» деп баса көрсетілді.

Кеңес уақыты

Украина Кеңес Одағына қосылғаннан кейін театр мемлекеттік меншікке алынып, К. Либкнехт атындағы мемлекеттік опера театры деп аталды. 1926 жылы Киев мемлекеттік академиялық украин операсы, ал 1934 жылы Киевке астана мәртебесі қайтарылғанда КСРО академиялық опера және балет театры болып қайта аталды. 1936 жылы театр Ленин орденімен марапатталды, 1939 жылы Тарас Шевченко аты берілді. 1926 жылғы Халық Комиссарының қаулысына сәйкес барлық опералар украин тілінде қойылды. Бұл украин мәдениеті мен тілінің толыққанды дамуына серпін берді. Украина тілінде аудармада опера қою дәстүрі 1990 жылдардың басына дейін сақталды. 1981 жылы Киевтің 1500 жылдығына арналған шара аясында Киевтің Ольгасының өміріне негізделген балеттің әлемдік тұңғыш көрсетілісі өтті.

1990 жылдан қазіргі уақытқа дейін

1991–1999 жылдары Ұлттық операны Анатолий Мокренко басқарды. Осы кезеңде театр біртіндеп украин тіліндегі аудармалардан бас тарта бастады, бұл экономикалық қиындықтармен және артистердің өмір сүруі үшін гастрольдік сапарлардың қажеттілігімен түсіндірілді. 1992 жылдан 2000 жылға дейін Украинаның Ұлттық операсын Анатолий Шекера басқарды. Петр Чайковскийдің «Лебеді көлі» және «Жаңқақ бұзғыш», Александр Глазуновтың «Раймонда» және Лео Делибестің «Коппелия» сияқты классикалық қойылымдармен қатар, ол Арам Хачатурянның «Спартак», Евгений Станковичтің «Ольга» және Ариф Меликовтың «Махаббат туралы аңыздар» сияқты көптеген заманауи туындыларды сахналады. 1971 жылы қойылған «Ромео мен Джульетта» спектаклі 40 жылдан астам уақыттан бері сахнада қойылып келеді. Бұл қойылым көптеген елдерде көрсетілді және Прокофьевтің туындысының ең жақсы интерпретациясы үшін ЮНЕСКО медалімен марапатталды. 1999 жылдан бері Петр Чуприна театрдың бас директоры (2002 жылдан 2011 жылға дейін және 2018 жылдан бастап театрдың көркемдік директоры да болды). 2011–2018 жылдары көркемдік жетекші лауазымын композитор Мирослав Скорик атқарды. Театр Германия, Франция, Швейцария, Канада, АҚШ, Мексика, Дания, Испания, Италия, Жапония, Австралия, Грекия, Бразилия, Эстония, Польша, Қытай, Венгрия, Австрия, Голландия, Бельгия, Португалия, Түркия, Оман және тағы да басқа елдерде гастрольдік сапарларда болды. 2017 жылы Украина Киевтегі Тарас Шевченко атындағы Ұлттық академиялық опера және балет театрының құрылғанына 150 жыл толуын атап өтті. 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіруі алдындағы соңғы жоспарланған қойылым – 2 актілі «Наталка Полтавка» операсы болды.