Кіріспе

Стереоскоп – бір көріністі сол және оң көздің қарауымен бір үш өлшемді сурет ретінде бейнелейтін, екі бөлек суреттен тұратын стереоскоптық жұпты көруге арналған құрылғы. Әдеттегі стереоскоп әр көзге линза ұсынады, бұл линза арқылы көрінетін суретті үлкен және алысқа жылжытқандай етіп көрсетеді, сонымен қатар оның көлденең орналасуын өзгертеді, нәтижесінде, қалыпты бинокулярлық тереңдік сезімі бар адам үшін екі суреттің жиектері бірігіп, бір "стерео терезе" құрайтын сияқты көрінеді. Қазіргі заманда суреттер осы виртуалды терезеден тысқары орналасқандай етіп дайындалады, кейде объектілердің терезеден шығып тұруына мүмкіндік беріледі, бірақ мұндай тәжірибе әрқашан болған жоқ. Әдетте, әр көзге екінші көз үшін арналған суреттің көрінуіне кедерес келтірмеу үшін бөлгіш немесе көріс шектегіш қызмет атқаратын элемент орнатылады. Көптеген адамдар жаттығу арқылы және белгілі бір күш-жігер жұмсау арқылы стереоскоптың көмегінсіз 3D форматында стереоскопиялық суреттерді көре алады, бірақ көздің конвергенциясы мен фокусының табиғи емес үйлесімінен туындайтын физиологиялық тереңдік белгілері, нақты көріністі тікелей қарау кезіндегі сезімдерден өзгеше болады, бұл табиғи көру тәжірибесін дәл имитациялауды мүмкін емес етеді және көздің шаршауы мен қажуына себеп болады. 3D слайдтарды қарауға арналған құрылғылар, View Master немесе виртуалды шындық гарнитуралары да стереоскоптар болып табылады, бірақ бұл термин қазір көбінесе 1850-1930 жылдар аралығында үй раздығы ретінде бірнеше рет танымал болған стандартты форматтағы стерео карталарды қарауға арналған көрермендермен байланыстырылады. Поляризациялық, анаглифтік және жалюзилі көзілдіріктер сияқты екі физикалық бөлек суреттерді емес, екі бір-біріне жабысқан немесе араластырылған суреттерді көруге қолданылатын құрылғылар стереоскоптар санатына жатпайды.

Wheatstone стереоскобы

Ең алғашқы стереоскоптарды, "көрініс беретін айналар мен сынушы призмалар" 1832 жылы сэр Чарльз Уиттстон ойлап тауып, оптик Р. Мюррей оны жасады. Герберт Мейо Уиттстонның осы жаңалығын өзінің "Адам физиологиясының негіздері" (1833) атты кітабында қысқаша баяндап, Уиттстон осы туралы мақала жариялауға дайын екенін мәлімдеді. Бұл Уиттстонның көптеген жобаларының бірі ғана болды және ол өз зерттемелерін алғаш рет 1838 жылдың 21 маусымында Лондон Корольдік колледжінде таныстырды. Осы таныстыруда ол пайдаланушының көзіне 45 градус бұрышпен орналасқан айналар жұбын қолданды, әрқайсысы жанында орналасқан суретті көрсетті. Ол бинокулярлық тереңдік қабылдауының маңыздылығын көрсетіп, бір нысанның сол және оң көзбен көрінгендей екі суреті, әр көз тек өзіне арналған суретті көретіндей, бірақ көз алдындағы бірдей орында орналасқандай болса, ми оларды біріктіріп, бір қатты үш өлшемді нысанның көрінісі ретінде қабылдайтынын көрсетті. Уиттстонның стереоскопы алғашқы практикалық фотографиялық процестер пайда болғанға дейін бір жыл бұрын ұсынылды, сондықтан бастапқыда суреттер пайдаланылды. Айналы стереоскоптың артықшылығы – егер қажет болса, екі сурет те өте үлкен болуы мүмкін.

Брюстер стереоскобы

Көпшілік пікірге қарамастан, Дэвид Брюстер стереоскопты өнертабыс еткен жоқ, өйткені ол мұны жиі түсіндіруге тырысты. Уитстонның бәсекелесі Брюстер бұл құрылғының өнертабысын Эдинбургтен шыққан «Математика оқытушысы» Мистер Эллиотқа жатқызды. Брюстердің сөзіне қарағанда, ол бұл идеяны 1823 жылы ойлап тапқан, ал 1839 жылы «линзалары мен айналары жоқ қарапайым стереоскоп» жасаған. Бұл құрылғы ұзындығы, ені және биіктігі белгілі бірөлшемдегі ағаш қораптан тұрды және суреттер салынған көшірмелерді қарау үшін пайдаланылды, себебі фотография әлі кеңінен таралмаған еді. Брюстердің жеке үлесі 1849 жылы әртүрлі суреттерді біріктіру үшін линзаларды қолдану туралы ұсынысы болды; сондықтан линзалық стереоскопты (линзаға негізделген) оның өнертабысы деп санауға болады. Бұл құрылғының өлшемін кішірейте түсті, нәтижесінде қолға ұсталатын құрылғылар жасалды, олар Брюстер стереоскоптары деп аталды. Оларды 1851 жылғы Ұлы көрмеде көрсеткен кезде Виктория патшайымы оларға жоғары баға берді. Брюстер Ұлыбританияда өзінің дизайнымен жұмыс істей алатын аспап жасаушы таба алмады, сондықтан ол оны Францияға алып барды, онда Жюль Дубоск стереоскопты жетілдірді, сондай-ақ стереоскоптар мен стереоскопиялық дагеротиптер жасады және Ұлы көрмеде көрсетілген Виктория патшайымының әйгілі суретін түсірді. Осы көріністермен, көбінесе түсіндірме мәтінімен бірге карталар басылды, оларды екі линзалы қарау құралы арқылы қарағанда, кейде стереоптикон деп те аталатын, бұл жалған атау еді.

Холмс стереоскобы

1861 жылы Оливер Уэнделл Холмс қолмен ұсталатын, ағымдағыдан гөрі ыңғайлы әрі экономикалық көру құралын жасады және оны қасақана патенттемеді. 1850-ші жылдардан бері қолданылып келе жатқан стереоскоп екі призмалық линзадан және стереокартаны бекітетін ағаш тұғырдан тұрады. Осы типтегі стереоскоп бір ғасыр бойы өндірісте болды, қазір де оны шектеулі санда шығаратын компаниялар бар.

Көп көріністі стереоскоп

Көп көріністі стереоскоптар бірнеше стереоскопиялық суреттерді тізбектей қарауға мүмкіндік береді, бұл үшін тұтқаны айналдыру, қолды бұру немесе рычагты төмен итеру қажет. Алғашқы нұсқасы 1855 жылы Антуан Клодеге патенттелген, бірақ 1857 жылғы Александр Беккерстің дизайны...

Қазіргі заманғы қолданысы

20-ғасырдың ортасында бейнелер жұптарын қамтитын айналатын картон дискілері бар View Master стереоскопы (1939 ж. патенттелген), бастапқыда "виртуалды туризм" үшін, кейіннен ойыншық ретінде танымал болды. 2010 жылы Hasbro компаниясы iPhone немесе iPod Touch құрылғыларын орналастыруға арналған My3D деп аталатын стереоскопты шығара бастады. 2014 жылы Google Google Cardboard деп аталатын қағаздан жасалған стереоскоптың шаблонын жариялады. Мобильді телефондағы қосымшалар стереокарталардың орнын басады; бұл қосымшалар айналуды сезіне алады және стереоскоптың мүмкіндіктерін толыққанды виртуалды шындық құрылғысы деңгейіне дейін кеңейтеді. Базалық технология бұрынғы стереоскоптардағыдан ешқандай өзгешелік жоқ. Көптеген суретшілер мен графикалық дизайнерлер стереоскоп арқылы қарауға арналған түпнұсқа туындыларын жасап келеді.