Кіріспе
Мэтью Маккартен (11 ақпан 1959 жылы туған) – Жаңа Зеландиялық саяси ұйымдастырушы және кәсіподақ белсендісі, Нгапухи руынан шыққан. Маккартен бірнеше кәсіподақта жұмыс істеді, оның ішінде қонақ үй және аурухана қызметкерлерінің кәсіподағы, Unite Union және One Union; соңғы екеуін ол бірлесіп құрды.
Жас шағы мен отбасы
Мэтт Маккартен – Джон мен Рехина Маккартеннің кіші баласы. Оның Майк пен Джон есімді екі үлкен ағасы және Маргрет есімді үлкен әпкесі болған. Маккартен туғаннан кейін күтімге берілді және екі жасқа дейін Оклендтің Херн-Бейдегі Сент-Винсент католик үйінде тұрды. Маккартеннің сөзінше, анасы төртінші баласы туғанда қайтыс болды деп естіген. Содан кейін ол жасырынып, Дунединге көшіп, Маккартеннің әкесімен және үлкен аға-інілерімен барлық байланысты үзіп қойған. 14 жасқа дейін Маккартен Веллингтон, Отаки және Мартон қалаларындағы бірнеше жетімдер үйінде өмір сүрді. Браттар басқаратын Мартон үйінде тұрғанда, Маккартен қызметкерлер тарапынан зорлық-зомбылыққа ұшырады. Осы өмірлік жылдары оның христиан дінін қабылдамауы мен сексуалдық мәселелерге либералды көзқарасы қалыптасты. 14 жасында анасы Рехина үлкен ағасы Джонынан Мэтт туғанда өлмегенін білді. Содан кейін әкесі қайтыс болғандықтан, ол анасымен бірге тұру үшін Дунединге көшіп келді. Осы кезде Рехинаның басқа қарым-қатынастардан бес баласы болған. 15 жасында білімін аяқтағаннан кейін Маккартен сәтсіз банк тонау әрекетінен кейін бірнеше апта Ваикари ауруханасында психиатриялық күтім алды, ол оның өміріндегі шешімді нүкте деп есептеді.
Еңбек жолы мен кәсіподақтардың қатысуы
Вайкари ауруханасынан шыққаннан кейін Маккартен орта білімін басқа мектепте жалғастырды, сонымен қатар жартылай штатпен тазалаушы және официант болып жұмыс істеді. Маккартен университетке қабылдау емтиханын тапсырғанымен, Куинстаундағы қонақ үйде жұмыс істеуге шешім қабылдады. Ол жерде ол жазғы маусым аяқталған соң басқарушы емес қызметкерлерді жұмыстан шығару саясатына қарсы сәтті өндірістік ереуілге қатысты. Ол белсенді кәсіподақ мүшесі болды. Кейіннен Маккартен Джон Стейнбектің "Ашудың жүзімдері" романы мен Джордж Оруэллдің "Каталонияға саяхат" кітабының өзінің саяси көзқарастарына әсер еткенін айтты. Сонымен қатар, Маккартен 20 жасында Брисбенге сапар барысында гомосексуалдар құқықтарын қорғау демонстрациясына қатысты. Кейін Маккартен Куинстаунның ең ірі қонақ үйі – "Транс" қонақ үйінде бармен болып жұмыс істеді. Австралияда сегіз-тоғыз ай саяхаттап, жұмыс істегеннен кейін, Маккартен Палмерстон Норт қаласындағы барда ставка қабылдаушы болып жұмыс істеді, ал кейін Фицгерберт қонақ үйінің басқарушысы болды. 1981 жылға қарай Маккартен Dominion Breweries компаниясында жұмыс істеді. Апартеидке қарсылығынан, ол Оңтүстік Африканың ұлттық регби құрамасының мүшелеріне қызмет көрсетуден бас тартты. Сол кезде Маккартен сонымен қатар Еңбек партиясымен байланысты қонақ үй және аурухана қызметкерлерінің кәсіподағының мүшесі болды, бұл Маккартенді Еңбек партиясының мүшесі етті. Кейін Маккартен Оклендке көшіп, менеджер, бармен болып жұмыс істеді, содан кейін Жаңа Зеландия бармендер гильдиясын құруға көмектесті. Гильдиясының қолдауымен ол қонақ үйлер мен ауруханалар жұмысшыларының кәсіподағының басқару органында бос орын тапты, Рик Баркер және Марк Гош сияқты бірнеше маңызды кәсіподақ өкілдерімен бірге жұмыс істеді, олар кейіннен Еңбек партиясына қосылды. 1984 жылғы Жаңа Зеландияның жалпы сайлауынан кейін қонақ үйлер мен ауруханалар қызметкерлерінің кәсіподағы 20 долларлық ең төменгі жалақы талабымен ереуіл ұйымдастырды. Окленд әуежайының жанындағы Sheraton қонақ үйіне пикетке шыққан Маккартен полициямен ұсталды. Окленд ереуілінің нәтижесінде бүкіл ел бойынша жұмыс тоқтату жиналыстары өтті және қонақ үй индустриясы кейіннен 20 долларлық ең төменгі жалақыны енгізуге келісті. Кәсіподақ ұйымдастырушысы ретінде ол жұмыс берушілер тарапынан зорлық-зомбылыққа ұшыраған көшпенді жұмысшылардың, Окленд университетінің кафетерий қызметкерлерінің және түнгі клубтардағы әйелдердің мүддесін қорғады.
Еңбекті тастау
Маккартен он тоғыз жасынан бастап Еңбек партиясының мүшесі болған, 1980-ші жылдары Төртінші Еңбек үкіметі кезінде партияның Окленд жұмысшылары бөлімшесінде ұйымдастырушы болып жұмыс істеді. Окленд жұмысшылары бөлімшесі сол кездегі Окленд Орталық округінің депутаты Ричард Пребблмен бірге Еңбек партиясының саяси аппаратын бақылау үшін күресті. 1988 жылы Маккартеннің тобы жылдық жалпы жиналыста Окленд Орталық Еңбек партиясының ұйымдық құрылымын бақылауға сәтсіз тырысты, бірақ партияның оңшыл қанатының қарсылығынан оларға қол жеткізе алмады. 1980-ші жылдардың соңында Маккартен қаржы министрі Роджер Дугластың басшылығымен Еңбек партиясының бағытына наразы болды. Дуглас еркін нарық экономикасын және дерегуляцияны жақтады, ал Маккартен мен басқалар мұны Еңбек партиясының негіздеріне жасалған сатқындық деп қарады. Маккартен Роджерномиканың ашық қарсыласы болған, солшыл Еңбек партиясының депутаты Джим Андертонмен дос болып кетті. Кейіннен ол Дугласқа қарсы оппозицияны біріктірген Андертонның Экономикалық саясат желісінің төрағасының орынбасары болды.
Жаңа лейбористік партия мен Альянс
1989 жылы Андертон Лейбористік партиядан бөлініп, NewLabour партиясын құрды, ал Маккартен жаңа ұйымның президенті болды. Кейіннен NewLabour партиясы Демократиялық партия, Mana Motuhake және Жасылдар партиясы сияқты бірнеше басқа партиялармен бірігіп, Альянс құрды. Маккартен осы жаңа партияның президенті болды. NewLabour партиясының президенті ретінде Маккартен 1990 жылғы жалпы сайлау, 1992 жылғы Окленд қаласының мэрін сайлау және 1993 жылғы жалпы сайлау кезінде NewLabour және Альянстың науқандарын үйлестіруде жетекші рөл атқарды. Ол 1992 жылы Аукленд аймақтық кеңесіне Манукау округінде өткен жергілікті сайлауда өзіндік үміткер ретінде қатысты және ең көп дауыс жинаған, бірақ жеңілген үміткер болды. 1993 жылы Маккартен Альянстың құрылымымен келіспеді, оның жеке жекелігі мен мүшелігі бар партиялардың коалициясы емес, біртұтас партия болуы керек деп сенді. Сондай-ақ ол Альянстың демократиялық емес басшылық құрылымымен келіспеді. Осы факторлар Маккартенді NewLabour президенті лауазымынан кетіп, Альянстың директоры болуға мәжбүр етті. 1994 жылы қызы Филиппаның өзін-өзі өлтіруінен кейін Андертон отставкаға кеткен соң, Маккартен жаңа партия жетекшісі Сандра Ли Верконың басшылығымен Альянс директоры қызметін жалғастырды. Ли жұмыстың күйзелісін жеңе алмағандықтан, Маккартен Андертонның әйелі Карольмен байланысып, оны Андертонды қайтадан жетекші ретінде қайтаруға шақыруға көндірді, ол 1995 жылы солай істеді. Бірақ кейіннен Маккартен Андертонның Холмс шоуында пайда болып, рейтингін арттыру үшін бұқаралық ақпарат құралдарына жүгінгенімен келіспеді. 1999 жылғы сайлаудан кейін Альянс Лейбористермен коалициялық үкіметте кіші серіктес болды (Лейбористер бұл кезде экономикалық реформалар бағдарламасынан бас тартқан болатын). Алайда, Альянстың кейбір мүшелері, соның ішінде Маккартен, олардың тобы орталықшыл Лейбористерге тым көп жеңілдіктер жасады деп санады және Альянс өзінің солшыл принциптерінен бас тартады. Соңында Маккартен (Альянстың ұйымдық жетекшісі) мен Джим Андертон (саяси жетекшісі) арасында араздық туды – партияның басқарушы кеңесі Маккартенді қолдады, бірақ көптеген депутаттары Андертонды қолдады. 2001 жылғы жергілікті билік сайлауында Маккартен Окленд қаласының мэріне Альянс үміткері ретінде қатысып, дауыстардың 14,62%-ын алып, үшінші орынға ие болды. Ұзақ және қатал даудан кейін Андертон және оның жақтастары 2002 жылы Прогрессивті партияны құру үшін Альянстан шығып, Маккартеннің тобы Альянсты басқаруға қалды. 2002 жылдан 2003 жылға дейін Лейла Харре саяси жетекшілік еткен Альянс 2002 жылғы сайлауда ауыр зардап шекті, Парламенттегі барлық өкілдігінен айырылды. Келесі жылы Маккартен өзі Харренен саяси жетекшілікті алды. Бірақ ол 2004 жылдың қараша айында жаңа Маори партиясының науқандық жұмысына тым көп араласып кеткендіктен бұл лауазымынан кетуге мәжбүр болды. Маккартен Альянс пен Маори партиясының үйлесімді екенін және олар бір-бірін қарсылас ретінде қарастырмауы керек деп есептеді, бірақ бұл пікірді екі топтың да мүшелері бөліспеді. Маккартен Маори партиясына көңіл бөлгені үшін Альянстан кетуге шешім қабылдады.
Тәуелсіз және Мана партиясы
2005 жылдың басында Маккартен Маори партиясымен де байланысын үзді, себебі ол жұмысшы табына негізделген жаңа партия құруды қалағандығы туралы хабарлар тарады. 2005 жылдың басында Маккартен Unite Union-нан хатшы ретінде басшылық етуге мандат алды. Осы уақыттан бастап Unite Union Жаңа Зеландияның екінші деңгейдегі еңбек нарығындағы ("еңбек ететін кедейлер") жұмысшыларды ұйымдастыруда маңызды жетістіктерге қол жеткізді, оның ішінде фастфуд, колл-орталықтар, күзет, қонақүй және қонақжайлылық салаларындағы қызметкерлерді де қамтыды. Оның ең маңызды жеңісі "supersizemypay.com" кампаниясынан туды, оның аясында Restaurant Brands Limited (Starbucks, KFC және Pizza Hut) компаниясының 7000 қызметкерін қамтитын ұжымдық келісімге қол жеткізілді. Кейіннен Unite Union фастфуд, колл-орталықтар, күзет, қонақүй және қонақжайлылық салаларындағы жұмысшыларды біріктіруді кеңейтті, әсіресе Окленд қаласында. 2010 жылдың 27 қазанында Маккартен Уинни Лабанның депутаттық өкілдіктен кетуіне байланысты Мана сайлау округінде Парламентке тәуелсіз кандидат ретінде түсетінін жариялады. 2011 жылдың сәуірінде Маккартен Хоне Харавираның жаңа Мана қозғалысының сайлау кампаниясының директоры болды. Кампания басталғаннан кейін Маккартен 2011 жылғы Те Тай Токерау сайлауына дейін Мана қозғалысына 500 жаңа мүшені тіркеуге уәде берді. 2011 жылдың шілдесінде Ішкі кіріс департаменті ("IRD") Unite Support Services Limited компаниясынан 150,175 доллар көлеміндегі төленбеген салықтарды өндіріп алуға тырысып жатқандығы хабарланды. Unite Support Services Limited компаниясы IRD-нің тарату туралы талап арызы бойынша 2011 жылдың 17 маусымында таратылды. Ресми өкілдің есебіне сәйкес, іске асыруға болатын активтер жоқ және кредиторлардың талаптары шамамен 153,000 долларды құрайды, оның ішінде IRD-ге қарыз 97,000 долларға жуық.
Еңбек партиясына қайта оралу
2014 жылдың ақпан айында Маккартен Дэвид Канлифф басқаратын Еңбек партиясының бас кеңесшісі болары жарияланды. Ол 2016 жылдың тамызына дейін жаңа Еңбек партиясының жетекшісі Эндрю Литтлдің бас кеңесшісі қызметін атқарды.
Кәсіподақ белсенділігіне қайта оралу
Еңбек партиясы жетекшісінің кеңсесінде жұмысын тоқтатқаннан кейін, ол жұмыскерлерді қанау фактілері бойынша шағымданудың 100-ге жуық ісіне қатысты.
Әлеуметтік әділдік
Маккартен жаңа солшыл және социалистік көзқарастарға қызығушылық танытады, капитализмді және билік құрылымын сынап, оларға күмән келтіреді. Оған жауап ретінде Израильдің Австралиядағы және Жаңа Зеландиядағы төңкерілмейтін елшісі Юваль Ротем Маккартенді өткір сынға алып, оны "қалың қабатты Израильге қарсы сезім, ол антисемитизмнің жамылғысы" деп айыптады.
Жеке өмір
Мэтт Маккартен – Джон мен Рехина Маккартеннің кіші ұлы. Оның анасы маори тегінен. Оның Майк пен Джон есімді екі ағасы және Маргрет есімді бір сіңлісі бар. Маккартеннің тағы бес жартылай бауыры бар: Лекси, Терри (қаза болған), Денис, Мелисса және Джули Энн. Маккартен нәресте кезінде католик шіркеуінде крещениеден өткенімен, өсіп келе жасында христиан дінінен бас тартты. Маккартеннің әйелі Кэти Кейси, бұрынғы Окленд қалалық кеңесінің мүшесі және Окленд технологиялық университетінде оқытушы болған. Кейси – ауызша тарихшы, Маккартеннің «Тәртіпке қарсы» атты өмірбаянын жазған. 50 шамасында оған емдеуге келмейтін бауыр қатерлі ісігі диагнозы қойылған, бірақ ол жазылып кетті.