Кіріспе

Уайт аралы материктен бөлек географиялық нысан ретінде әрдайым осы ерекшелігін мойындатуға күресіп келді. Уайт аралы қазіргі таңда рәсімдік және метрополитендік емес графтық болып табылады, ал жергілікті басқару біртұтас басқару органы арқылы жүзеге асырылады. Бұл арал сонымен қатар елдегі ең көп халқы бар Вестминстер сайлау округіне ие.

Саяси тарих

Тарихи тұрғыдан алғанда, арал бұрын Саутгемптоншир деп аталған, тарихи Гэмпшир округінің бір бөлігі болған.

Аралдың тарихи аудандары

Аралдың ең көне қаласы – Ньютаун, ол аралдың солтүстік-батыс жағалауындағы үлкен табиғи портта орналасқан. 1377 жылы француз шабуылы қаланың көп бөлігін, сондай-ақ аралдағы басқа да елді мекендерді қиратты, осыдан кейін қаланың толық құлдырауы басталды. XVI ғасырдың ортасына қарай, ол ұзақ уақыт бойы Ньюпорт қаласынан қалып қойған шағын елді мекенге айналды. Елизавета I қалаға екі парламенттік орын беріп, оған жаңа өмір сыйлады, бірақ бұл оны «Бұзылған округтердің» ең әйгілілерінің біріне айналдырды. Ұлы реформалық акті қабылданған кезде қалада он төрт үй және жиырма үш сайлаушы ғана болды. Акт Ярмут округін сайлау құқығынан айырды және жоғалған төрт орынды Уайт аралының тұңғыш депутатымен алмастырды. Ньюпорт 1867 жылғы Екінші реформа актісіне дейін екі орынды сақтап келді, ол оның өкілдігін бір депутатқа дейін азайтты. 1885 жылғы Орындықтарды қайта бөлу актісінің нәтижесінде Ньюпорт өздік өкілдігінен толығымен айрылды.

Жергілікті басқару

Көбінесе Гэмпширдің бөлігі саналатын Уайт аралы, 1888 жылы алғашқы округтік кеңестер құрылғанда қысқа мерзімге сол округтің құрамына кірді. Бірақ, "Өзін-өзі басқару" науқанының нәтижесінде 1890 жылы Уайт аралының жеке округтік кеңесі құрылды және арал сол кезден бері құрлықтағы жергілікті басқарудан тәуелсіздігін сақтап келеді. Дегенмен, арал Гэмпширдің "Ассиз округінің" бір бөлігі болды. Көптеген арал тұрғындары сияқты, Уайт аралының тұрғындары да өздерінің нақты (немесе қабылдаған) тәуелсіздігіне өте сезімтал және аралдың ерекше мәртебесіне байланысты туындайтын жаңсақтықтар жиі шиеленіс тудырады. 1974 жылғы жергілікті басқару реформасында аралды Хэмпширдегі аудан ретінде қайта біріктіру жоспарланған, бірақ соңғы сәттегі өзгеріс оның округтік кеңесін сақтап қалды. Алайда, 1972 жылғы Жергілікті басқару заңында бірыңғай билік туралы ереже болмағандықтан, арал екі деңгейлі құрылымды сақтауға мәжбүр болды: округтік кеңес және екі муниципалитет – Медина және Оңтүстік Уайт. 1995 жылдың 1 сәуірінде муниципалитеттер округтік кеңеспен біріктіріліп, Англияның Жергілікті басқару комиссиясы ұсынғандай, Уайт аралы кеңесі деп аталатын бірыңғай билік құрылды. Қазіргі таңда Хэмпширмен байланысты әкімшілік байланыстың жалғыз маңызды саласы – Хэмпшир мен Уайт аралы арасында біріктірілген полиция қызметі.

Төменгі палатаның өкілдігі

Уайт аралы 113 021 сайлаушысы бар (2019 жылғы мәлімет бойынша) Парламенттің (Орта палатаның) бір сайлау округін құрайды. Бұл елдегі ең ірі сайлау округі. Англияның шекаралық комиссиясының 2018 жылғы ұсыныстары бұл округті екіге бөлуді көздейді. Бұл округ дәстүрлі түрде консерваторлар мен либерал-демократтардың арасындағы күрес аренасы болған. 1974 жылдан 1987 жылға дейін бұл орын либералдардың, ал кейін 1997 жылға дейін консерваторлардың үлесінде болды, содан кейін консерваторлардың дауыс саны төмендеген кезде либерал-демократтар жеңіске жетті. 2001 жылы орын консерваторларға қайтадан бұрылды және осы уақыттан бері консерваторлардың қолдауында қалып отыр, 2015 жылы либерал-демократтар бесінші орынға түсіп, UKIP екінші орынды иеленді. 2017 жылы еңбекшілер екінші орынға шықты, ал либерал-демократтар мен UKIP сайлау кепілдігін жоғалтты.

2019 жылғы жалпы сайлау

Уайт аралы тұрғындары 2019 жылғы жалпы сайлауда консерватор партиясының өкілі, бұрынғы депутат Боб Силиді қайтадан сайлады.

2017 жылғы жалпы сайлау

2017 жылғы 8 маусымдағы Ұлыбританияның жалпы сайлауында, гомосексуализм туралы жасаған мәлімдемелеріне байланысты туған даудың нәтижесінде, отырған депутат Эндрю Тернер депутаттығынан бас тартты. Оның орнына консервативті партиядан кандидат ретінде Уайт аралының кеңесшісі және бұрынғы әскери қызметкер Боб Сили сайланды, ол кейіннен депутат болды.

2015 жылғы жалпы сайлау

2015 жылғы 7 мамырда өткен Ұлыбританияның жалпы сайлауында Уайт аралы сайлау округінен алты кандидат тіркелді.

2010 жылғы жалпы сайлау

2010 жылы 6 мамырда өткен Ұлыбританияның жалпы сайлауында Уайт аралы сайлау округі үшін он бір кандидат тіркелді.

2005 жылғы жалпы сайлау

2005 жылғы 5 мамырда өткен Ұлыбританияның жалпы сайлауында Уайт аралы сайлау округі үшін бес кандидат күресті. Сайлауда Либерал-демократтар мен Консерваторлар арасында шатыс күтілді, бірақ Консерваторлардың күшті дауыс беруі тіпті жеңіске жеткен кандидатын да таң қалдырды. Сол уақытта өткен жергілікті сайлауларда Консерваторлар үлкен жеңіске жетті, ал парламенттік сайлаудағы жоғары қатысу және Консерваторларға берілген көптеген дауыстар, басым көбінесе Либерал-демократтар кеңесіне наразылықтың жергілікті көрінісі болуы мүмкін, сонымен қатар ұлттық мәселелерге де қатысты. Лейборист партиясы ұлттық тенденцияға қарсы тұрып, 30 жылдан астам уақыт ішінде ең жоғары Лейборист дауысын жинады, ал UKIP кейбір күткендей үлкен жетістікке жете алмады және дауыс үлесін сәл ғана арттырды.

Жергілікті билік

2017 жылғы жергілікті кеңес сайлауынан кейін Консерваторлар Уайт аралы кеңесінде көпшілік орынды жеңіп алды. Аралдық тәуелсіздер 2013 жылдан 2017 жылдың қаңтарына дейін кеңесте басқарушы топ болды, сол кезде кеңес төрағасы Джонатан Бэконның отставкасы Дейв Стюарт басқаратын консерваторлық азшылық үкіметіне әкелді. Бұрын кеңес 2005-2013 жылдар аралығында консерваторлардың бақылауында болған.

Тарихи нәтижелер

1995 жылға дейін бұл нәтижелер Уайт аралы округтік кеңесіне қатысты. Сайлау жылы Үкілетті партия/партиялар1973 Тәуелсіз1977 Консерваторлар1981 Либералдар1985 Либералды/Социал-демократтар1989 Либералды демократтар1993 Либералды демократтар1995 Либералды демократтар1998 Басымдық жоқ (Либералды демократтар ең ірі фракция)2001 Басымдық жоқ; Island First (Либералды демократтар және тәуелсіздер) басқарушы топ.2005 Консервативтік партия2009 Консервативтік партия2013 Арал тәуелсіздері2017 Консервативтік партия

Еуропалық одақ референдумы

Уайт аралы 2016 жылғы Еуропалық Одақ референдумында Еуропалық Одақтан шығу үшін дауыс бергендердің 62% құрады, бұл ұлттық деңгейдегі 52% көрсеткіштен жоғары. Ұлыбританияның Еуропалық Одаққа мүшелігі туралы референдум, 2016 Уайт аралы Таңдау дауыстары % Еуропалық Одақтан шығу 49,173 61.91% Еуропалық Одақта қалу 30,207 38.03% Жарамды дауыстар 79,380 99.94% Жарамсыз немесе бос дауыстар 50 0.06% Барлық дауыстар 79,430 100.00% Тіркелген сайлаушылар және сайлауға қатысу 109,844 72.31% Көздер:

Еуропалық парламенттегі өкілдік

Уайт аралы Еуропалық парламент сайлаулары мақсатында Оңтүстік-Шығыс Англия аймағының құрамына кірген.

2019 жылғы Еуропалық парламент сайлауы

Келесі нәтижелер Ұайт аралы үшін ғана; нәтижелер жабық тізімдегі пропорционалды сайлау жүйесі бойынша Еуропарламент депутаттары тағайындалмас бұрын аймақтық деңгейде жинақталады.
ПартияДауыс саныПайыздық үлесОңтүстік-Шығыс АнглияПайыздық үлесОңтүстік-Шығыс АнглияЕуропарламент депутаттары Brexit Party19,39246.6736.074 Жасыл партия6,85516.4913.521 Либерал-демократтар6,55715.5525.753 Консерваторлар3,5778.6010.251 Лейбористер2,4815.977.271 Ұлыбритания Тәуелсіздік партиясы1,2923.102.220 Change UK1,1072.664.170 UK EU1270.300.30 Джейсон МакМахон520.120.140 Дэвид Раунд500.120.10 Социалистер (Ұлыбритания)390.90.140 Майкл Табервилл220.050.60

2014 жылғы Еуропалық парламент сайлауы

2014 жылғы Уайт аралында өткен Еуропалық Парламент сайлауының нәтижелері төмендегідей болды.
Партия\Дауыс\Пайыздық үлес\Оңтүстік-Шығыс Англия үлесі\Оңтүстік-Шығыс Англия Еуропарламент депутаты
UK Independence\14,533\40.93\32.14\4
Conservatives\9,335\26.29\30.95\3
Green Party\3,854\10.85\9.05\1
Labour\3,708\10.44\14.66\1
Liberal Democrats\1,969\5.55\8.04\1
An Independence from Europe\841\2.37\1.93\-
English Democrats\341\0.96\0.76\-
BNP\294\0.83\0.72\-
Christian Peoples\237\0.67\0.64\-
Peace\139\0.39\0.43\-
Socialist (GB)\77\0.22\0.23\-
Roman Party\52\0.15\0.13\-
YOURVoice\49\0.14\0.12\-
Liberty GB\42\0.12\0.11\-
Harmony Party\35\0.10\0.08\-
Жарамсыз бюллетеньдер\94

Уайт аралында сайлауға қатысқандардың саны 111,879 сайлаушының ішінде 35,600 болды (31.82%).

2009 жылғы Еуропалық парламент сайлауы

2009 жылғы Уайт аралындағы Еуропалық сайлау қорытындысы төмендегідей болды. Келесі нәтижелер Уайт аралы үшін ғана; нәтижелер жабық тізім пропорционалды сайлау жүйесі бойынша Еуропарламент депутаттары тағайындалмас бұрын аймақтық деңгейде жинақталады.

Партиялар | Дауыс | Пайыздық үлес | Оңтүстік-Шығыс Англиядағы үлес | Еуропарламент депутаттары
---|---|---|---|---
Консервативтер | 14,122 | 32.3 | 34.8 |
UK Independence | 9,563 | 21.9 | 18.8 |
Жасылдар | 5,380 | 12.3 | 11.6 |
Либерал-демократтар | 5,112 | 11.7 | 14.1 |
Еңбекшілер | 2,607 | 6.0 | 8.2 |
Британдық Ұлттық партия | 2,223 | 5.1 | 4.4 |
Ағылшын демократтары | 1,148 | 2.6 | 2.2 |
Христиандық партия | 736 | 1.7 | 1.5 |
No2EU | 461 | 1.1 | 0.9 |
United Kingdom First | 380 | 0.9 | 0.7 |
Социалистік Еңбек партиясы | 343 | 0.8 | 0.7 |
Жюри тобы | 274 | 0.6 | 0.6 |
Libertas | 247 | 0.6 | 0.7 |
Бейбітшілік партиясы | 201 | 0.5 | 0.4 |
Рим партиясы | 101 | 0.2 | 0.2 |
Жарамсыз бюллетеньдер | 811 | 1.9 |

Уайт аралындағы сайлауға қатысу – 109,796 сайлаушының 43,709-ы (39.81%) болды.

2004 жылғы Еуропалық парламент сайлауы

2004 жылғы Уайт аралындағы Еуропалық сайлау қорытындысы төмендегідей болды. Келесі нәтижелер Уайт аралы үшін ғана көрсетілген; Еуропарламент депутаттары жабық тізім пропорционалды сайлау жүйесі бойынша тағайындалмас бұрын нәтижелер аймақтық деңгейде жинақталады.

Партия дауысы Пайыздық үлес Оңтүстік-Шығыс Англия үлесі Оңтүстік-Шығыс Англия депутаттары
Консерваторлар 11 341 32,4% 35,2% 4
Ұлыбританияның тәуелсіздігі 9 913 28,4% 19,5% 2
Либерал-демократтар 4 234 12,1% 15,3% 2
Еңбекшілер 3 479 9,9% 13,7% 1
Жасылдар 2 745 7,8% 7,9% 1
Зейнеткерлер 1 237 3,5% 1,9%
Британдық Ұлттық партия 918 2,6% 2,9%
Англия демократтары 523 1,5% 1,3%
Бейбітшілік 151 0,4% 0,6%
Христиандық альянс 140 0,4% 0,5%
Өмірді қорғау альянсы 103 0,3% 0,3%
Құрмет 100 0,3% 0,6%
Тәуелсіз – Роудс 81 0,2% 0,3%

Аймақтық деңгейде сайлауға қатысу 36,5% құрады, сайлаушылардың саны 6 087 103 болды.

Тұрақты байланыс

Көптеген жылдар бойы аралды Ұлыбританиямен байланыстыратын көпір немесе туннель салу мәселесі талқыланып келеді. Бұл мәселе 20-шы ғасырдың соңында, Скай аралына салынған көпірдің үлгісіндегідей, мұндай байланыстың құрылысы экономикалық және техникалық тұрғыдан мүмкін болған кезде өзектірек болды. Пікірталас тұрақты байланыстың қажеттігіне қатысты жалғасуда. 21-ші ғасырдың басында Уайт аралы партиясы бұл мәселені қолдап үгіт жүргізді, бірақ кең ауқымды қоғамдық пікірталас осындай ұсынысқа қарсы күшті пікірлердің басым екенін көрсетті. 2002 жылы Уайт аралы кеңесі мәселені талқылап, ұсынысқа қарсы ресми мәлімдеме жасады, ал депутат Эндрю Тернер байланыс құрылысына қарсылығын сақтап қалды. Тұрақты байланысты жақтаушылардың аргументтері аралға және одан шығудың оңайлатылуына, сондай-ақ материкпен байланыстың жақсаруынан туындайтын экономикалық пайдаға бағытталған. Әртүрлі жастағы адамдар жиі Солент арқылы сапар жасау құнына наразылық білдіреді, және бұл мәселе байланыс талқылауымен тікелей байланысты болмаса да, екеуі де тұрақты байланыс арзан болады деген болжаммен жиі біріктіріледі. Тұрақты байланысқа қарсы аргументтерге Лондон сияқты қалаларға жұмысқа барудың оңайлатылуына байланысты жылжымайтын мүліктің бағасының күрт өсуі (бұл төмен жалақылы отбасыларға қосымша жүктеме салуы мүмкін); жергілікті қызметтер мен инфрақұрылымның Оңтүстік Гэмпширдің ірі және экономикалық жағынан белсенді агломерациясына көшу қаупі; ауылдық жерлердегі қылмыстың күтілетін өсуі (2014 жылы Гэмпширде қылмыс көрсеткіштері күрт өсті); және бірегей арал мәдениеті мен ортасына қауіп төнуі кіреді. Көшедегі қылмыстың күшеюі де алаңдатушылық тудырады. Дегенмен, аралдағы жалпы қылмыс деңгейі материктегі ұқсас аймақтармен салыстырылатын, тіпті кейбір жағдайларда Оңтүстік Гэмпширдің жақын орналасқан аудандарынан жоғары. Тұрақты байланысты қолдаушылар Скай көпірі сияқты жолмен байланыс құруды көздейді, бірақ Солент астындағы жолаушыларға арналған теміржол және трамвай желілерін салу жоспарлары да ұсынылды, бұл желілер Райдты Портсмут және Госпортпен байланыстыруы мүмкін. Бұрын мұндай жоспарлар арал тұрғындарының көбірек қолдауын алған. Алайда, 2017 жылы Pro Link науқаны тапсырыс берген және жүргізген сауалнама аралдағы қоғамдық пікірдің жолмен байланыс құруды жақтауға қарай бастағанын көрсетті.

Аутономия және саяси мойындау

Уайт аралының мәртебесі туралы көптеген жылдар бойы көптеген талқылаулар өтті, олар Уайт аралының толық егемендігін қалаудан бастап, округті Гэмпширге қайта қосудың мүлдем қарама-қарсы ұстанымына дейін барлық түрлі көзқарастарды қамтыды. Тәуелсіздік жақтастарының ресми үні 1970-ші жылдардың басында «Вектис Ұлттық партиясы» арқылы білдірілді. Олардың басты талабы – 1293 жылы аралды тәжге сату конституцияға қайшы болды (Уайт аралының тарихына қараңыз). Дегенмен, қазіргі таңда бұл қозғалысқа елеулі қолдау көрсетілмейді. 1990-шы жылдардан бері бұл пікірталас негізінен Уайт аралын Оңтүстік Англиядағы салыстырмалы кедейлігіне байланысты Еуроодақ сияқты ұйымдармен ерекше аймақ ретінде тану жөніндегі науқан түрінде жүргізілуде. Арнайы қарауды қолдайтын бір аргумент – бұл кедейлік аталған ұйымдар тарапынан мойындалмайды, себебі ол материктен келген зейнеткерлер мен бай (бірақ экономикалық белсенділігі төмен) иммигранттардың есебінен статистикалық түрде бұрмаланады. 2022 жылы «Деңгейін көтеру» ақ кітабының аясында «Арал форумы» ұсынылды, ол Уайт аралының жергілікті саясаткерлері мен тұрғындарына Оркни, Шетланд, Батыс аралдары және Англсидегі әріптестерімен бірге кеңжолақты байланыс сияқты ортақ мәселелер бойынша жұмыс істеуге және аралдық қауымдастықтардың деңгейін көтеру мәселесі бойынша үкіметпен тікелей байланыс жасау үшін платформа ұсынуға мүмкіндік береді.

Жел турбиналары

Жел турбиналары арал тұрғындары арасында пікір қақтығысын тудырған мәселе болып қалып келді, алғашқы ұсыныстардан бері. Көптеген тұрғындар, әсіресе Батыс Уайт аймағында, олардың көрінісі бұзық болады және көп шу шығарады деп алаңдайды. Жел турбиналарына қарсы наразылық білдіру мақсатымен ThWART (Ауылдық турбиналарға қарсы күрес) атты қысым тобы құрылды. Топтың мақсаты – аралдағы жаңартылатын энергия саясатын, жел турбиналарынан басқа да шешімдерді қарастыра отырып, кеңеспен бірлесіп әзірлеу. Алғашқы жоспар бойынша Wellow маңына жеті турбина орнату көзделіпті, бірақ аймақ тұрғындары жақсырақ баламалар табуға болатынын айтып, жоспарды сынаған. Кеңеске өтініш беру алдында жергілікті тұрғындар петиция жинаған, алайда жоспарлар кейіннен қабылданбады. Осыдан кейін кеңеске түрлі жерлерге, соның ішінде Ventnor Golf Club-қа шағын жел турбиналарын орнату бойынша бірнеше өтініштер түсті. Cheverton Down-дағы шағын турбиналарға рұқсат берілгенімен, Isle of Wight Council жоспарлаушылары 2009 жылдың 3 желтоқсанында 125 метрлік үлкен турбиналар жоспарын қабылдамады. Бұл шешімге наразылық білдірілері ма, әзірге белгісіз. Арал тұрғындарының пікірлері әртүрлі болғандықтан, жел турбиналарының қашан және қайда салынатыны әлі анық емес. Isle of Wight Council 2009 жылдың басында жүргізілген сауалнама нәтижесінде, жергілікті тұрғындардың екі есе көп бөлігі жел турбиналарына қарсы екенін, 612 адам қолдап, 1,328 адам Cheverton Down жоспарына қарсы болғанын мәлімдеді.