Кіріспе

Ұлыбританиядағы парламенттік сайлау округі, 1997 жылдан бастап

Середигион (сондай-ақ Кардиганшир) – Ұлыбритания Парламентінің Палаталар палатасында өкілдік етілетін парламенттік сайлау округі. 1536 жылы құрылған, франшиза 19-шы ғасырдың соңында кеңейтілді және әйелдерге сайлау құқығы берілді. Оның шекаралары 1983 жылға дейін дерлік өзгермеді. 1536 жылдан 1885 жылға дейін аймақта екі орын болды (депутаттар сайланды): ауылдық аймақтарды қамтитын округтік сайлау округі (Кардиганшир), екіншісі – бірнеше жеке қалалардан тұратын Кардиган ауданы деп аталған қалалық сайлау округі; 1885 жылы соңғысы таратылды, оның қалалары мен сайлаушылары бұрынғысына қосылып, бір депутатқа дейін азайтылды. Қалалық округтерді құрайтын қалалар осы ұзақ кезеңде сәл өзгерді, бірақ негізінен Кардиган, Аберистуит, Лампетер және Адпар қалаларынан тұрды, соңғысы қазір Кармартенширдегі Тейфи өзенінен өтетін Ньюкасл Эмлин қаласының маңындағы шағын елді мекен. Округтік сайлау округі (қалалық округтерден айырмашылығы, атап айтқанда, сайлау комиссарының түрі және рұқсат етілген сайлау шығындары) 1983 жылы Пембрукширдің бір бөлігімен біріктіріліп, Середигион және Пембрук Солтүстік деп аталған жаңа сайлау округі құрылды. 1997 жылы ол қайта құрылды және оның ағылшындылмайтын атауы – Середигион ресми атауы болды. 1999 жылы (Ассамблея сайлау округі ретінде) бірдей шекаралармен Середигион Сенат сайлау округі құрылды. 2023 жылғы Вестминстер сайлау округінің кезеңдік қарастыруының аясында және Уэльс шекаралық комиссиясының 2023 жылғы маусымдағы келесі Ұлыбританиядағы жалпы сайлауға қатысты соңғы ұсыныстарына сәйкес бұл сайлау округі таратылуға тиіс. Бүкіл сайлау округі Середигион Пресели құрамына кіреді.

Шекаралар

Бұл сайлау округінің шекаралары Цередигон қаулының шекараларымен дерлік толық сәйкес келеді.

Сайлау округтерін өзгерту ұсынысы

2016 жылдың қыркүйегінде жарияланған, келесі жалпы сайлауға дейін жасалған сайлау округі шекараларын өзгерту ұсынысы бойынша, округтің шекарасы кеңейтілуі керек еді. «Середигон және Солтүстік Пемброкшир» деген атауға ие болу жоспарланған округ, қазіргі Середигон округінің барлық аумағын, қазіргі Пресли Пемброкшир округінің солтүстік бөлігін, Кармартен Батыс және Оңтүстік Пемброкшир округінің Дре-фах-Фелиндре ауылы маңындағы шағын бөлігін, сондай-ақ Лландиллос маңындағы Монтгомеришир округінің оңтүстік-батыс бөлігін қамтиды.

Тарих

Сердигон, бұрын ағылшынша нұсқасы Кардиганшир деп аталған, 1536 жылы король Генри VIII Уэльсті Англия құрамына қосқанда алғаш рет сайлау құқығына ие болды. Ауданға бір өкіл берілді, оны жеткілікті құнды мүлігі бар әрбір адам сайлауға құқылы болды. Бұған қоса, Кардиган, Аберистуит, Адпар және Лампетер тұрғындарына бір депутатты бірігіп сайлау құқығы берілді, дауыс беру құқығы тек еркін азаматтарға ғана шектелді. 1715 жылғы жалпы сайлауда Льюис Прайс сайланды, бірақ ол кейіннен Якобит көтерілісіне қатысқандығына байланысты король Георг I-ге адалдық серт беру үшін парламентке бармағандықтан, келесі жылы парламенттен қуылды.

Сайлау реформасы

1832 жылдан бастап реформалық заң сайлау жүйесін өзгертіп, 10 фунттан астам құны бар үйлердің иелеріне қалаларда сайлау құқығы берді. Бороу сайлау округінде либералдарды қолдаған Гогерддендегі Ловенден Прайс отбасының ықпалы күшті болды; Прайс Прайс 1818 жылдан 1849 жылы қайтыс болғанға дейін орынды бұлжытпай ұстады, тек 1841 жылғы сайлаудағы тартысты жарыстан кейін оны сақтап қалды. Кардиганшир округінде консерваторлардың Нантеодағы Пауэлл отбасы басымдық құрды. Уильям Эдвард Пауэлл 1816 жылдан 1854 жылы қайтыс болғанға дейін орынды иеленді. Гогердден мен Нантеос жақтастарының келісімі бойынша, ешкім бір-бірінің кандидатурасына қарсылық көрсетпеді, нәтижесінде 1859 жылға дейін округте даулы сайлаулар өткен жоқ. Пауэлл зейнеткерлікке шыққаннан кейін, өкілдік консервативті саясат ұстанған Траускойдтың Эрнест Воуганға көшті. Округ өзінің алғашқы жарысын 1859 жылғы жалпы сайлауда көрді, онда Нантеос полковнигі В. Т. Р. Пауэлл отбасының округтік орынға талап етуін қайта жандандыруға тырысты. Оған Пентренің Артур Сондерс Дэвис қарсы шықты, бірақ ол аз айырмамен жеңіске жетті. Екі үміткер де консервативті көзқарастарды ұстанды, бірақ Пауэлл либералды консерватор ретінде сайланды. Дегенмен, Нантеос орынды иелене алатын кезең шектеулі болды, ал Бронвидтің сэр Томас Ллойд 1854 жылғы қосымша сайлауда және 1857 және 1859 жылғы жалпы сайлауларда либералды кандидат ретінде қарастырылды. 1865 жылғы жалпы сайлауда Пауэлл сайлауға он екі ай бұрын зейнеткерлікке шығатынын мәлімдеді және Бронвидтің Ллойд либералды кандидат ретінде таңдалды. Бірақ Пауэлл шешімін өзгерткен соң, Ллойд отырыстағы мүшеге қарсы шықпайтынын мәлімдеді. Соның салдарынан Генри Ричард пен Дэвид Дэвис өзіндік үміткерлер ретінде тіркелді. Абераронда іріктеу жиналысы ұйымдастырылды, бірақ одан аз уақыт бұрын Пауэлл зейнетке шығуын жариялады. Ллойд енді орын үшін күресетінін мәлімдеді, ал Ричард оның пайдасына бас тартты. Алайда Дэвид Дэвис бас тартпады және жеңіске 361 дауыспен жақындады. Ллойд 1868 жылғы сайлауда Суонсидің өнеркәсіпшісі Э. М. Ричардс орынды алғанда қалаға ауысты. Бұл сайлау көбінесе жалға алушы фермерлердің ұзақ жылдар бойы сақталған құрмет көрсету дәстүрінен бас тартып, жер иелерінің тілегіне сәйкес дауыс беруден бас тартқандығымен маңызды оқиға ретінде қарастырылады. Бұл сайлаудан кейін консервативті жер иелері қысым көрсету туралы айыптаулар жасады және олардың шаруашылықтарынан қуылғандарды қолдау үшін ұлттық қор құрылды. Бірақ шындығында Ричардстың жеңісі Гогерддендегі қуатты Прайс отбасының қолдауына байланысты болды. 1874 жылы консервативті үміткер Томас Эдвард Ллойд Кодмор консерваторлар үшін орынды жеңіп алып, Ричардсты 215 дауыспен жеңді. Нәтиже либералды қатарларда күмәнділікпен қабылданды, өйткені құпия дауыс беруді енгізу либералдарға пайдалы болады деп күтілген еді. Алайда консерваторлар өздерінің жергілікті жерде танымал және жалдама ақы төлеушілермен қақтығысқа түспеген үміткерді таңдады. Либералдар да жарысқа дайын болмады, Ллойдтың кандидатурасы номинация күніне дейін құпия сақталды. Ллойдтың Кардиганширден шыққандығы, ал Ричардстың Суонсидің өнеркәсіпшісі болғандығы да үлкен мәнге ие болды. 1880 жылы нәтиже өзгерді, бірақ одан кейін округ үшін аздап кеңейтілген сайлау құқығымен өткен қатал жарыстар болды.

Бірыңғай сайлау округі

1885 жылғы жалпы сайлауда орындықтарды қайта бөлу кезінде округтік сайлау округі жойылып, округке қосылды. Бұл округтің астанасына Аберистуит, Кардиган, Лампетер және Адпар қалаларындағы қалалық сайлаушылардың радикалды саясатын әкелді. 1884 жылы сайлау құқығының одан әрі кеңейтілуі арқасында сайлаушылар тізіміне 5-6 мың жаңа сайлаушы қосылды. Бұл сайлаушылардың көпшілігі жалға алушы шаруалар, одан да табысты ауыл шаруашылығы жұмысшылары және шағын қалалар мен үлкен ауылдардағы үй иелері болар еді, мысалы, Трегарон, Аберарон, Нью-Кей, Аберпорт, Тал-и-Бонт және Борт, бұл ескі Кардиган қалашығының сайлау округінің бөлігі болмаған. Сайлау құқығының кеңейтілуі мен шекаралық өзгерістердің нәтижесінде 1883 жылы 5,026 сайлаушы болса, 1886 жылы 12,308 сайлаушыға дейін көбейді. Бұл өзгерістер округті Либералдық партия үшін сенімді орынға айналдырады және Гладстонның жақтастары әр сайлауда жеңіске жетеді деп күтілді. Округтің саяси құрылымындағы бұл өзгерістер Кардиганшир өмірінің барлық саласына әсер ететін кең ауқымды әлеуметтік және экономикалық дамуларға қарсы жүрді. Дәстүрлі салалар құлдырап, ауыл шаруашылығы дағдарысқа ұшырады және халық саны артып келе жатқан жерде тұрғындарға өздерінің туған елдерінде және қауымдастарында көрініс табу қиын болды. Нәтижесінде екі маңызды салдар туды. Біріншіден, эмиграцияның нәтижесінде халықтың айтарлықтай қозғалысы болды, көбінесе Оңтүстік Уэльс аңғарларына. Екіншіден, округтің саясатына ұзақ жылдар бойы үстемдік еткен ірі жер иелерінің көпшілігі қарызға батып қалды. Бұл фактор жер иелерінің округ саясатындағы ықпалын жоғалтуына әсер етті, бұл үрдіс Кардиганшир округтік кеңесінің алғашқы сайлауында айқын болды. Бастапқыда Гладстон либералдары округ саясатына үстемдік ететіні туралы болжамдар расталды. 1885 жылы Дэвид Дэвис 78% дауыс беру деңгейінде 2,323 (24,2%) көпшілікпен сайлау округін білдіру үшін сайланды. Дэвид Дэвис көпшілік алдында сөйлеуші болмаса да, ол Аберистуиттегі жаңа университет колледжінің жомарт демеушісі ретінде және 13000-нан астам мүшесі бар кальвинистік методизммен байланысы арқылы Кардиганширде үлкен қолдау тапты. Бұған сайлаушылардың тізілімін мұқият бақылайтын тиімді Либералдық қауымдастық қосылды. Алайда 1886 жылы Дэвис Гладстонмен 1886 жылы Ирландияның өзін-өзі басқаруы туралы келіспей қалды және Роберт Дж. Дэвис, Квартмаур сияқты көптеген серіктестері оны Либералды Юнионисттік лагерьге ертіп барды. Ол Либералды унионист ретінде қайта сайлануға ұмтылды, бірақ Гладстондық кандидат Уильям Боуэн Роулендске 9 дауыспен жеңілді. Бұл сайлау Кардиганширдегі Либералдық партияны екіге бөлді және сайлау Дэвисті қолдаған жер иелерінің бәрімен, соның ішінде Либералдық көзқарастарға ие деп саналғандармен қызу бәсекелестікке толы болды. Ол сондай-ақ өзінің методистік ағымынан бірнеше көрнекті либералдардың қолдауын алды. Сайлау нәтижесі негізінен конгрегацияларға конформист емес пасторлардың ықпалына байланысты болды, бірақ Либералдық қауымдастықтың қолдаушыларын тиімдірек іздеу де маңызды фактор ретінде анықталды. Боуэн Роулендс жеңісі тар болғанымен, Кардиганширдің саяси тарихында шешуші сәт болды. Бұл Гладстондық Либералдық кандидаттың, тіпті Ирландиялық ұлтшылдық көзқарастары бар англиканның, тіпті Дэвид Дэвис сияқты кандидаттың ресурстары мен діни байланыстарына қарсы Кардиганширде жеңіске жете алатынын дәлелдеді. Либералды унионизмді салыстырмалы түрде кішігірім топ қолдаса да, журналист Генри Тобит Эванс басқарды, ол Лампетерде Y Brython газетін шығарды, Дэвиске қарсы шыққан либералдардың көпшілігі ақырында отарға оралды, кей жағдайларда 1889 жылғы округтік кеңес сайлауына қатысты. Либералды унионизмнің жойылуы 1892 жылғы жалпы сайлауда расталды, онда Уильям Джонс, Кардиганширде шағын меншігі бар және Кардиганшир округі кеңесінің мүшесі болған, өзін-өзі жасаған Бирмингемдік драпировщик Джозеф Чемберленнің қолдауымен жарысқа шықты. Чемберлен Ирландияның ұлтшылдығына деген жеккөрушілігін пайдаланып қалу үмітімен Уэльстегі бірқатар конформисттік унионисттік кандидаттарды демеушілік етті. Көп шығын жұмсап, 1868 жылғы сайлауда өзінің платформасында қуылған фермерді көрсеткеніне қарамастан, Джонсты Боуэн Роулендс қатты жеңді. Роулендс 1895 жылға дейін қызмет етті. Роулендс қайтадан тұрмау ниеті туралы белгілі болғаннан кейін, 1885 жылы консервативті кандидат болған, бірақ кейіннен Либералдық партияға қосылған Тан и ...

Либералды ішкі күрес (1921-1950)

Көптеген жағдайларда либералдар Кардиганширде Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін жаңа элитаға айналған еді. Бұл 1919 жылы Джон Хамфрис Дэвис, Квартмаурдың дінге бейім емес помещик, Дэвид Дэвистің немересі Лландинамның Лорд Дэвисі қолдаған Томас Джонстың орнына Аберистуит университетінің колледж директоры болып тағайындалғанда нақтыланды. Воган Дэвис Ллойд Джорджты қолдаушы ретінде белгілі болғандықтан, Ллойд Джордж оның көмегімен Лордтар палатасындағы қолдауын арттыруды көздеді және 1921 жылғы Жаңа жылдық құрмет көрсету тізімінде оған пэрлік тағайындады. Ол «Лорд Середижон» деп аталуды қалағанмен, Гартер қару-жарақ королі бұл атақты баронға лайық емес деп санап, қабылдаудан бас тартты, сондықтан Воган Дэвис өзінің атауын үйінің жанынан ағып өтетін Истит өзенінен алды. Пэрлік тағайындау тарихи либералдық орынға бос орын ашты, және Асквитилер Ллойд Джорджты оның «арқасындағы ауласында» жеңіске жеткізуге бел буды, бұл есте қаларлық сайлауға айналды. Эрнест Эванс, сайлау плакаттарында өзін «ШЫНАЙЫ либералдық кандидат» деп жариялаған, Аберистуиттен келген адвокат және бұрын Ллойд Джорджтың жеке хатшысы болғандықтан, Коалицияның қолдауына және консерваторлардың ресми қолдауына ие болды. Эвансқа қарсы орынға таласу үшін бірнеше Асквитилік либералдық кандидаттарға жүгінді, және ақырында таңдау Асквитилік «Уэльс либералдық федерациясы» демеушілігімен W. Llewelyn Williams-ке түсті. Басқа кандидаттар болмағандықтан, Эванс 3,590 (14,6%) дауыспен жеңіске жетті. Эванс 1922 жылғы жалпы сайлауда «Ұлттық либерал» (Ллойд Джорджтың жақтастары өздерін осылай атады) ретінде сайланды, бірақ Рис Хопкин Морристен 515 дауысқа (2,0%) ғана басымдықпен жеңді. Либералдық партиядағы екі фракцияның күрт бірігуі Эванстың 1923 жылғы сайлауда біріктірілген партияның ресми мақұлдауын алуына әкелді. Алайда консерваторлар сайысқа түсуге шешім қабылдады, бұл оны олардың дауыстарынан айырды. Хопкин Моррис ресми емес либерал ретінде қайта сайысқа түсуге шешім қабылдады және 5,078 дауыспен жеңіске жетті. Хопкин Моррис 1924 жылғы сайлауда жеңіліп, қарсылықсыз қайта сайланғанда сәттілікке ие болды. 1931 жылғы жалпы сайлауда Лейборист партиясының алғашқы кандидаты Рис Хопкин Морриске қарсы тұрды және Морристің 13,752 (52,0%) көпшілігіне қарсы тікелей сайыста 24% дауыс жинады. 1932 жылы Моррис уақытша Парламентті тастап кетті (кейіннен ол Кармартеннен депутат ретінде қайтып келді), ол Метрополитен полициясының судьясы болып тағайындалды. 1932 жылғы 22 қыркүйекте өткен қосымша сайлауда партиялар арасында алғашқы үшжақты сайыс өтті, бірақ либералдардан Оуэн Эванс жеңіске жетті. Көптеген либералдық депутаттар сияқты ол да адвокат болған. Эванс 1945 жылғы жалпы сайлауға аз уақыт қалғанда қайтыс болды, бірақ оның орнын оның ізбасары Родерик Боуэн оңай алып берді. Ерекше жағдай, лейбористердің дауысы өткен сайлаумен салыстырғанда пайыздық тұрғыдан төмендеді, бірақ еліміздегі лейбористердің үлкен жеңісіне қарамастан.

Еңбек мәселесі (1950-1972)

1950 жылғы жалпы сайлауда Лейбористер партиясы либералдарға қарсы үш жақты бәсекеде басты қарсылас ретінде бекітілді, ал консерваторлар 1964 жылға дейін бәсекеден шықты. Бұл, ішінара, орынды Лейбористер партиясына өткізбеу мақсатымен жасалды. Plaid Cymru алғаш рет 1959 жылы орын үшін күресті және өз кепілдігін сақтап қалды (жай ғана, дауыстардың 12,8% -ымен). 1964 жылғы жалпы сайлауда консерваторлар мен Plaid Cymru қатысқан төрт жақты бәсеке және Лейбористерге жалпыұлттық серпіліс болған кезде Родерик Боуэн дауыс үлесінің 38,4% -ға дейін күрт төмендеуін бастан кешті; ол Лейбористерден 2,219 (7,4%) көп дауыспен қайта сайланды. 1965 жылы Спикердің қайтысынан кейін Боуэн Спикердің орынбасары болу ұсынысын қабылдады, бұл оған сайлау округі атынан сөйлеуге мүмкіндік бермеді. 1966 жылғы сайлауда Лейбористер партиясы 1964 жылға дейін Plaid Cymru мүшесі болған Элистан Морганды сайлады; тағы да жалпыұлттық серпіліс пен Морганның валли тіліндегі дауыс үшін күшті талапкерлік білдіруі нәтижесінде Лейбористер партиясы 523 дауыспен орынды жеңіп алды.

1974 жылдан бастап

1983 жылғы шекаралық өзгерістер кезінде сайлау округі Пемброкширдің солтүстік аймағымен біріктірілді және атауының валли тіліндегі нұсқасын қабылдап, Середигион және Пемброк Солтүстік деп аталды. 1997 жылғы сайлауға дейін Середигион бұрынғы шекараларына қайта келді, себебі шекаралық өзгерістер кезінде Солтүстік Пемброкширдің бір бөлігін жоғалтты. 2005 жылы тұңғыш рет сайланған Марк Уильямс, Боуэн Роулендс (1886 жылдан 1892 жылға дейін депутат болған, Аберистуитте өткен жиналыста кандидат ретінде ұсынылғанда валли тілінде сөйлей алмайтынын мәлімдеген) сайлау округін өкілдік еткен алғашқы валли тілінде сөйлейтін парламент мүшесі болды. 2010 жылғы жалпы сайлауда ол дауыс берушілердің 50% астам дауысын алып, көпшілігін 219-дан 8324-ке дейін арттырып, Plaid Cymru үміткері Пенри Джеймстен басым түсті. 2015 жылы Уильямс Ұлыбританиядағы басқа либерал-демократтар сияқты дауыс үлесінің 14% астам бөлігін жоғалтты. Алайда, Plaid Cymru және Лейбористтік партия кандидаттарының бұрынғы даулы мәлімдемелеріне байланысты ұлттық жаңалықтарға шыққан науқаннан кейін Plaid Cymru мүмкіндікті пайдалана алмады, себебі олардың дауыс үлесі аздап төмендеді. Консерваторлардың дауыс беруі де азайды, ал UKIP, Лейбористтік партия және Жасылдар 2010 жылғы көрсеткіштерін жақсартты. Уильямс Уэльстегі жалғыз либерал-демократ депутаты және Ұлыбританиядағы сегіз депутаттың бірі болып қалды. 2017 жылы Уильямс Бен Лейкке 104 дауыспен (0,2%) жеңіліп, мандатын жоғалтты. Лейбористтік партия бесінші орыннан үшінші орынға көтеріліп, Уильямс пен Лейктен шамамен 3000 дауыс қалып қойды, бұл 1997 жылдан бергі Сердигиондағы ең жақсы нәтижесі болды. Консерваторлар төртінші орынға түсіп, бірақ дауыстарын 3000-нан астамға арттырды. 2017 жылы Plaid Cymru-нің 29,2% жинаған нәтижесі сайлаудағы ең төменгі жеңіс үлесі болды және 30% төмен дауыспен жеңіске жеткен жалғыз округ еді. 2019 жылғы жалпы сайлауда Лейк көпшілігі мен дауыс үлесін едәуір арттырды, ал Либерал-демократтар үшінші орынға түсті.