Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
АҚШ-тағы эксперименталды үйлер сериясы
Series of experimental homes in the US
Ксанаду үйлері – АҚШ-та компьютерлер мен үй ішіндегі автоматтандырудың мысалдары мен үлгілерін көрсету мақсатында салынған эксперименталды үйлер сериясы. Архитектуралық жоба 1979 жылы басталды, ал 1980-ші жылдардың басында АҚШ-тың әртүрлі аймақтарында үш үй салынды: Флорида штатының Киссимми қаласында, Висконсин штатының Висконсин Деллс қаласында және Теннесси штатының Гатлинбург қаласында. Үйлердің құрылысында және дизайнында жаңа тәсілдер қолданылды, сондай-ақ 1980-ші жылдары бұл үйлер танымал туристік орындарға айналды. Ксанаду үйлері бетонды пайдаланбастан, полиуретан көбігінен жасалған монолиттік күмбездер түрінде оңай, жылдам және тиімді құрылыспен ерекшеленді. Олар эргономикалық принциптер бойынша жобаланған және алғашқы үйді автоматтандыру жүйелерін қамтыды. Рой Мейсон жобалаған Киссиммидегі Ксанаду үйі ең танымал болды және күніне 1000-ға жуық келушіні қабылдады. Висконсин Деллс және Гатлинбургтегі үйлер 1990-шы жылдардың басында жабылып, сөгілді, ал Киссиммидегі Ксанаду үйі 1996 жылы жабылып, 2005 жылдың қазанында сөгілді.
The Xanadu Houses were a series of experimental homes built to showcase examples of computers and automation in the home in the United States. The architectural project began in 1979, and during the early 1980s three houses were built in different parts of the US: one each in Kissimmee, Florida; Wisconsin Dells, Wisconsin; and Gatlinburg, Tennessee. The houses included novel construction and design techniques, and became popular tourist attractions during the 1980s. The Xanadu Houses were notable for their easy, fast, and cost effective construction as self supporting monolithic domes of polyurethane foam without using concrete. They were ergonomically designed, and contained some of the earliest home automation systems. The Kissimmee Xanadu, designed by Roy Mason, was the most popular, and at its peak was attracting 1000 visitors every day. The Wisconsin Dells and Gatlinburg houses were closed and demolished in the early 1990s; the Kissimmee Xanadu House was closed in 1996 and demolished in October 2005.
Ерте дамуы
Боб Мастерс қатты оқшаулағыштан салынған үйлердің алғашқы пионері болды. Ксанаду үйі тұжырымдамасын ойлап тапқанға дейін Мастерс үй салуда қолданылатын үрлейтін шарларды жобалап, жасады. Ол архитектор Стэн Норд Конноллидің Колорадо штатының Денвердегі Кезингер үйінен шабыттанды, ол оқшаулағыштан салынған ең алғашқы үйлердің бірі болатын. Мастерс өзінің алғашқы шармен салынған үйінің сыртын 1969 жылы үш күннен кем уақытта, қатты қарлы боран кезінде салды, кейіннен Ксанаду үйлерін салу үшін қолданылатын әдістерді пайдаланды. Мастерс көбіктен жасалған күмбез пішіндес үйлердің басқалар үшін де пайдалы болатынына сенді, сондықтан ол АҚШ-та бірнеше көрме үйлер салуға шешім қабылдады. Мастерстің серіктесі Том Гюссель үйлерге «Ксанаду» деген ат қойды, бұл Сэмюэл Тейлор Колридждің танымал поэмасындағы Юаньның жазғы астанасы Ксанадуға сілтеме болатын. Бірінші Ксанаду үйі Висконсин штатының Висконсин Деллс қаласында ашылды. Оны архитектор Стюарт Гордон жобалап, Мастерс 1979 жылы салған. Мастерс Мейсонмен 1980 жылы Торонтода өткен болашақ туралы конференцияда танысты. Мейсон Киссимми Ксанаду үйін салуға қатысқанға дейін ұқсас жобада жұмыс істеген – Вирджиниядағы төбедегі «эксперименталды мектеп», ол да көбіктен жасалған құрылым еді. Мейсон мен Мастердің екеуіне де эргономикаға, қолдануға оңай болуына және энергия тиімділігіне баса назар аударатын басқа да эксперименталды үйлер мен құрылыс тұжырымдары әсер етті. Олардың ішінде архитектор Кишо Курокава жобалаған, ажыратылатын құрылыс модульдері бар пәтерлер, сондай-ақ Жаку Бёфс жасаған су бетінде тіршілік етуге арналған шыны талшықтан жасалған жүзбелі тұрғын ортасы, архитектор Жак Ружеридің су астында өмір сүру тұжырымдары және 1970 жылдары салынған Дон Метц үйі бар. Ксанаду үйінен 50 жыл бұрын, 1933 жылы Чикагодағы «Болашақтың үйлері» көрмесінде басқа бір үй кондиционер, мәжбүрлі ауа жылыту, автоматтік қосқыштар және электрлі есіктерді таныстырды. Мейсон Ксанаду үйі адамдардың үйлерге деген көзқарасын өзгертеді деп сенді, олар енді оларды жай ғана тірі емес, пассивті қорғаныс құралдары ретінде қарастырады. «Ешкім үйді толыққанды органикалық жүйе ретінде қарастырған емес», – деді Мейсон, ол сонымен қатар «The Futurist» журналының сәулет редакторы болды. «Үйдің де интеллектуалдық қабілеті болуы мүмкін, және әр бөлме де интеллектуалды болуы мүмкін». Бір үйдің құрылысына 300 000 доллар жұмсалды. Уолт Дисней компаниясы 1982 жылдың 1 қазанында Флоридада Epcot орталығын ашты (алғашқыда «Болашақтың эксперименталды прототиптік қалашығы» ретінде жоспарланған). Мастерс, Аспен орта мектебінің мұғалімі Эрик В. Вултер және Мейсон Киссимиде Ксанаду үйін ашуға шешім қабылдады, ол бірнеше шақырым қашықтықта орналасқан. Ол Ксанаду қолданатын тұжырымдамаларды зерттеуге бірнеше жыл жұмсағаннан кейін 1983 жылы ашылды. Ол орташа үйден әлдеқайда үлкен болды, өйткені көрмелік мақсатта салынған. 1980 жылдары Волтердің басқаруымен жаңа Киссимми аттракционына күн сайын 1000-нан астам адам келді. Үшінші Ксанаду үйі Теннесси штатының Гатлинбург қаласында салынды. Ксанаду үйлері салынғаннан және келушілерге ашылғаннан кейін, туристік компаниялар оларды «болашақтың үйі» деп жарнамалай бастады, адамдарды келуге шақыратын буклеттерде көрсетті.
Bob Masters was an early pioneer of houses built of rigid insulation. Before conceiving the Xanadu House concept, Masters designed and created inflatable balloons to be used in the construction of houses. He was inspired by architect Stan Nord Connolly's Kesinger House in Denver, Colorado, one of the earliest homes built from insulation. Masters built his first balloon constructed house exterior in 1969 in less than three days during a turbulent snowstorm, using the same methods later used to build the Xanadu houses. Masters was convinced that these dome shaped homes built of foam could work for others, so he decided to create a series of show homes in the United States. Masters's business partner Tom Gussel chose the name "Xanadu" for the homes, a reference to Xanadu, the summer capital of Yuan, which is prominently featured in Samuel Taylor Coleridge's famous poem Kubla Khan. The first Xanadu House opened in Wisconsin Dells, Wisconsin. It was designed by architect Stewart Gordon and constructed by Masters in 1979. Masters met Mason in 1980 at a futures conference in Toronto. Mason had worked on a similar project prior to his involvement in the creation of the Kissimmee Xanadu House — an "experimental school" on a hill in Virginia which was also a foam structure. Both Mason and Masters were influenced by other experimental houses and building concepts which emphasized ergonomics, usability, and energy efficiency. These included apartments designed by architect Kisho Kurokawa featuring detachable building modules and more significant designs including a floating habitat made of fiberglass designed by Jacques Beufs for living on water surfaces, concepts for living underwater by architect Jacques Rougerie and the Don Metz house built in the 1970s which took advantage of the earth as insulation. Fifty years before Xanadu House, another house from the 1933 Homes of Tomorrow Exhibition at the Century of Progress Exposition in Chicago introduced air conditioning, forced air heating, circuit breakers and electric eye doors. Mason believed Xanadu House would alter people's views of houses as little more than inanimate, passive shelters against the elements. "No one's really looked at the house as a total organic system", said Mason, who was also the architecture editor of The Futurist magazine. "The house can have intelligence and each room can have intelligence." The estimated cost of construction for one home was $300,000. The Walt Disney Company opened Epcot Center in Florida on October 1, 1982 (originally envisioned as the Experimental Prototype Community of Tomorrow). Masters, fellow Aspen High School teacher, Erik V Wolter, and Mason decided to open a Xanadu House several miles away in Kissimmee. It eventually opened in 1983, after several years of research into the concepts Xanadu would use. It was over in size, considerably larger than the average house because it was built as a showcase. At its peak in the 1980s, under the management of Wolter, more than 1,000 people visited the new Kissimmee attraction every day. A third Xanadu House was built in Gatlinburg, Tennessee. Shortly after the Xanadu Houses were built and opened as visitor attractions, tourism companies began to advertise them as the "home of the future" in brochures encouraging people to visit.
Өлім
1990 жылдардың басында Ксанаду үйлері танымалдылығын жоғалта бастады, себебі олар қолданған технология жылдам ескіре бастады. Нәтижесінде Висконсин мен Теннессидегі үйлер бұзылып, ал Киссиммидегі Ксанаду үйі 1996 жылы жабылатынша, көпшілікке ашық түрде жұмыс істей берді. Осыған байланысты 1997 жылы ол сатылымға қойылды және кеңсе және қойма ретінде пайдалану үшін сатылды. 2001 жылға қарай Киссимми үйінің ішкі жағында күтімсіздік салдарынан көбелек пен саңырау пайда болып, қатты зардап шекті, содан кейін ол 2 миллион АҚШ долларына сатылымға қайта қойылды. 2005 жылдың қазанында, Ксанаду үйлерінің соңғысы, жылдар бойы тасталып, баспанасыз адамдар пайдаланғаннан кейін бұзылды. Киссимми үйі 2007 жылғы "Қалалық саяхатшылар: қараңғылыққа" деген фильмінде көрсетілді. Фильмде үйдің есіктері айқара ашық, ішкі жағы қираған, барлық жерде көбелек өсіп, ішінде баспанасыз адам тұрған күйі бейнеленді. "Саяхатшылар" үйдің ішін аралап, үйсіз адам бас қабаттағы креслода ұйықтағанда, оның шіруын тікелей түсіріп алды. Эпизодтың соңында ол оянып, "саяхатшыларды" қорқытып, үйінен кетуге мәжбүр етеді.
By the early 1990s, the Xanadu houses began to lose popularity because the technology they used was quickly becoming obsolete, and as a result the houses in Wisconsin and Tennessee were demolished, while the Xanadu House in Kissimmee continued to operate as a public visitor attraction until it was closed in 1996. It was consequently put up for sale in 1997 and was sold for office and storage use. By 2001, the Kissimmee house had suffered greatly from mold and mildew throughout the interior due to a lack of maintenance since being used as a visitor attraction, it was put up for sale again for an asking price of US$2 million. By October 2005, the last of the Xanadu houses had been demolished, following years of abandonment and use by the homeless. The Kissimmee house was featured in the 2007 movie Urban Explorers: Into the Darkness. It showed the house in disrepair with doors wide open, mold growing everywhere and a homeless man living inside. The "explorers" walked through the house filming the decay firsthand as the homeless man slept in a chair on the main floor. At the end of the segment, the man wakes up and threatens the "explorers" telling them to leave his home.
Құрылыс
Флорида штатының Киссими қаласында Ксанаду үйін салу бетоннан жасалған плитадан іргетасын құйып, үйдің "Ұлы бөлмесі" болатын үйдің күмбезді шатырын бекіту үшін диаметрі 12 метрлік кернеу сақинасын орнатумен басталды. Алдын ала пішінді винил шар қалыптастырылып, сақинаға бекітілді, содан кейін үлкен желдеткіштердің ауа қысымымен ісірілді. Қалып толық ісірілгеннен кейін оның беті тез қататын полиуретан пластик көбікпен бүркелді. Бұл көбік екі химиялық заттың кенеттен араласуынан пайда болады, олар жанасқанда бастапқы көлемінен 30 есеге дейін кеңейеді, және көбік дерлік бірден қатаяды. Көбікті қайталап шашу бірнеше сағат ішінде 5-6 дюйм қалыңдықтағы берік қабықшаны жасады. Көбік қатып қалғаннан кейін, оны қайта пайдалану үшін пластикалық шар алынып тасталды. Екінші күмбез аяқталғаннан және шар алынып тасталғаннан кейін екі бөлме де сым тормен қосылды, ол көбікпен бүркеліп, жалғастыратын галерея немесе зал құрады. Бұл процесс үй толық салынып біткенше қайталанды. Терезе, люк және есік ашықтары кесіліп, жақтаулары көбікпен орнатылды. Соңында, бүкіл құрылыстың ішкі жағына өртке төзімді материалдың қаптамасы жағылды, ол қабырғалар мен төбелерге тегіс және тазалауға оңай жабын жасады. Сыртқы жағына ақ эластомер бояуының соңғы қабаты жағылды.
Construction of the Xanadu house in Kissimmee, Florida, began with the pouring of a concrete slab base and the erection of a tension ring 40 feet (12 m) in diameter to anchor the domed roof of what would become the "Great Room" of the house. A pre shaped vinyl balloon was formed and attached to the ring, and then inflated by air pressure from large fans. Once the form was fully inflated, its surface was sprayed with quick hardening polyurethane plastic foam. The foam, produced by the sudden mixture of two chemicals that expand on contact to 30 times their original volume, hardened almost instantly. Repeated spraying produced a five to six inch thick structurally sound shell within a few hours. Once the foam cured, the plastic balloon form was removed to be used again. Once the second dome was completed and the balloon form removed, the two rooms were joined by wire mesh which was also sprayed with foam to form a connecting gallery or hall. This process was repeated until the house was complete. Window, skylight, and door openings were cut and the frames foamed into place. Finally, the interior of the entire structure was sprayed with a coating of fireproof material that also provided a smooth, easy to clean finish for walls and ceilings. The exterior was given a coat of white elastomeric paint as the final touch.
Интерьер
Ксанаду үйі болашақ тұрғындарды ескере отырып, эргономикалық тұрғыдан жобаланған. Ол қисық қабырғаларды, кілемнің орнына боялған бетон едендерді, ашық түсті схеманы, бүкіл үйге салқын түстерді және есіктерсіз бөлмелерді байланыстыратын ашық жоспарды қолданды. Үйдің кем дегенде екі кіреберісі және үлкен, люк сияқты терезелері болды. Үйдің ішкі жағы үңгірге ұқсас, тар бөлмелермен және төменгі төбелермен жасалған, бірақ бұл сипаттамалар отыз фут күмбезді сол Ксанаду үйін көрсететіні белгісіз. Ішкі қабырғалары крем түсті, ал едендері ашық жасыл түсті болған. Флорида штатының Киссими қаласындағы Ксанаду үйінде Commodore микрокомпьютерлерімен басқарылатын автоматтандырылған жүйе пайдаланылған. Ксанаду үйі қолданған автоматтандыру идеялары 1950 жылдар мен одан ертерек кезеңдерде туған бастапқы ойларға негізделген. Ксанаду үйлерінің мақсаты – осы бастапқы идеяларды аяқтап, жұмыс істейтін жүйеге айналдыру болды. Үй ішінде келушілерге арналған электрондық экскурсиялық нұсқаулық болды, ал отбасылық бөлмеде компьютерлік графиканы көрсететін бейнеэкрандар орналасқан. Бұл графикалық бейнелер үздіксіз өзгеріп тұрды, статикалық емес, бейнеэкрандарда көрсетілді. Үйде өрттен қорғау және қауіпсіздік жүйелері, сондай-ақ ауа райын реттеуге болатын жатын бөлмесі мен күн энергиясымен жылытылатын бу ваннасы да болды. Тамақ белгілі бір күні мен уақытында автоматты түрде пісірілуі мүмкін еді. Егер жаңа тағам қажет болса, оны компьютерлік жүйе арқылы телесаудадан немесе Ксанадудың жеке жылыжайларынан алуға болады. Ас үйдің компьютерлік терминалынан үйдің күнтізбесін, жазбаларын және шаруашылық есебін жүргізуге де болады. Үйде компьютерді пайдаланудың бір артықшылығы – қауіпсіздік. Ксанаду үйінде, есік ашылғанда, кіргізушіге үйдің бос емес екенін сездіру үшін HAL сияқты дауыс естіледі.
A Xanadu House was ergonomically designed, with future occupants in mind. It used curved walls, painted concrete floors rather than carpets, a light color scheme featuring cool colors throughout, and an open floor plan linking rooms together without the use of doors. It had at least two entrances, and large porthole type windows. The interior of the house was cave like, featuring cramped rooms and low ceilings, although it is not clear whether these accounts describe the same Xanadu House with a thirty foot dome. The interiors used a cream color for the walls, and a pale green for the floor. The Xanadu house in Kissimmee, Florida used an automated system controlled by Commodore microcomputers. The automation concepts which Xanadu House used are based on original ideas conceived in the 1950s and earlier. The Xanadu Houses aimed to bring the original concepts into a finished and working implementation. Inside the house, there was an electronic tour guide for the benefit of visitors, and the family room featured video screens that displayed computer graphics art. These art displays were constantly changing, being displayed on video screens as opposed to static mediums. The home also featured fire and security systems, along with a master bath that included adjustable weather conditions and a solar heated steam bath. Meals could be cooked automatically at a set date and time. If new food was required, it could either be obtained via tele shopping through the computer system or from Xanadu's own greenhouse. The kitchen's computer terminal could also be used for the household calendar, records, and home bookkeeping. One of the advantages of using computers in the home includes security. In Xanadu House, a HAL type voice spoke when someone entered to make the intruder think someone was home.
Энергия тұтыну мәселесі
Бастапқы алаңдаушылық электр энергиясының құны тым жоғары болады деген болды, себебі бірнеше компьютер үздіріссіз жұмыс істейтін еді. Мейсон орталық компьютер үйдің қалған барлық компьютерлерінің энергия тұтынуын басқара алады деп есептеді.
An initial concern was that electricity costs would be excessive, since several computers would be operating continuously. Mason figured that a central computer could control the energy consumption of all the other computers in the house.