Кіріспе

3D кескіннің түрі
Кездейсоқ нүктелер стереограммасы (RDS) – кездейсоқ нүктелердің стерео жұбы, оны стереоскоп көмегімен немесе көздер кескіндердің алдындағы немесе артындағы нүктеге бағытталған кезде, стереопсия арқасында тереңдік сезімін тудырады, ал нысандар экран деңгейінің алдында немесе артында орналасқандай көрінеді. 1919 жылдан бері белгілі болған кездейсоқ нүктелі стереограмма техникасын Бела Жюльц 1971 жылы жариялаған «Циклопеялық қабылдау негіздері» кітабында егжей-тегжейлі сипаттаған. Кейінірек пайда болған түсініктер, жеке кескіндерді қамтиды, олар міндетті түрде кездейсоқ нүктелерден тұрмайды және көбінесе автостериограммалар деп аталады, олар көпшілікке жақсы таныс.

Тарих

1840 жылы сэр Чарльз Уитстон стереоскопты ойлап тапты. Оның көмегімен екі фотосурет, шамалы көлденең арақашықтықта түсірілген, әр көзге жеке көрсетілгенде, фотосуреттегі нысандар үш өлшемді көріністе көрінетін еді. 1956 жыл шамасында Бела Жюльз Белл зертханасында кездейсоқ сандар генераторларының нәтижесіндегі үлгілерді анықтауға бағытталған жобаны бастады. Ол сандарды суреттерге түрлендіріп, адамның көру жүйесінің үлгілерді тану қабілетін пайдаланып, кездейсоқтық жоқтығын табуға бекінді. Жюльз екі бірдей кездейсоқ суретті стереоскоп арқылы қарағанда, олардың біртегіс жазық бетке проекцияланғандай көрінетінін байқады. Ол суреттердің бірінің ортасындағы шаршы аумақты аз ғана жылдырып, сурет жұбымен тәжірибе жасады. Ол осы жұпты стереоскоп арқылы қарағанда, шаршы беттен көтеріліп тұрғандай көрінді.

Салдары

Кездейсоқ нүктелер стереограммасының ашылуы, оның баспа кескіндерінде тереңдік сезімін тудыру қабілетімен ғана емес, сонымен қатар танымдық ғылым мен қабылдауды зерттеудегі маңыздылығымен де қызығушылық тудырды. Кездейсоқ нүктелер стереограммасы адам миының стереоскопиялық көруді қалай өңдейтіні туралы түсінік берді. Ральф Сигельдің сөзіне сәйкес, Жюльз "көздердің біреуіне ғана қолжетімді ешқандай анықталатын нысандардың, перспективаның немесе белгілердің болмауында стереоскопиялық тереңдікті есептеуге болатынын нақты көрсетті". Рандот стереотесті "Фрисби тестісі" сияқты нақты тереңдік стереотесттеріне қарағанда бір көзбен көрудің бұлыңғырлығына (монокулярлық бұлыңғырлыққа) көбірек сезімтал.

TNO кездейсоқ нүктелер стереотесті

TNO кездейсоқ нүктелік стереотест (қысқаша: TNO стереотест немесе TNO тест) рандоттық стереотестке ұқсас, бірақ вектографтың орнына анаглиф болып келеді; яғни, пациент қызыл-жасыл көзілдірік киеді (рандоттық стереотестте қолданылатын поляризациялық көзілдірік орнына). Басқа кездейсоқ нүктелік стереотестер сияқты, TNO тесті де монокулярлық көрініс белгілері ұсынбайды.

Тиімділік

Статистикалық шудың болуы кезінде стереограммадағы фигураны танудағы бақылаушылардың нәтижесі, сұр фонға тек ақ (немесе тек қара) нүктелер салынған ұқсас стереограммамен салыстырғанда, сұр фонға қара және ақ нүктелерден тұратын стереограмма үшін жоғары болады.

Автостериограммалар

Кездейсоқ нүктелер стереограммасы деген атау, ең алдымен, кездейсоқ нүктелерге негізделген суреттер жұбына қатысты. Кристофер Тайлер мен Морин Кларктың қосымша жұмыстары стереоскопсыз көлемді сезім тудыратын жеке суреттерді ойлап табуға әкелді. Бұлар бір сурет кездейсоқ нүктелер стереограммасы (SIRDS) немесе кездейсоқ нүктелер автостереограммасы деп аталады. Кездейсоқ нүктелерден тұратын негізгі суретті немесе текстураны ауыстыру арқылы Magic Eye кітаптар сериясы арқылы көпшілікке таныс болған бір суретті стереограмма жасауға болады.

Динамикалық кездейсоқ нүктелер стереограммалары

Динамикалық кездейсоқ нүктелер стереограммалары жылжымалы стереоскопиялық (циклопеялық) пішіннен тұрады, ол жылжымалы кездейсоқ нүктелерден жасалған және одан әрі кездейсоқ нүктелермен жасырылған. Көзбен бақылаушы дихоптикалық түрде көрсетілген жылжымалы пішіннің нысаны және/немесе қозғалысы туралы қабылдау арқылы шешім қабылдауы керек. Стереоскопиялық (циклопеялық) қозғалыс стимулдары бар динамикалық кездейсоқ нүктелер стереограммасы көрсетілген кезде, қалыпты бинокулярлық көруге ие адамдар және жалпы алғанда, міндетті орындауға жеткілікті бинокулярлық көруге ие адамдар стереоскопиялық қозғалысты сезінеді. Адамда кем дегенде элементарлық стереопсия бар-жоғын тексеру үшін бинокулярлық қозғалыс стимулдарын қамтитын динамикалық кездейсоқ нүктелер стереограммаларын жасауға болады. Бір зерттеуде көз бұрылысы бар пациенттерде динамикалық кездейсоқ нүктелер стереограммасы Титмус құсы стереотестімен салыстырғанда стереопсияны анықтаудың жоғары деңгейін көрсетті.

Суреттелген мысал

Бірінші кездейсоқ нүкте стереограммасын жасау процесі төменде көрсетілген. 1. Тиісті өлшемдегі сурет жасаңыз. Оны кездейсоқ нүктелермен толтырыңыз. Суретті көшіріңіз. 2. Бір суреттегі аймақты таңдаңыз, осы жағдайда – оң суретте. 3. Бұл аймақты бір немесе екі нүкте диаметріне көлденең жылжытыңыз және бос аймақты жаңа кездейсоқ нүктелермен толтырыңыз. Стереограмма дайын. Стереограмманы көру үшін стереоскопты пайдаланып, сол суретті сол көзге, оң суретті оң көзге көрсетіңіз немесе сол эффектіге қол жеткізу үшін суреттің артындағы нүктеге назар аударыңыз. (Көздің осылай қиылып қаруға орналасуына қалай қол жеткізу Autostereogram бөлімінде сипатталған). Кездейсоқ нүктелердің жылжытылған аймағы сіздің көзіңізге үлкен, айналасындағы тіктөртбұрышты аймақтан гөрі кішкентай, орталық, шаршы аймақ ретінде көрінеді. Жылжытылған аймақ тереңдік сезімін тудыратын бинокулярлық айырмашылықты жасайды. Шағын жылжу шағын тереңдік береді; үлкен жылжу үлкен тереңдік береді. Егер жылжу кері бағытта болса, тереңдік кері болады: орталық шаршы аймақ көзден алшақ, үлкен, айналасындағы тіктөртбұрышты аймаққа қарағанда бетке қарай шаршы ойыс сияқты көрінеді. (Мысал стереограммада бұған жетудің оңай жолы – көздерді қиыстырып қарау; бұл сол суретті оң көзге, ал оң суретті сол көзге көрсетеді.)