Кіріспе

Американдық дәрігер және гинеколог (1813-1883)

Джеймс Марион Симс (25 қаңтар 1813 – 13 қараша 1883) – американдық хирург. Оның ең танымал еңбегі – бөгеліп қалған босанудың ауыр асқынуы – везиковагинальды фистуланы жөндеудің хирургиялық әдісін әзірлеу. Ол сондай-ақ Симс спекулумын, Симс сигмоидтық катетерін және Симс позициясын ойлап тапқаны үшін естеріне түседі. Ол Нью-Йоркте әйелдер үшін арнайы құрылған алғашқы аурухананы құрды. Қатерлі ісікпен ауыратын науқастарды емдеуге талап етуі салдарынан, өзі құрған ауруханадан шығарылды. Ол өлгеннен кейін ашылған елдің алғашқы қатерлі ісік ауруханасын құруға белсенді қатысты. Ол елдің ең танымал және құрметке ие дәрігерлерінің бірі болды. 1876 жылы ол Америка медицина қауымдастығының президенті болып сайланды. Ол Еуропада танымал болған алғашқы американдық дәрігерлердің бірі болды. Ол елдегі ең бай дәрігерлердің екіншісі екендігін ашық айтты. Алайда, медицина этикасын зерттеуші Баррон Х. Лернердің айтуынша, "медицина тарихында одан да көп дау тудырған тұлғаны табу қиын". 1894 жылы Нью-Йорктегі Брайант паркінде орнатылған ескерткіші 2018 жылы алынып тасталды. Оның хирургиялық әдістерін қалай дамытқанына қатысты этикалық мәселелер туындайды. Ол құлдықтағы қара нәсілді әйелдер мен қыздарға анестезиясыз операция жасады (тұтқындар сияқты, олар мағыналы түрде келісім бере алмады, себебі бас тарту мүмкіндігі болмады). Симстің практикасын ол өмір сүрген дәуірдегі АҚШ-қа сәйкес деп дәрігер және антрополог Л. Льюис Уолл және басқа медицина тарихшылары қорғады. Симстің сөзіне сүйенсек, құлдықтағы қара әйелдер "ерікті түрде" қатысты және олардан артық таңдау болмады. Джон және Махала (Мэки) Симстің ұлы. Оның әкесі, полковник Джон Симс 1812 жылғы соғысқа қатысып, Чарльстонда орналасқан. Оның әкесінің әкесі Марионның адамы болған, ал әкесінің әкесінің әкесі Брэддоктың жеңілісінде Вашингтонмен бірге болды. Оның анасының әкесі, Чарльз Макки, Банастр Тарлтонға тұтқынға түсіп, асылуға тиіс еді, бірақ оның әйелі араласуының арқасында құтылды. Симс және оның отбасы өмірінің алғашқы он екі жылы Ланкастер ауылында, Хангинг Рок-Крик өзенінің солтүстігінде, әкесінің дүкені болған жерде өтті. Кейіннен Симс сол жердегі алғашқы оқу күндері туралы жазды. Әкесі Ланкастер округінің шерифі болып сайланғаннан кейін, ол 1825 жылы Симсті Ланкастердегі жаңадан құрылған Франклин академиясына жіберді. 1832 жылы Оңтүстік Каролина университетінің алдыңғысы – Оңтүстік Каролина колледжінде екі жыл оқығаннан кейін, ол Евфрадиан қоғамының мүшесі болды, Симс Оңтүстік Каролина штатының Ланкастер қаласында доктор Черчилл Джонспен жұмыс істеді. Ол Шарлстон медицина колледжінде (Оңтүстік Каролина медицина университетінің алдыңғысы) үш айлық курсқа түсті, бірақ оны тым қиын деп тапты. 1834 жылы Пенсильвания штатының Филадельфия қаласына көшіп, Джефферсон медициналық колледжіне оқуға түсті және 1835 жылы бітірді. Бітіргеннен кейін "медициналық білімінен кейін көп құлшыныс танытпаған, жақсы оқушы болмады". 1835-1837 жылдары Маунт Мейгсте болды. 1837 жылы Симс әйелімен Алабама штатының Кубахатчи қаласына көшіп барды, онда олар 1840 жылға дейін тұрды.

Монтгомеридегі тәжірибе

1840 жылы жұбайлар Монтгомериге (Алабама штаты) көшіп келді. Бірнеше жылдың ішінде ол "штаттағы ең ірі хирургиялық практикаға ие болды" және сол кезге дейін Монтгомеридегі кез келген дәрігердің ең ірі практикасы болды. "Ол өте танымал және зор құрметке ие болды". Монтгомериде Симс плантация дәрігері ретіндегі қызметін жалғастырды: құлдарды емдеді, олар қала халқының үштен екі бөлігін құрады. Бұл АҚШ-тағы қара нәсілділерге арналған алғашқы арнайы аурухана болды. 1840 жылы гинекология саласы мүлдем болған жоқ; Симс үшін де, ешкім үшін де бұл тақырып бойынша ешқандай оқыту жүргізілмеді. "Әйелдердің жыныс мүшелерін тексеру дәрігерлер үшін ұятты нәрсе саналды". Симс осы пікірді бөлісіп, өзінің өмірбаяндық естеліктерінде "Мен егер бір нәрсені жек көрсем, ол әйелдердің кіші жамбас мүшелерін зерттеу еді" деп жазды. Бұл сондай-ақ, бала туған кезде көптеген әйелдерге әсер ететін, кең таралған, әлеуметтік зиянды және қорқынышты асқынушылық еді. Везиковагиналды фистулалар әйелдің несеп қуығы, жатыр мойны және кіндігі ұрықтың бас сүйегі мен әйелдің жамбас сүйегі арасында қысылып, қан ағымын тоқтатып, тіндердің өліміне алып келеді. Кейіннен некроздық тіндер түсіп, тесік пайда болады. Осы жарақаттан кейін несеп пайда болғанда, ол кіндіктен ағып шығып, дәретсіздікке (инконтиненцияға) әкеледі. Несеп кіндіктен үнемі ағып тұрғандықтан, оны таза ұстау қиын. Мұндай жеке гигиена мәселелері көбінесе қоғамнан шеттетуге, сондай-ақ кіндіктің қабынуына, жарақатануына және кіндік функциясының жоғалуына әкеледі. Симс ректовагиналды фистулаларды емдеуге де кірісті, бұл ұқсас жағдай, онда газ бен нәжіс тітіркеніштің тінінің жыртылуы арқылы тік ішек арқылы шығып, нәжіс дәретсіздігіне (инконтиненцияға) әкеледі. Алайда, Симс везиковагиналды фистуланы сәтті емдеген бірінші адам емес еді, тіпті АҚШ-та да емес; доктор Джон Питер Меттауэр 1838 жылы Вирджинияда хирургиялық жолмен оңдады; ал доктор Джордж Хейвард Бостонда келесі жылы. Сонымен қатар, Генри ван Рунхуйздің "Медико-хирургиялық байқаулар" (1676) атты клиникалық еңбегінде осындай жағдайларды емдеудің қажетті қадамдары сипатталған, олар тіпті бүгінгі күні де танымал. 1845 және 1849 жылдар аралығында Симс құлдықтағы қара нәсілді әйелдер мен қыздарға кіндік проблемаларын емдеу үшін тәжірибелік операциялар жасады. Ол төрт төсектік ауруханасына екінші қабатты қосып, сыйымдылығын екі есеге арттырды. Жоғарыда сипатталған Симстің кіндік кеңейткіші кіндікті тексеруге және операция жасауға көмектесті. Ректалды тексеру поздасы, пациенттің оң тізесі ішке қарай бүгіліп, сол тізесі сәл бүгіліп, сол жаққа жатқан поздасы да оның құрметіне аталған.

Симдерді қорғау

Өзінің өмірбаянында Симс өзінің тәжірибе жүргізген құлдықтағы қара нәсілді әйелдерге міндетті екенін айтқан. Ол сақталған құжаттар әйелдердің өздерінің хирургиялық процедураларына көмектесуге оқытылғанын және (кейбіреуі 13 жаста болса да) везиковагинальдық және ректовагинальдық фистулалардың ауыр медициналық және әлеуметтік мәнімен ынталандырылып, операцияларға келісім бергенін көрсетеді. Ол осы қарама-қайшы пікірлердің тым қарапайым екенін және Симстің тарихы көбірек нюанстарға толы екенін ұсынады. Шындығында, Симс құлдар ұстайтын қоғамда өмір сүрді және сол замандағы қалыпты саналған нәсілшілдік пен сексизмді білдірді. Австралиялық гинеколог және жазушы Каролина М. де Костаның сөзіне сәйкес, оның операцияларының сипаттамалары 20 ғасырдың сезімтал көздеріне қаншалықты қорқынышты көрінсе де, Симс, әрине, құлдықтағы пациенттерінің жағдайын жақсартуға деген ниетпен әрекет еткен. Осы тұрғыдан ол қазіргі хирургиялық практиканың негізін құрайтын әдістермен тәжірибе жасаған 19 ғасырдың көптеген хирургтарынан ешқандай айырмашылығы жоқ. Симс тәжірибе жүргізген құл әйелдердің өмірі кейіннен емделмесе, одан да қиын болар еді, ал алынған білім мыңдаған әйелдерге фистулаларды емдеуге қолданылды.

Мұра мен құрмет

Вирджиния медициналық айлық журналының 1877 жылғы мамыр айындағы санында алғаш рет жарияланған «Анестезияны ашу тарихы» мақаласының қайта басылған бетінде Симс өзінің құрметтерін былай деп атап көрсетті: «Хирургиядағы күміс тігістер», «Вессикалық вагинальді фистулаға арналған Симс операциясы», «Жатыр аурулары», «Анестезияны ашу тарихы» және т.б.; Нью-Йорк тарихи қоғамының мүшесі; Евгения патшайымның хирургы; 1879 жылғы Ұлттар заңын реформалау және кодтау қауымдастығының жылдық конференциясына делегат; Нью-Йорк штатының әйелдер ауруханасының негізін қалаушы және бұрынғы хирургы; Америка медицина қауымдастығының жүз жылдық президенті, Филадельфия, 1876; Берндегі халықаралық медициналық конгресс президенті, 1877; Америка медицина қауымдастығының мүшесі; Нью-Йорк штатының медицина қоғамының тұрақты мүшесі; Ғылым академиясының мүшесі, Медицина академиясының мүшесі, Патологиялық қоғамның мүшесі, Нейрологиялық қоғамның мүшесі, Нью-Йорк округінің медициналық қоғамы және Нью-Йорк акушерлік қоғамы; Америка гинекологиялық қауымдастығының мүшесі; Коннектикут, Вирджиния, Оңтүстік Каролина және Алабама штаттарының құрметті мүшесі; Брюссельдің Корольдік медицина академиясының құрметті мүшесі; Лондон, Дублин және Берлин акушерлік қоғамдарының құрметті мүшесі; Христиания (Осло) медициналық қоғамының құрметті мүшесі; Францияның Легион құрметінің рыцары; Бельгия, Германия, Австрия, Ресей, Испания, Португалия және Италия ордендерінің командирі және т.б., және т.б., және т.б. 1894 жылы Нью-Йорктың Манхэттен қаласындағы Брайант паркінде орнатылып, 1920 жылдары метро құрылысы кезінде алынып тасталды, ал 1934 жылы Нью-Йорк медицина академиясының қарама-қарсысындағы 103-ші көшеде, Централь парктің солтүстік-шығыс бұрышына көшірілді. Оның қайта бағышталуы кезінде сөйлеген сөзі Нью-Йорк медицина академиясының бюллетенінде жарияланды. Бұл АҚШ-та дәрігердің құрметіне орнатылған алғашқы мүсін болды. 2017 жылы Симстің құлдықта ұсталған қара нәсілді әйелдерге жасаған әрекеттеріне байланысты мүсін наразылықтардың ошағына айналды. Оның бетіне «РАЦИСТ» деп жазылып, көздері қызыл түспен боялды. 2018 жылдың сәуірінде Нью-Йорк қаласының қоғамдық дизайн комиссиясы мүсінді Орталық парктен алып тастап, Бруклиндегі Грин Вуд зиратына орнату туралы бірауыздан шешім қабылдады. 2017 жылдың қарашасында автор Дж.С. Холлманның Симстің Орталық паркіндегі мүсіні туралы «Монументалды қате» мақаласы Харпер журналының мұқабасында жарияланды. Мақала Конфедерация ескерткіштерін кеңінен талқылауға ықпал етті, ал кейін Монтгомери жарнамашысына арналған мақаласында Холлман Симстің Азамат соғысы кезінде тыңшы болғанын және Алабама штатының Монтгомери қаласындағы тағы бір Симс ескерткішінің жалған тарихын ашты. Тағы бір ескерткіш оның Альма-Матер, Джефферсон медициналық колледжінің (қазіргі Томас Джефферсон университеті) Филадельфиядағы аумағында орнатылды. Монтгомеридегі Алабама штатының Капитолий ғимаратында мүсін бар. «Анарха» деп аталатын жас әйелдің «алғашқы емделуі» бейнеленген тағы бір мүсін наразылық ретінде орнатылды, бірақ түнде ұрланды. Симстің 1929 жылы орнатылған тағы бір мүсіні Колумбиядағы Оңтүстік Каролина штатының ғимаратында орналасқан. 2017 жылы Колумбияның мэрі Стивен К. Бенджамин оны алып тастауға шақырды, сондай-ақ басқа наразылар да осы талапты қойды. Маршалл Болдин III-нің «Алабама медицинасының алыптары» атты суреті 1982 жылы 20 000 долларға тапсырыспен салынды (қаржыны донорлар төледі). Ол Бирмингемдегі Алабама университетінің Медициналық зерттеулер орталығында қойылды, бірақ 2005 жылдың соңында немесе 2006 жылдың басында Sims-ке қатысты этикалық мәселелер және оған наразылық білдірген адамдардың шағымдарына байланысты алынып тасталды. Оңтүстік Каролина медицина университеті, оның алдыңғы адамы Симс 1980 жылдары оның құрметіне кафедра құрды. 2018 жылдың ақпанында кафедраның атауы өзгертілді. Алайда, акушерлік және гинекология бойынша «J. Marion Sims Chair» әлі де 2018 жылдың наурыз айындағы бағдарламада кездеседі. 1923 жылдан 1945 жылға дейін сол жерде жұмыс істеген студенттік ұйым – Ж. Марион Симс қоғамы болды. Шарлстондағы Оңтүстік Каролина медициналық қоғамы алдында өткен гинекология бойынша Симстің естелік сөйлеуі 1927 жылдан бері құжатталған. 1950 жылы оның туған жері – Оңтүстік Каролина штатының Ланкастер округіне жақын орналасқан ата-анасының ферма үйіне тарихи ескерткіш орнатылды. Салтанатты шараға Конгрессмен Джеймс П. Ричардс және Америка медицина қауымдастығының, Оңтүстік Каролина медицина колледжінің, Оңтүстік Каролина университетінің өкілдері, Ланкастер қаласының Марион Симс мемориалдық ауруханасының төрағасы, Оңтүстік Каролина штатының мұрағатшысы және Симстің төрт баласы қатысты. Оңтүстік Каролина медицина қауымдастығының президенті доктор Родерик Макдональд спикер доктор Сиал Харристі, Оңтүстік медицина қауымдастығының бұрынғы президенті және Оңтүстік медицина журналының бұрынғы редакторын таныстырды, оның Симс туралы «Әйел хирургі: Ж. Марион Симстің өмірбаяны» атты жаңадан жарық көрген кітабы бар еді. 2017 жылғы қарашада The Nation журналының мұқабасында Симстің карикатурасы жарияланды. 1995 жылы оның туған қаласы Ланкастердегі Оңтүстік Каролина штатында Ж. Марион Симс қоры құрылды. Ол шамамен 50 миллион доллар көлемінде гранттар берді. Монтгомер қаласындағы Марион Симс мемориалдық ауруханасы Ланкастерде орналасқан. Монтгомеридегі Алабама штатында 37 South Perry St. мекенжайында Симстің үйі мен аулалық ауруханасының орнына тарихи ескерткіш орнатылған. Бұл жердегі ғимараттың құрылысы екінші онжылдыққа жатады. 1953 жылы Симс Алабама штатының Даңқ залына сайланды.

Үлестер

Вагинальды хирургия: фистулаларды жөндеу. Тігіс ретінде күміс сымды ойлап тапты. Аспаптар: Симс спекулумы; Симс сигмоидтық катетері. Симс есімін ол өнертапқан құралдардан алып тастау жөнінде петиция кампаниясы жүріп жатыр: "Симс жатыр қаспасы, жатыр зонды, кіндік тартылғышы, жатыр қайшысы және тік ішек көпіршігі". Жаңа аттарды "Түсті адамдар комитеті (POC)" таңдайды. Қарап тексеру және хирургиялық позиция: Симс позициясы. Сүексіздікпен емдеу: ұрықтандыру және жыныстық қатынастан кейінгі тест. Қатерлі ісікке қарсы күрес: Симс қатерлі ісікпен ауыратын науқастарды ауру жұқпалы деген қағидаға қарамастан, Әйелдер ауруханасына қабылдауды жақтады. Құрсақ хирургиясы: Симс осы аймақтағы оқ жараларынан қан кетуді тоқтату, зақымды жөндеу және жараны дренаждау үшін лапаротомия жасауды ұсынды. Президент Джеймс Гарфилдке қастандық жасалғанда оның пікірі сұралды; Симс Париж қаласынан телеграмма арқылы жауап берді. Кейіннен Симстің ұсыныстары қабылданып, қолдау тапты.

Қосымша оқу (күні бойынша)

Бұл қайта басылым. Мәтіннің басындағы тақырыбы: "Серпіштік тігіс және оның қолданылу аясы, босануға байланысты жарақаттарды емдеуге қатысты қарастырылған, статистикалық мәліметтермен".