Кіріспе

Дунай өзеніндегі арал, Будапешт, Венгрия. Венгриядағы арал.

Маргарет аралы (Margitsziget; Margareteninsel; Kızadası) – Венгрияның Будапешт қаласының орталығындағы Дунайдың ортасында орналасқан ұзын және кең арал. Аралдың көп бөлігін ландшафттық саябақтар алып жатыр, ол танымал демалыс орны болып табылады. Оның орта ғасырлық қираған орындары оның орта ғасырларда діни орталық ретіндегі маңыздылығын еске салады. Арал Маргарет көпірінен (оңтүстік) Арпад көпіріне (солтүстік) дейін созылып жатыр. 14 ғасырға дейін арал Insula leporum (Қоян аралы) деп аталған. Әкімшілік жағынан Маргарет аралы 13-ші ауданға қарасты болған, бірақ қазір тікелей қала басшылығында. Аралдың қазіргі келбеті 19 ғасырдың соңында Дунайдың ағысын реттеу мақсатында Festő (Суретші), Fürdő (Шығанақ) және Nyulak (Қоян) аралдарының біріктірілуі арқасында қалыптасқан. Алғашқыда арал теңіз деңгейінен 102,5 метр биіктікте болған, бірақ су тасқынының алдын алу үшін қазір теңіз деңгейінен 104,85 метрге дейін көтерілген.

Атауы

14 ғасырда аралға Сент Маргарет (1242–1270) есімі берілгенге дейін, ол Insula leporum деп аталды. Маргарет Венгрияның Бела IV-нің қызы болды және ол аралдағы доминикан монастырінде тұрды. 13 ғасырда аралдың басқа да атаулары болды: Нюлак аралы, Нагиболдагоссоний аралы, Ур аралы, Будай аралы, Дунай аралы, ал 1790 жылдары: Надор аралы, Палатин аралы. (Бұл атаулар «Қоян аралы», «Біздің ханым аралы», «Асыл адамдар аралы», «Буда аралы», «Дунай аралы», «Палатин аралы» деген мағынаны білдіреді.)

Тарих

12 ғасырда Иоанн орденінің әскері осы аралға қоныстанды. Аралдың қазіргі тарихи ескерткіштерінің ішінде 13 ғасырдағы францискан шіркеуінің қираған қалдықтары, доминикан шіркеуі мен монастыры, сондай-ақ 12 ғасырдағы премонстрат шіркеуі бар. Аралда августиндік орденнің мүшелері де тұрған. 16 ғасырға дейін аралда монастырлар, шіркеулер мен кешірім үйлері басым болды. Осман соғыстары кезінде монахтар мен қарындастар қашып кетіп, ғимараттар қиратылды. 18 ғасырда арал палатиндердің демалыс орны ретінде таңдалды. 1908 жылы ол халыққа ашық бақ деп жарияланды. Екінші дүниежүзілік соғыс және Будапешттің қоршауы кезінде аралда қатыгез шайқастар болды. 1945 жылдың қаңтарында кеңес әскерлері Пешт жағасынан қайықтармен өтуге тырысты, бірақ венгр және неміс әскерлері олардың әрекеттерін тоқтатып, резеңке қайықтарды батырды. 19 қаңтар түні өзендегі мұз бірнеше советтік патрульдеріне жаяу өтуге мүмкіндік берді. Өзенге қарап тұрған қайық үйлеріндегі қарауылдар ұйықтап қалғанда, олар аралға еніп, плацдарм құрды. Бірақ қорғаушылар аралдың солтүстік жағында қоршалып қалғандықтан, шабуыл тез тоқтатылды және олардың ілгерілеуін тоқтатуға қол жеткізді. Сонымен қатар, Арпад көпірінің құрылысы аяқталмаған тіректерінің арасында кеңес теңізшілерінің взводы да аралдың солтүстік жағында қоршалып қалды. Аралдың ғимараттары үшін, әсіресе қарсыластар бірнеше күн бойы жақын арада болған моншаларда қызу шайқас болды. Осы уақыт ішінде екі тарап та аралды артиллериямен атқылады – кеңес әскерлері Пешт жағынан, ал венгрлер Буда бекінісінен. 28 қаңтарда қорғаушылар түннің қараңғысында Маргарет көпірінің бұзылмаған батыс жағы арқылы Будаға қайықпен қашып шықты, кейіннен украиндық СС әскерлері оны жарыққа ұрды. 1980-жылдардан бері аралға көлікпен кіру шектелді; тек бір автобус маршруты мен таксилерге, сондай-ақ жергілікті дүкендер мен мейрамханалардың қызметтік көліктеріне рұқсат етілді. Аралдың солтүстік жағында қонақ үй қонақтарының машиналарын қоюға арналған тұрақ орналасқан.

Спорт және демалыс

Аралда Palatinus су паркі (Будапешттегі ең үлкен ашық ауадағы жүзу кешені) және Alfréd Hajós спорттық бассейні (онда 1958, 2006 және 2010 жылдарғы LC Еуропа чемпионаттары өтті) сияқты түрлі спорттық нысандар орналасқан. Жабық бассейн 1930 жылы салынған, оның күрделі арматуралы бетон аркаларын Венгрияның алғашқы әйел сәулетшісі және конструкциялық инженері Эстер Пецси жобалаған. Аралда теннис стадионы мен жеңіл атлетика орталығы да бар. Аралда 5,35 шақырым (3,33 миль) ұзындығындағы резеңке жабынмен жабдықталған жүгіру жолы бар, ол жергілікті тұрғындар мен туристердің арасында кеңінен танымал.